De aanval van Donald Trump op de kunsten past in het autocratisch draaiboek, zegt Marc Bamuthi Joseph. Het beroemde Kennedy Center, waar de Amerikaanse dichter en danser werkte, is verloren. ‘We zoeken vrijheid op nieuwe plekken.’
is kunstverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over kunstpolitiek en subsidiebeleid.
Soms vragen mensen Marc Bamuthi Joseph (50) wat ze kunnen doen om het Kennedy Center in Washington te redden. ‘Investeer in kunstenaars die ergens anders nog in vrijheid werken’, zegt hij dan. Het nationaal cultureel centrum voor de podiumkunsten valt namelijk niet te redden zolang Donald Trump president van de Verenigde Staten is.
De dichter, performer en danser Joseph – kind van Haïtiaanse ouders, op zijn 10de als tapdanser gedebuteerd op Broadway – was een van de eerste slachtoffers van de aanval van het Witte Huis op de wereld van kunst en cultuur.
Kort nadat Trump in februari de macht had gegrepen bij het Kennedy Center om een einde te maken aan ‘anti-Amerikaanse propaganda’, kreeg Joseph als artistiek directeur van het ‘maatschappelijke impact’-team ontslag aangezegd. Tijdens het Nederlands Theaterfestival spreekt hij er vrijdag over in een openbaar interview in De Balie in Amsterdam.
‘Het gebouw is nu de thuisbasis van een overtuiging die het volgens mij niet waard is om er energie in te steken’, zegt Joseph tijdens een Zoomgesprek. ‘Het draait er nu om een Amerika dat hyperpatriarchaal, hypermilitair en wit-suprematistisch is. We moeten juist het democratische idee cultiveren van Amerika als een land waar we rechtvaardigheid voor allen nastreven. We moeten het Kennedy Center laten voor wat het is en ons op andere plekken verbinden aan de principes.’
Het Kennedy Center in Washington is door het Amerikaanse Congres opgericht en bij de opening in 1971 vernoemd naar de vermoorde president John F. Kennedy. Het speelt een voorbeeldrol in het culturele leven van de VS, omdat het de enige plek is waar de federale overheid muziek, theater, ballet, musical en opera subsidieert.
Vanouds bestuurden Democraten en Republikeinen het Kennedy Center altijd samen, maar met die traditie brak Trump amper drie weken na zijn aantreden. Hij benoemde een trits van zijn medewerkers als leden van het bestuur, liet zichzelf tot voorzitter kiezen en benoemde een van zijn trouwe aanhangers als directeur. Het jaarlijkse Kennedy Center-gala presenteert Trump voortaan zelf en hij heeft er ook de hand in gehad dat acteur Sylvester ‘Rambo’ Stallone en de band Kiss dan een onderscheiding krijgen.
Het maatschappelijke impact-team van Joseph zette sinds 2019 programma’s op om armere bevolkingsgroepen in Washington en daarbuiten muziek of theater te laten maken. ‘Het is mijn overtuiging dat je als burger van de Verenigde Staten toegang moet hebben tot inspiratie’, zegt hij.
‘Het Kennedy Center bood destijds voor voorstellingen en concerten wel gratis kaartjes aan voor wie die niet kon betalen. Maar het deed niets om groepen te motiveren zich creatief te uiten. De relatie die je dan aangaat bestaat alleen uit een transactie, en biedt geen inspiratie, iets wat je doet leven. Ik wilde de apathie bestrijden en mensen laten meedoen.’
Het hoeft niet te verbazen, zegt Joseph, dat Trump aan het begin van zijn tweede termijn meteen uithaalde. Na de moord in 2020 op George Floyd – de zwarte man die stierf omdat een agent hem de keel dichtkneep met zijn knie – en de opkomst van de Black Lives Matter-beweging ontbrandde een cultuuroorlog in de VS.
‘Een van de redenen dat hij heeft gewonnen, is dat hij is aangehaakt bij de overtuiging dat de economische teruggang van Amerika het gevolg is van de toegenomen maatschappelijke rechtvaardigheid. Om te laten zien hoe hard hij wilde afrekenen met culturele gelijkwaardigheid heeft hij meteen ingegrepen bij het Kennedy Center.’
Het verzwakken van de universiteiten van Harvard en Columbia komt uit hetzelfde voort, zegt Joseph. Hij ziet een grote beweging die erop is gericht de ‘vrijheid van denken zo klein mogelijk te maken’. De regering-Trump drukt het academische en creatieve leven in het defensief en dat kan intellectuelen en kunstenaars huiverig maken zich uit te spreken. ‘Zo maakt Trump de weg vrij voor steeds gewelddadiger autocratisch gedrag, zoals het leger de straat op sturen in Los Angeles en Washington.’
De Amerikaanse schrijver Toni Morrison, een van de favorieten van Joseph, zei dat dit soort ‘provocatieve tijden’ het moment zijn waarop kunstenaars aan het werk moeten gaan. Samen met een artistiek team heeft Joseph daarom in het hele land kunstenaars de opdracht gegeven ‘de wortels van de Amerikaanse bevrijding’ te onderzoeken – de belofte van het Amerikaanse idee, zoals die is vastgelegd in de beroemde Grondwet.
President Trump mag dan op zijn manier het Amerikaanse culturele leven in aanloop naar het herdenkingsjaar 2026 een patriottische make-over willen geven – de VS vieren dan 250 jaar onafhankelijkheid – dat weerhoudt Joseph er niet van opstandige kunst te bevorderen.
‘Een van de vragen die we de kunstenaars stellen is: wanneer in jouw Amerikaanse leven heb je je het meest vrij gevoeld? Dat soort kleine vragen kunnen al radicaal zijn in deze tijd. Het kan ons helpen onze gedeelde menselijkheid te blijven zien. In plaats van op te gaan in de confrontatie en tegenstellingen die onze politici aanwakkeren.’
Als hij de vrijheidsvraag zelf moet beantwoorden, zegt Joseph: ‘Zonder twijfel heb ik me het meest vrij gevoeld in dans. Vrijheid is niet iets wat in een wet is vastgelegd. Vrijheid voel je eerst in je lichaam. In mijn Amerikaanse leven heb ik me het meest vrij gevoeld op de dansvloer ...’ – hij is even stil – ‘... en op het voetbalveld! Ik was een aanvaller, en als ik had gescoord wist ik niet waar ik was of wie ik was. Ik had alleen dat grote gevoel van euforie. Dat is vrijheid.’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant