Trijntje Oosterhuis Volgend jaar is het vijftig jaar geleden dat Stevie Wonders’ baanbrekende dubbelalbum Songs in the Key of Life uitkwam. In een Haarlemse studio nam zangeres Trijntje Oosterhuis in één dag haar versie van het album op. „Dit is in-je-string-over-de-Albert-Cuyp-eng.”
Trijntje Oosterhuis tijdens de opnames van ‘Love’s in Need of Love Today, Celebrating Stevie Wonder’
‘Ik spuug intussen haast bloed, mensen”, grinnikt zangeres Trijntje. Niet echt natuurlijk. Maar haar keel heeft het vandaag, door opname na opname, flink te verduren. Die volvette, aanstekelijke Stevie Wonders soul-funkklassieker ‘Signed, Sealed & Delivered’ (1970), boordevol ad-libs, vocale sprongen en timing-variaties, staat er nu gelukkig op. Ook het orkest slaakt een zucht van verlichting. De strakke syncopische groove (klassieke Motownstijl) met puntige blazers lijkt tamelijk gesneden koek, maar ‘losjes strak’ spelen is bedrieglijk moeilijk.
We zijn bij de Haarlemse platenperserij Record Industry, waar volgens een machtig proces dagelijks zo’n 50.000 elpees worden geperst – van het snijden van de zwarte lacquer of koperen masterplaat, naar het persen van vinyl in alle kleuren, tot het ‘inhoezen’ van platen, het snijden van de booklets en het sealen van de albums. Het is een heel gedreun en gebonk van vele machines. Maar ga je de trap op naar boven, dan hangt er een andere sfeer. Daar huist Artone, de naar het vroegere platenbedrijf vernoemde opnamestudio vol vintage analoge opnameapparatuur.
Was het ooit zo vol in de opnameruimte – ruim huiskamerformaat met parketvloer en hoge glas-in-lood-ramen? In het midden van de ruimte zit de ritmesectie van het Jazz Orchestra of the Concertgebouw (JOC), met een Perzische tapijt onder het drumstel van Martijn Vink en rechts bassit Aram Kersbergen. Dan links: een cockpit van toetsen (clavinet, Fender Rhodes en orgel) en gitaar. Erachter op stoeltjes, alle koperblazers (vijf sax, vier trompetten, vier trombones) in een lange rij. Orkestleider Rob Horsting voert de troepen aan met stapels bladmuziek voor zich. En dan zingend naar de bigband toe: zangeres Trijntje – leren jack, Stevie Wonder-shirtje, wijde bootcutbroek – gesteund door drie achtergrondzangeressen.
Het Jazzorchestra of the Concertgebouw bij de opnames bij Artone in Haarlem.
De missie is even eenvoudig als uitdagend: in één dag in één ruimte een zogeheten ‘direct-to-disc’ dubbelelpee opnemen met muziek van de Amerikaanse zanger Stevie Wonder (75). Volgend jaar is het vijftig jaar geleden dat hij zijn baanbrekende dubbelalbum Songs in the Key of Life uitbracht – opgenomen op zijn vijfentwintigste, in de zomer van 1975 in Los Angeles.
Die liedjes staan nog altijd als een huis: krachtig, poëtisch, politiek, spiritueel. Elk nummer ademt energie. Het is een tijdcapsule én een spiegel. De thema’s, zoals raciale gelijkheid in ‘Black Man’ of compassie in een wereld vol haat (‘Love’s in Need of Love Today’) zijn vandaag nog net zo relevant als toen.
Volgend jaar zal dat ongetwijfeld gevierd worden met documentaires en tributes. Maar de 52-jarige zangeres vond het nu al een mooie kapstok voor een bigband-ode aan Stevie. Eerder eerde ze Henny Vrientens muziek en maakte ze platen met liedjes van componist Burt Bacharach.
Als jong meisje viel Trijntje Oosterhuis, net als haar broer Tjeerd, als een blok voor Stevie Wonder, vanwege het album Songs in The Key of Life: soulvolle muziek, mooie harmonieën, meerstemmigheid en een groove. Maar ze viel ook voor de tekst en de boodschap. „Het verbond onze, via mijn vaders kerk meegekregen, normen als solidariteit en engagement met mijn passie voor muziek.”
Stevie Wonder hoorde ze op haar negentiende voor het eerst live, begin jaren negentig, op een geflopt festival – „Er was gek genoeg geen mens” – in het Park bij de Euromast in Rotterdam. Met haar vriendinnen stond ze vooraan. Voor haar bandje Total Touch moest alles nog beginnen, ze jamden in kroegjes.
Ze wist zich backstage te kletsen en werd voorgesteld aan Stevie Wonder: „This is Train, a young, gifted singer from Amsterdam.” Of ze de show mooi vond? Fantastisch, antwoordde ze. Maar waarom toch was hij ‘For Your Love’ vergeten? „Geef haar de toonsoort”, zei Stevie tegen achtergrondzanger Keith John, waarna ze het nummer vervolgens driestemmig zongen.
Een bepalend moment, zegt ze. „Een benaderbare ster, een eerste en positieve blik op de muziekwereld; het gaf me zelfvertrouwen.” Ze zou de zanger vaker ontmoeten. „Een keer of zeven, denk ik. En dan gingen we weer zingen. Dat vond hij echt te gek.”
Na Total Touch zong Oosterhuis liedjes van Stevie Wonder in de muziektournee Marlboro Flashbacks. Het betekende haar doorbraak als solozangeres. Vijfentwintig jaar later staat ze het allemaal weer te zingen: ‘For Once in My Life’, ‘You Are The Sunshine of My Life’, ‘Isn’t She Lovely’, ‘Supersitition’… Rijper, zelfverzekerder, zich nog meer verbindend met de tekst. En haar publiek smult. Bij twee voorproefjes, concerten in juli in Carré en het Chassé Theater in Breda, stonden mensen bij elk liedje juichend uit de stoelen op.
In de studio in Haarlem is nu een medley van vier Stevie-nummers, een take van twaalf minuten, aan de beurt. Er zit een listige overgang van ‘I Was Made To Love Him’ (Trijntje verving ‘her’ door ‘him’) naar ‘Superstition’. Daarin moeten de clavinettoetsen plots zompiger gaan klinken. Dat lukt maar half en moet steeds opnieuw. Pianist Peter Beets mort over zijn elektrische piano, hij hoort zichzelf enkel mono.
De zangeressen laten zich niet afleiden door de technische hiccup. Van ‘Superstition’ schakelen ze door naar de reggaefeel van ‘Master Blaster’. Eén drumfill vooraf, en dan die modderige Rhodes-klanken. Als de blazers hun zachte vreugdepijlen schieten, kan Trijntje zich storten op het eerste couplet. En: „Didn’t know you would be jammin’ until the break of dawn.”
Op naar de finale: ‘Higher Ground’. Wat een groove, lekker. Tot Trijntje er een al te vroege „higher” uitgooit. Een vertwijfelde blik naar dirigent Horsting, die tot doorzingen maant. Knikje, komt goed. Na afloop vraagt ze bezorgd wat ze daar aan gaan doen?” Horsting denkt dat je het niet hoorde.
Terugluisteren. Hm, ze schudt haar hoofd, toch wel. Maar moet nu álles opnieuw voor dat ene stukje? Of alleen dat deel misschien? „Wordt dat niet weird in het geheel?”, vraagt drummer Martijn Vink. Horsting hakt de knoop door, hij wil er toch alleen op ‘Higher Ground’ in. „We starten bij maat 195.” Een geoliede versie volgt, eigenlijk sterker dan eerder. Zucht.
Live en in oude stijl een plaat opnemen volgens de ‘direct to disc’-methode.
Heel spannend, vindt Trijntje dit kwetsbare opnameproces, direct op plaat. Normaal zingt ze in een aparte zangcabine. „Dit is zeg maar: in-je-string-over-de-Albert-Cuyp-eng. Je staat voor iedereen alles te geven. En het is gaaf, het ontstáát waar je bij bent.”
Geen overdubs, knips, verlijmde delen en latere oppoetserij. 21 mensen vol in adrenaline en vakmanschap – ook de technicus moet live keuzes maken, welke knoppen hij naar voren schuift. Daar komt geen latere mix aan te pas.
„Dat is voor mij voor het eerst”, zegt Trijntje terwijl ze haar gezicht droog dept nadat er weer een elpeekant is opgenomen. „Het wordt een live-album vol realness. En als je dan een keer een tekstfoutje maakt. Nou ja, boeien. Dat is maar wat het is.”
Ook voor het Jazz Orchestra of the Concertgebouw is de werkwijze schakelen. Hun jazzrelease The Second Time Around! is nog kakelvers. Daarop wordt trefzeker, met drie zeer uiteenlopende vocalistes, de muziek die de Amerikaanse arrangeur Oliver Nelson opnam met wijlen zangeres Rita Reys geïnterpreteerd. Voor de gelaagde arrangementen, met een uitzonderlijke balans tussen secties, waren meerdere studiosessies nodig.
Zo, dicht op elkaar zittend in one takers, is totaal nieuw voor het orkest, zegt baritonspeler en artistiek directeur Juan Martinez. Hij merkt dat de muzikanten gespannener zijn. „Voor ons is dit ongewoon, maar het brengt ons wel op ideeën. De muziek voelt organisch en ergens is het ook rauwer.” Deze popplaat is „lekker duidelijke muziek”, maar hij denkt dat het ook goed bij jazz gaat passen.
„Een opname met een ouderwetse uitstraling”, vindt ook trompettist Jan van Duikeren. „Zo zijn veel albums vroeger ontstaan.” Maar nadeel: omdat er niet genoeg koptelefoons zijn voor zoveel muzikanten, horen ze geen geluidsmix. Ze horen Trijntje dus niet zingen en spelen eigenlijk puur partijen in. „Dan ga je net wat minder risico nemen en kies je voor veiliger spel.”
‘Direct to disc’ is een precair analoog proces: muzikanten spelen live, en het geluid wordt direct in een master vinylplaat gegraveerd. Dus alles buiten de muziek ook: van kuchje tot verspreking, van valse noot tot overleg. Maar, merkt geluidstechnicus Tijmen Zinkhaan in de controlekamer, per kant een aantal liedjes aan één stuk opnemen zónder onderbrekingen blijkt met zoveel mensen toch een onhaalbare kaart. Zo wisselen elektrische bassist Aram Kersbergen en contrabassist Frans van Geest elkaar bijvoorbeeld af in liedjes. En zijn er wisselingen op de toetsen. En lopen opnames soepeler als koortjes en knooppunten toch even eerst nog worden doorgenomen.
Het proces wordt bijgeschakeld: dit wordt ‘live to disc’, een in één keer opgenomen liveplaat. Met dus de mogelijkheid om een liedje even te oefenen zonder dat het rode opnamelicht brandt. En om het akoestisch koor-introotje van Stevie’s spirituele laidback popsong ‘As’ in te zingen. Het orkest moet nu muisstil blijven – „anders komen jullie praatjes op de plaat”, aldus Trijntje. Meteen daarna: „Van mij mag-ie meteen nog een keer. Ik had echt tekstissues.”
Ze wordt moe, merkt ze. Zo’n twintig nummers opnemen is een krachttoer. Of het nu het opgetogen ‘Sir Duke’ is, met blazers die op grote laarzen rondstappen op een groove, of het daarop volgende ‘I Wish’: op alles moeten de vocalen er bovenuit rijzen. Een snelle blik tussen de zangers die al vroeg willen inzetten. Pff, gelukt.
De laatste opnames zijn ballades met een kleiner combo: ‘For Your Love’ en ‘Overjoyed’. Grappig hoe ze nog ‘effe luisteren’ naar Stevie’s versie op Trijntjes telefoon. „Als het me nog maar lukt. Het is net of ik een bak grind heb opgegeten”, verzucht ze. Maar ze leeft op en kan zelfs met rauwe keel nog een beetje ‘flowen’ op het eind – „improviseren zolang het leuk is.”
Denkt ze eigenlijk dat Stevie de plaat gaat horen? Ze gaat zich er sterk voor maken. Maar, benadrukt ze, zij geeft zijn muziek puur dóór. „Niets kan eigenlijk tippen aan hoe hij het ooit heeft opgenomen.”
Albumrelease Love’s in Need of Love Today, Celebrating Stevie Wonder, 13septmeber, in Openluchttheater Valkenburg. Theatertournee t/m 10/12. Info: trijntje.nl
Het laatste boekennieuws met onze recensies de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC