De Portugese regio Alentejo werkt als een magneet op alternatieve geesten. Leefgemeenschap Tamera wil er met haar geloof in vrije liefde en seksualiteit een prototype vormen voor een geweldloze wereld.
Door Dion Mebius
Fotografie César Dezfuli
Wie: Leefgemeenschap Tamera in Portugal
Wie is de hoofdpersoon: Sabine Lichtenfels (70)
Hoe groot is de gemeenschap: Circa 150 vaste bewoners, met daarnaast gemiddeld 100 bezoekers die soms maanden blijven
Wat kenmerkt de gemeenschap: Een geloof in de vrije liefde als manier om de wereld te genezen van geweld
Leonne Brus (27) gaat voor over het pad, dat is platgetreden door eerdere bezoekers van de Love Space. ‘Een keer wilde ik hier met een man heen’, zegt ze tussen de hoge en plakkerige cistusrozen. Het geknisper van haar voetstappen begeleidt haar warme stem. ‘Toen heeft iemand me de weg laten zien.’
Aan het einde van de dichte begroeiing doemt een hut op in de vorm van een halve cilinder. Met een dak van lichtgrijs zeil lijkt het wel een legertent. Dit is dus de Love Space: een plek voor de bewoners van Tamera om te knuffelen, elkaar te masseren of seks te hebben.
Met nog een paar meter te gaan tot de ingang van de hut komt Brus met een schok tot stilstand. Aan een paal hangt een houten bordje. ‘Try later’, staat er in roze en rode letters.
‘Ssst. Hij is bezet’, fluistert Brus over haar schouder. Dan, hardop naar de gebruikers van de Love Space: ‘Enjoy!’
Welkom in Tamera: een gemeenschap van mensen die leven naar het ideaal van de vrije liefde. Dat doen ze in de Alentejo, een regio in het dorre zuiden van Portugal met een magnetische werking op alternatieve geesten.
Sinds de oprichting van Tamera in 1995 is de gemeenschap gegroeid tot zo’n honderdvijftig bewoners. Deze ‘Tamerianen’ leven in caravans, verspreid over een terrein van krap anderhalve vierkante kilometer. De meerderheid is Duits, maar er zijn ook Tamerianen uit de rest van Europa en landen in het Midden-Oosten en de Amerika’s.
Naast de vaste bewoners lopen er in Tamera gemiddeld honderd ‘gasten’ rond. Dit zijn bezoekers die weken- tot wel maandenlang blijven, soms met het doel om erachter te komen of ze definitief in Tamera zouden kunnen wonen. Deze gasten slapen in tenten of in een slaapzaal in een van de weinige gebouwen.
Leonne Brus is zo’n tijdelijke bewoner. Na haar studie Spaans aan de Rijksuniversiteit Groningen, en een gestrande monogame relatie, kwam de Nederlandse in het najaar van 2024 voor het eerst naar Tamera.
Leonne Brus is een tijdelijke bewoner.
In april keerde ze terug. Dit keer om tot november te blijven. ‘Ik voel me weer een tiener’, zegt Brus. ‘Het is een heel nieuwe cultuur.’
Centraal in die cultuur staan vrije liefde en seksualiteit. Zelf spreken de Tamerianen liever van ‘liefde vrij van angst’: een angst die zich uit in jaloezie en bezitterigheid, gevoelens die vaak als de natuurlijke schaduwkant van de liefde worden gezien.
In Tamera proberen de bewoners zich van die schaduwkant te bevrijden. Hier is het normaal om openlijk uit te spreken tot wie je je aangetrokken voelt – en daar ook naar te handelen. Verreweg de meeste bewoners hebben meerdere liefdes- en/of bedpartners.
De geestelijk vader van Tamera is de Duitse Dieter Duhm (82). Geboren tijdens de Tweede Wereldoorlog en ideologisch gerijpt in de protesten tegen de Vietnamoorlog, zocht Duhm een antwoord op de gruwelen van zijn tijd.
Hij raakte geïnspireerd door het werk van psychoanalyticus Wilhelm Reich. Reich zag de onderdrukking van onze erotische instincten als de hoofdoorzaak van geweld. Het idee om deze instincten vrij baan te geven, en wel in een eigen gemeenschap, kreeg Duhm naar eigen zeggen in intens contact met het bovennatuurlijke.
Na jaren van opstartproblemen in Duitsland, waar hij er in de media van werd beschuldigd een sekssekte te leiden, viel de keuze op Portugal. Dankzij donaties konden Duhm en vier geestverwanten daar dertig jaar geleden de grond voor Tamera kopen.
Intussen had Duhm geschaafd aan een allesomvattende theorie voor het helen van de wereld via de vrije liefde. Die voert langs ‘morfogenetische velden’ naar een ‘heilige matrix’. Kort door de bocht: volgens Duhm hoeven er op de hele planeet maar een handvol Tamera’s te ontstaan om een kettingreactie op gang te brengen. Die zal leiden tot een wereld waarin geweld niet meer bestaat.
Voor die pseudowetenschappelijke theorie bestaat geen snipper bewijs. ‘De enige manier om dat bewijs te leveren’, zegt Sabine Lichtenfels, ‘is als de theorie ooit uitkomt.’
Als levenspartner van Duhm is Lichtenfels (70) vanaf het begin betrokken bij Tamera. Zij was het die de locatie in Portugal vond. Ook de naam is aan haar te danken: volgens Lichtenfels kwam ‘Tamera’ tot haar tijdens het mediteren.
Sinds Duhm aan chronische gordelroos lijdt, een ziekte die zijn zenuwstelsel aantast, is Lichtenfels de prominentste figuur binnen de gemeenschap. Gestoken in een lange witte jurk en met een turquoise amulet om haar nek, ontvangt ze in een houten vakantiehuisje dat als haar kantoor dient.
Dieter Duhm (midden), de geestelijk vader van Tamera.
‘Als je monogaam wilt leven: blijf alsjeblieft monogaam’, zegt Lichtenfels. ‘Maar als één van de twee de relatie wil openen, zeggen wij: lieg er niet over.’
De Tamerianen delen hun diepste gevoelens in groepssessies, die ze fora noemen. Eén persoon stelt zich op in het midden van een kring van andere bewoners en uit zijn of haar gevoelens. De spreker wordt daarin begeleid door de ‘forumleider’, een andere Tameriaan die vragen stelt. De rest van de aanwezigen kijkt zwijgend toe.
Een voorbeeld. Een vrouw zegt dat ze zich aangetrokken voelt tot een andere bewoner, die niet haar partner is. Natuurlijk maakt dit een hoop emoties los. Bij de vrouw, die haar schaamte moet overwinnen. Bij haar partner, die mogelijk een oprisping van jaloezie ervaart. En bij de andere bewoner, die zich gevleid of misschien juist in verlegenheid gebracht voelt.
Een samenleving waarin zulke emoties bespreekbaar zijn, is volgens Lichtenfels een samenleving die is gestoeld op vertrouwen. ‘De enige manier om je partner trouw te kunnen blijven’, gelooft ze, ‘is als je ook anderen mag liefhebben.’
Dat liefhebben doen de Tamerianen onder meer in de Love Spaces. In die ruimten, sommige hutten, andere caravans, staan bedden voor gemeenschappelijk gebruik. Naast het tweepersoonsbed staan een doos condooms, een flesje glijmiddel en een rol wc-papier.
Op sommige avonden, zoals wanneer er een concert of feest is georganiseerd, ‘hangt er heel veel Eros in de lucht’, zegt de Nederlandse Brus. ‘Dan zoenen opeens heel veel mensen met elkaar, en gaan er een paar naar Love Spaces. Maar de dag erna zitten daar dan niet ineens allerlei verwachtingen aan vast. Dat vind ik heel fijn.’
Het dorre land waarop de Love Spaces zijn neergezet, is in de handen van de Tamerianen veranderd in een oase. In drie decennia hebben zij indrukwekkende meren aangelegd, gevuld met het schaarse regenwater. Rondom de meren groeit volop groen, waarin wilde zwijnen schuilen voor de Portugese jagers in de omgeving.
Langs de oever van het grootste meer is in de verte een groepje kinderen te zien. Tussen het riet spelen ze in het water met schuimrubberen zwemnoodles. Voor bezoekers worden de circa dertig kinderen in de gemeenschap, van wie velen hier geboren zijn, goeddeels uit het zicht gehouden.
Naast hun biologische ouders hebben de kinderen soms meer vader- of moederfiguren. Dat hangt af van de relaties van hun ouders. Les krijgen ze op een schooltje op het Tamera-terrein, al moeten ze wel de reguliere Portugese schoolexamens afleggen.
Ook de dochter van A’ida Al-Shibli groeide zo op. ‘Nu woont ze in Berlijn, de grote stad. Maar ze vond het heerlijk hier’, zegt Al-Shibli (53), een Palestijnse die achttien jaar geleden naar Tamera verhuisde. Ze leeft er in niet één, maar twee caravans, met daartussen een doek gespannen om de felle zonnestralen te dimmen.
Na de tweede intifada besloot Al-Shibli, die als verpleegkundige in Jeruzalem werkte, uit Palestina te vertrekken. De repressie op straat nam toe; ze gunde haar dochter een ander, zorgelozer leven.
A’ida Al-Shibli woont sinds achttien jaar in Tamera.
In de zoektocht naar een nieuwe gemeenschap kwam de vrijgevochten Al-Shibli uit bij Tamera. Ze kon zich vinden in de filosofie – in Palestina had ze zelf gezien wat hebzucht met de mens doet. Wat ze daar in het groot ervoer, in de vorm van landjepik door de Israëliers, ziet ze in het klein gebeuren in relaties: ‘Als ik van iets houd, wil ik het helemaal voor mezelf hebben.’
Sinds twaalf jaar is Al-Shibli samen met een Amerikaanse man. In die periode heeft ze ook enkele andere relaties gehad. ‘De laatste drie jaar word ik uitgedaagd. Mijn geliefde man, die een paar minuten verderop woont, gaat enorm op in een andere vrouw. ‘Seksuele liefde’, noemen we dat hier. Hij is absoluut nog met mij, is écht toegewijd. En toch: iets in mij wordt geraakt.’
Naast donaties verdienen de Tamerianen ongeveer 70 procent van hun inkomen met de verkoop van cursussen. Deze kunnen gaan over liefde en seksualiteit, in wat ze de Global Love School noemen, maar ook over thema’s als het vasthouden van regenwater.
Cruciaal voor de toekomst van de gemeenschap is het aantrekken van nieuwe bewoners. Of mensen als Leonne Brus permanent kunnen blijven, hangt echter af van de uitkomst van een strijd met de Portugese bureaucratie. Toen de oprichters in 1995 de grond voor Tamera kochten, negeerden ze voor het gemak dat die was bestemd voor de landbouw.
Sinds tien jaar is er daardoor een bouwstop. Dat is een grote bedreiging: zonder extra voorzieningen kunnen de Tamerianen geen nieuwe bewoners verwelkomen.
De hoop is dat lokale ambtenaren nog dit jaar het licht weer op groen zetten. Voor ze zich er definitief vestigt, wil Brus hoe dan ook nog een paar lange zomers proeven van de liefdescommune. ‘Ik heb een paar maanden bij de Belastingdienst gewerkt. Daar dacht ik toen ook: dit is echt een vet fijne omgeving voor mij.’
In deze zomerserie gaan correspondenten van de Volkskrant overal ter wereld op zoek naar gemeenschappen die zich hebben teruggetrokken uit de samenleving. Hoe ziet hun isolement eruit, en wat zegt het over de cultuur van een land? Dit is de laatste aflevering, lees op hier alle afleveringen.
Dion Mebius is de correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Voor deze baan verhuisde hij in maart 2021 naar Madrid.
Cesar Dezfuli is journalist en documentairefotograaf wiens werk vaak thema's onderzoekt die verband houden met migratie, identiteit en mensenrechten.
Onafgemaakte gebouwen vormen in heel China een zichtbaar symbool van de vastgoedcrisis die het land teistert. Voor Chinese vrijbuiters vormt een zo’n zogeheten lanweilou (‘verrot gebouw’) juist een toevluchtsoord. ‘Ik zie mezelf niet als zwerver, de buitenwereld vast wel.’
De Baye Fall in Senegal geloven heilig dat eindeloos Koranverzen reciteren het paradijs niet dichterbij brengt. ‘God houdt van mensen die hard werken.’
Niet ver van megastad Jakarta, wijst de Badui-stam het moderne leven resoluut af. De nieuwsgierige tiener Sarti leerde zichzelf lezen, ging stiekem kijken in de hoofdstad en besloot terug te keren naar haar dorp. ‘Het is daar ieder voor zich. Hier leven we als één grote familie, we helpen elkaar.’
In het overwegend rooms-katholieke Polen belijdt een kleine groep een geloof uit vroegchristelijke tijden. In een bos vlak bij Warschau verjagen ze met hun rituelen de boze geesten.
Source: Volkskrant