Zweden In Zweden is twee jaar lang aan een lijst met cultureel erfgoed gewerkt. De nu gepresenteerde canon heeft geen oog voor de bijdrage van minderheden aan de Zweedse cultuur, vinden critici.
Pippi Langkous, hier gespeeld in het Astrid Lindgren World park in Vimmerby, is een van de figuren in de Zweedse canon.
Welke honderd mensen of werken horen nou écht bij de Zweedse cultuur? Die vraag houdt veel mensen bezig in Zweden, waar dinsdag een omstreden lijst van cultureel erfgoed werd gepresenteerd nadat een commissie daar twee jaar lang aan had gewerkt. Ikea staat in deze Zweedse canon, Pippi Langkous en het vaderschapsverlof ook. Maar de wereldwijd bekende muziekgroep ABBA ontbreekt.
Dat leidt tot woede bij sommige Zweden. „Dus een stelletje PR-experts selecteren verschillende onderdelen die Zweden zouden moeten symboliseren. En dan nemen ze ABBA niet op”, schrijft de Zweedse parlementariër Jan Ericson op X. „Wat dacht men daar in godsnaam?”
Zweden geven niet alleen af op de canon omdat ze zo graag ‘Mamma Mia’ meezingen, maar vooral omdat het ontbreken van ABBA symbool staat voor iets groters. De canon bevat uitsluitend begrippen van voor 1975, waardoor er geen ruimte zou zijn voor moderne cultuur of voor een beeld van Zweden als een geglobaliseerd en multicultureel land. Critici noemen de canon daarom een nationalistisch en niet-inclusief project.
„Als je kijkt naar hoe de canon tot stand is gekomen, kon het niet anders dan dat het een nationalistisch overzicht zou worden”, zegt Petra Broomans, Zweden-deskundige aan de Universiteit Groningen. De canon was onderdeel van het regeerakkoord en is een stokpaardje van de rechts-nationalistische Zweden-democraten, die de huidige regering van het land steunen als gedoogpartij en worden vergeleken met de PVV. De commissievoorzitter, historicus Lars Trägårdh, zei vorige week op televisie dat zijn landgenoten „hun blik hebben afgewend van de Zweedse cultuur en de Zweedse natie”.
Minderheden in Zweden voelen zich buitengesloten. De Sámi, een inheemse bevolkingsgroep uit het noorden van Zweden, betreuren dat ze „niet zijn betrokken in het maakproces”, laat Christina Haetta, een Samisch raadslid, telefonisch weten. „Kunst en cultuur worden hier gebruikt om te bepalen wat waardig Zweeds is en wat niet.”
Toch komen in de canon ook wel Samische onderdelen voor, zoals de wet uit 1751 waarin hun rechten werden vastgelegd en zogenoemde joiks, Samische liederen. De Tornedalers, een andere minderheid, laten weten dat ze niet zijn vertegenwoordigd in de canon.
En hoewel een vijfde van de Zweedse bevolking niet in het land is geboren, zijn internationale invloeden amper terug te vinden in de canon. In de categorie voor religie zijn alleen christelijke gebouwen en begrippen terug te vinden, op één synagoge na. De moslimbevolking van Zweden – de grootste niet-christelijke religieuze groep in het land – lijkt niet te bestaan in deze weergave van de Zweedse cultuur, luidt de kritiek.
Verrassend is dat niet, zegt Broomans. Ook in Zweden heeft het rechtspopulisme en het anti-migratiesentiment aan populariteit gewonnen. De uiterst rechtse Zweden-democraten werden jarenlang buitengesloten door andere partijen, maar hebben sinds 2022 invloed als gedoogpartij. Broomans: „Door ervoor te kiezen om alleen gebeurtenissen toe te voegen van langer dan vijftig jaar geleden, hebben ze de nieuwe migrantengroepen veilig buiten beeld kunnen houden.” De eerste moskee van Zweden werd 49 jaar geleden gebouwd.
En ABBA dan? De groep werd opgericht in 1972 en won twee jaar later het Eurovisiesongfestival met ‘Waterloo’. ABBA zou dus officieel binnen de tijdsperiode moeten vallen. „Misschien vonden ze ABBA toch niet Zweeds genoeg”, speculeert Broomans. „Ze zijn vooral wereldberoemd met Engelstalige hits.”
Volgens de Zweedse premier Ulf Kristersson gaat de canon juist om inclusie. „Inzicht in de cultuur die ons land heeft gevormd, is belangrijk voor iedereen. Maar misschien wel het belangrijkst voor degenen die naar Zweden zijn gekomen en voor degenen die opgroeien in gezinnen waar veel Zweedse verwijzingen ontbreken”, schrijft hij op Facebook.
Volgens Broomans doet de lijst geen recht aan de geschiedenis, „ook niet omdat er alleen maar trotse begrippen instaan”. Zoals ‘Allemansrätten’ (het recht om overal te mogen wildkamperen) en ‘Vasaloppet’ (’s werelds grootste langlaufwedstrijd). „De makers sluiten hun ogen voor een aantal pijnlijke punten uit de geschiedenis”, zegt Broomans, zoals de sterilisaties van vrouwen uit minderheden die jarenlang plaatsvonden. „Ook de minder mooie dingen moeten gezien worden.”
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC