Chinese diplomatie Op de groepsfoto die Xi Jinping woensdag met al zijn buitenlandse gasten liet maken, stonden niet alleen staatshoofden en regeringsleiders. Wat doet een voormalige deelstaatpremier uit Australië vlak achter Kim Jong-un?
Een groepsfoto van de Chinese leider Xi Jinping en zijn vrouw Peng Liyuan met hun buitenlandse gasten, woensdag in Beijing bij de herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog.
De ‘familiefoto’ die woensdag bij de grote militaire parade in Beijing werd gemaakt, is op het eerste gezicht niet zo opmerkelijk. Midden vooraan staat de gastheer, de Chinese president Xi Jinping, met zijn vrouw Peng Liyuan. Aan weerszijden van het koppel de gasten naar wie de meeste aandacht uitging: de Russische president Vladimir Poetin en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Op de uitsnede van de oorspronkelijk veel grotere foto die ook werd verspreid, was nog net Prabowo Subianto te zien, de president van Indonesië wiens komst als een verrassing kwam: een paar dagen eerder had hij een bezoek aan China vanwege gewelddadige protesten in eigen land afgezegd.
De Chinese en Russische persbureaus die de uitsnede verspreidden, deden de gasten op de rijen daarachter af als andere „hoofden van buitenlandse delegaties”. En inderdaad is schuin achter Xi de Iraanse president Massoud Pezeshkian te zien, met zijn dochter Zahra. Naast Pezeshkian staan de presidenten Berdymoechamedov van Turkmenistan en Aliyev van Azerbeidzjan. Ook de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan staat op de foto.
Maar op deze opvallend prominente plek vlak achter Xi, Poetin en Kim staan ook minder bekende gezichten. Op de achterste rij torent bijvoorbeeld een lange man met grijs haar boven het gezelschap uit. Het is Adrian Nastase, die namens de sociaaldemocratische partij PSD premier was van Roemenië van 2000 tot 2004. Naast hem staat partijgenoot Viorica Dancila, eveneens voormalig Roemeens premier (2018-2019).
Hun komst naar China heeft in Roemenië voor opschudding gezorgd, vooral vanwege de aanwezigheid van Poetin. Huidig minister van Buitenlandse Zaken Oana Toiu zei dat het duo Roemenië niet vertegenwoordigde. „In eigen land spreken ze over patriottisme, maar een patriot begeeft zich niet in de buurt van de agressor, zeker niet (…) enkele weken nadat Rusland in Oekraïne gemeenschappen heeft gebombardeerd waar Roemeens wordt gesproken.”
Zulke kritiek viel in Australië ook Daniel Andrews ten deel, die een opvallend prominente plek op het groepsportret heeft gekregen. Andrews staat op de achterste rij recht achter Kim Jong-un, en is voormalig premier van Victoria, waar hij in 2018 opzien baarde door de deelstaat aan te sluiten bij de Chinese ‘Nieuwe Zijderoute’ – een akkoord dat later door de federale regering in Canberra werd vernietigd.
Ook andere voormalige staats- en regeringsleiders die in Beijing aanwezig waren , hebben een relatie met China. Zoals de Belgische oud-premier Yves Leterme, die onder meer voor de Chinese investeringsmaatschappij ToJoy werkte, en eerder consultant was voor Huawei. Een opsomming door het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken noemt verder oud-premiers en presidenten van Japan, Zwitserland, Griekenland en Nieuw-Zeeland.
De Nieuw-Zeelandse China-kenner Anne-Marie Brady noemde de aanwezigheid van oud-premiers Helen Clark en John Key in een column een „symbolische bevestiging van een wereldbeeld dat fundamenteel strijdig is met de waarden die Nieuw-Zeeland hoog houdt”.
Per email laat Brady weten dat de aanwezige oud-politici „oude vrienden van het Chinese volk” zijn – een aanduiding die de Chinese diplomatie gebruikt voor buitenlanders die China een dienst hebben bewezen. Maar volgens Brady moet achter de prominente plek van Andrews, Nastase en Dancila tussen de belangrijkste wereldleiders niet te veel worden gezocht: „Ze waren buitenlandse gezichten op de achtergrond, om te laten zien dat China ‘vrienden heeft over de hele wereld’.”
Dat denkt de Leidse emeritus hoogleraar Modern China Studies Frank Pieke ook. Hij is zelf ook wel eens op zo’n foto beland, vertelt hij aan de telefoon. Heel strak geregisseerd werd dat niet. „De eerste paar mensen om Xi heen wel natuurlijk, maar daarna moest je gewoon maar een beetje aanschuiven.”
Pieke kwam op die foto’s toen hij in de jaren 2010 werd uitgenodigd voor een reeks conferenties die werden georganiseerd door de afdeling internationale betrekkingen van de Chinese Communistische Partij. Dat orgaan onderhoudt van oudsher de banden met politieke partijen in het buitenland.
„Maar ze zijn ook heel erg sterk bezig met aankomende leiders, of juist mensen die zich uit de politiek hebben teruggetrokken maar nog steeds een belangrijke rol spelen als elder statesman. Of die meer in het algemeen een vriend van China kunnen zijn, of dat al zijn. Ik denk dat veel van de mensen die woensdag op de foto stonden uit die rolodex komen.”
Pieke ondervond zelf ook hoe de aandacht uitgaat naar oud-politici met een goed netwerk. Academici als hijzelf werden op de conferenties gaandeweg steeds minder belangrijk. De belangstelling verschoof naar mensen als de Britse oud-minister en voormalig Eurocommissaris Peter Mandelson, of de voorzitter van de Italiaanse socialistische partij.
Source: NRC