Het lijkt zo’n onschuldig tafereel: eenden brood voeren in de vijver. Toch is er steeds vaker kritiek over te horen. Al dat brood zou niet goed zijn voor de eenden. En al helemaal niet voor de waterkwaliteit.
schrijft voor de Volkskrant vooral over praktische vragen op het terrein van wetenschap en gezondheid
De eendjes voeren, welk kind is er niet groot mee geworden? Met de ouders of grootouders naar het park om wat hard geworden brood in de vijver te gooien, het lijkt een perfecte uitruil: de mens verlost van oud brood, de eenden voorzien van een voedzame maaltijd. Het enthousiasme waarmee ze toehappen lijkt dat nog eens te bevestigen, maar sinds een paar jaar zijn kritische geluiden te horen dat bijvoeren helemaal niet goed is, voor eend en vijver. Hoe goed of slecht is het werkelijk om eenden brood te geven?
Om maar met het grote plaatje te beginnen: voor de vijver is bijvoeren in elk geval niet wenselijk, vertelt waterkwaliteitsdeskundige Sven Teurlincx van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW). De sneetjes brood voegen voedingsstoffen toe aan het water, meer dan menig plas verdragen kan. Nederlandse vijvers en plassen lopen vaak al over van voedingsstoffen, vooral door instroom vanuit landbouw, industrie en riooloverstorten. ‘Ook in het water is er een stikstofcrisis. Oppervlaktewater vormt een soort afvoerputje, dus alle problemen die we op het land ervaren, komen vanzelf een keer in het water terecht.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Een abominabele waterkwaliteit in een groot deel van de Nederlandse vijvers en sloten is het gevolg. Er groeien hooguit algen, die gedijen bij een nutriëntenoverschot, terwijl ander waterleven in de knel zit. Door vogels te voeren, nemen die problemen verder toe. ‘Het is heel simpel: je bent het ecosysteem aan het voorzien van meer voedingsstoffen, terwijl het er al te veel heeft.’
Nu kun je denken: hoeveel verschil maken een paar sneetjes brood op een systeem dat sowieso al over z’n toeren is? Maar het draait om de optelsom van alle voermomenten, vertelt Teurlincx. In 2018 observeerde hij bij 21 vijvers dat per plas gemiddeld dagelijks een volledig brood bijgevoerd wordt. Zonder die inbreng is de waterkwaliteit niet plots overal voorbeeldig, maar in sommige vijvers zou het wel schelen. ‘Als de totale waterkwaliteit beter was, dan zou het bijvoeren ook minder negatief effect hebben. Maar het is als individuele burger lastiger om de uitstoot van de landbouwsector te verlagen dan te stoppen met het voeren van de eenden.’
Voeren mag dan slecht zijn voor het water, het draait toch vooral om de eenden. Die zullen je toch wel dankbaar zijn? Helaas, ook eendjes bewijs je er geen dienst mee, vertelt dierenarts Ronald Corbee van de Universiteit Utrecht, specialist in diervoeding. ‘Eenden vinden brood wel lekker, ze duiken er massaal op af. Maar brood is veel nutriëntrijker dan het groenvoer dat ze normaal eten.’
Op de relatief snelle koolhydraten uit brood is hun lichaam niet berekend, vertelt Corbee. ‘Snellere suikers geven een hogere suikerpiek. Eenden krijgen niet direct suikerziekte, maar eten gewoon te veel, omdat de vertering veel sneller gaat. Obesitas is echt een probleem onder eenden in Nederland.’ Menig stadseend kampt dankzij het goedbedoelde bijvoeren met stevig overgewicht. ‘Dat zie je niet zo makkelijk door het verendek, waardoor we het misschien niet doorhebben, maar je kunt het voelen aan het borstbeen.’ Redelijkerwijs lijdt ook hun gezondheid hieronder, maar dat is nog niet onderzocht.
Met bijvoeren in de zomer help je eenden dus zeker niet, maar vormt brood in de winter geen uitkomst? Zelfs dan doet het volgens Corbee meer kwaad dan goed. ‘Ook in de winter is er voldoende voedsel voorhanden, zeker nu de winters niet meer zo streng zijn. Bovendien bouwen eenden voor de winter een reserve op, waar ze op kunnen interen. Brood verstoort dat natuurlijke ritme.’
Het enige voordeel: eenden kennen wel enigszins hun grens, is Corbees ervaring: gooi je een hele zak brood leeg in het water, dan hebben ze er op een gegeven moment tabak van. Maar dat trekt weer ongedierte aan, vooral ratten, bleek in 2021 uit onderzoek naar bijvoeren in Amsterdam, waar Corbee aan meewerkte: per bekeken plek bleef er genoeg voer liggen om zo’n 150 ratten te voeden.
Moeten we dan volledig stoppen met het voeren van eenden? Daarmee zou niet alleen het nodige plezier, maar ook een vroege kennismaking met de natuur verloren gaan, erkent Teurlincx. Volgens hem kan een minder rigoureuze verandering al veel winst betekenen. Zijn observaties toonden dat kinderen aan de hand van grootmoeder niet de grootste boosdoener vormen, maar mensen die vlugvlug een hele zak leegkieperen. ‘Vaak gaat het niet om natuurbeleving, maar om mensen die van oud brood af moeten en weggooien zonde vinden. Dat is goedbedoeld, maar zulke broodresten kunnen beter in de kliko.’
Welbewust een paar sneetjes voeren op zondagmiddag valt makkelijker te billijken. Als je dan toch naar het park trekt, kun je evengoed iets voeren dat geschikt is voor eenden, tipt Corbee. ‘Dan kun je denken aan groenten, fruit of zadenmengsels. Maar er is ook gewoon eendenvoer te koop, dat is een stuk gezonder.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant