Tien Palestijnse en Nederlandse organisaties eisten woensdag bij het gerechtshof in Den Haag dat Nederlandse geen wapens meer exporteert naar Israël. Wat blijkt na de zitting? Verschillende onderdelen voor Israëlische marineschepen zijn verscheept, ondanks een ingetrokken vergunning.
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Schan-da-lig, zegt advocaat Christiaan Alberdingk Thijm, een half uurtje na de rechtszitting van woensdagmiddag als hij hoort dat er nieuwe informatie is over enkele exportvergunningen die Nederland heeft verleend voor onderdelen van Israëlische marineschepen. ‘Dit is niet voor het eerst dat informatie wordt achtergehouden.’
Alberdingk Thijm staat deze middag de tien Palestijnse en Nederlandse organisaties bij die in hoger beroep de Nederlandse regering willen dwingen Israël zwaarder onder druk te zetten om de genocide in Gaza te beëindigen. Eén van de eisen: geen Nederlandse wapenexport meer naar Israël.
Nederland heeft het aantal vergunningen na 7 oktober 2023 flink teruggeschroefd, maar verleende in januari toch toestemming voor de export van luiken en deuren voor korvetten van de Israëlische marine. De inschatting was dat die niet zouden worden gebruikt bij de beschietingen van Gaza. De drie vergunningen werden echter in juli ingetrokken, omdat er toch risico was dat de schepen zouden gaan meedoen aan oorlogshandelingen. Daar maakte de landsadvocaat op de zitting goede sier mee. ‘Voortschrijdend inzicht’, noemde hij dat.
Maar dat sommige van die onderdelen desondanks naar Israël zijn verscheept, vertelde de landsadvocaat er niet bij.
Nu, na de zitting, is deze informatie alsnog beschikbaar. Het zijn antwoorden op Kamervragen die Alberdingk Thijm net niet heeft kunnen gebruiken in de rechtszaak.
Even terug naar het begin. De rechtszaak speelt al een jaar, en vorig jaar november verloren de klagers nog. Maar de mensenrechtenschendingen zijn er niet minder op geworden, de politieke discussies evenmin, en een paar weken geleden struikelde het kabinet juist hierover. Minister van Buitenlandse Zaken Casper Veldkamp hield het voor gezien, omdat hij meer wilde doen dan de rest van de regering.
Dus de zaak is acuter dan ooit. Al Jazeera is present. Voor het Haagse Paleis van Justitie zwaaien enkele tientallen demonstranten met Palestijnse vlaggen. Hier, hopen zij, moet de rechter herstellen wat de regering nalaat.
Doet Nederland wel genoeg? En moet Nederland niet meer doen? Dat zijn de twee grote vragen die woensdag voorliggen bij het gerechtshof in Den Haag,
De tien partijen, aangevoerd door de Palestijnse mensenrechtenorganisatie Al Haq (De Waarheid), gesteund door onder meer de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (Somo), Een Ander Joods Geluid en het European Legal Support Center, eisen drie dingen.
Eén: dat alle Nederlandse wapenexport naar Israël wordt verboden. Twee: dat ook zogeheten diensthonden, die door het Israëlische leger voor allerlei functies worden ingezet, niet meer mogen worden uitgevoerd. Drie: dat Nederlandse bedrijven, waaronder Booking, geen zaken meer mogen doen in de door Israël bezette gebieden, zoals ook de Westelijke Jordaanoever.
De klagers beroepen zich daarbij op het internationaal recht. Nederland heeft het genocideverdrag ondertekend. Dat bindt de regering aan een ‘inspanningsverplichting’ om een genocide te voorkomen. ‘Nederland beperkt zich tot holle woorden’, zegt advocaat Alberdingk Thijm. ‘Het kabinet doet alsof maatregelen alleen in Europees verband kunnen worden genomen. Maar de inactiviteit van Nederland steekt schril af bij andere landen.’
De landsadvocaat vindt dat ‘flauw’ en onwaar. Hij somt op wat Nederland wel heeft gedaan, van de sancties tegen Israëls extremistische ministers tot de pogingen het Europese economische associatieverdrag met Israël ter discussie te stellen. ‘En gisteren heeft premier Schoof nog gebeld met de premier van Israël.’
De vraag is of het genoeg is en of de rechter de overheid kan dwingen meer te doen. Heeft de regering totale ‘beleidsruimte’, zoals dat heet, dus alle vrijheid om – gesteund door een parlementaire meerderheid – te doen wat ze wil? Of wordt die beleidsruimte ingeperkt door het internationaal recht?
De klagers beroepen zich op het Urgenda-arrest, de verstrekkende uitspraak dat Nederland zich aan de internationale verdragen moet houden die het heeft getekend. Dat geldt ook voor het Nederlandse Gaza-beleid, vindt Alberdingk Thijm. ‘De rechter mag toetsen of overheidsbeleid redelijk en consistent is’, zegt hij. Daar is volgens hem geen sprake van. ‘Met dit demissionaire rompkabinet lijkt inactiviteit verworden tot algemeen beleid.’
De landsadvocaat wuift het weg. ‘Het ontmoedingingsbeleid om bedrijven geen activiteiten te laten ontplooien in de bezette gebieden is effectief. Er zijn twee miljoen bedrijven in Nederland en er staan er maar drie op de VN-lijst.’
Maar het meest in het oog springen de Nederlandse vergunningen voor wapenexport naar Israël. De landsadvocaat zegt dat de vergunningsaanvragen ‘zorgvuldig worden getoetst’ en dat er onderscheid wordt gemaakt tussen offensieve en defensieve goederen, vooral bestemd voor de Iron Dome, het Israëlische raketafweersysteem. Maar volgens Alberdingk Thijm is dat onderscheid niet mogelijk.
De luiken en deuren voor de korvetten lijken dat te bevestigen. Eerst werden de vergunningen verleend, later ingetrokken. Het risico dat de korvetten ook bij aanvallen in Gaza zouden worden gebruikt, wordt nu anders ingeschat, aldus de landsadvocaat.’Gezien de escalatie is het niet uitgesloten dat er andere wapensystemen op die korvetten worden gebruikt’, zei hij. Daar mogen de Nederlandse luiken en deuren niet medeplichtig aan zijn.
Maar wat blijkt na de zitting? Verschillende van die onderdelen zijn al verscheept. ‘De goederen in kwestie hebben Nederland verlaten, waardoor Nederland feitelijk geen controle meer heeft over deze goederen’, luidt het antwoord van de minister op Kamervragen. ‘Niettemin heeft het kabinet met de intrekking het signaal willen afgeven dat dit type aanvragen momenteel, gelet op de context in de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever, de toets aan de Europese kaders voor wapenexportcontrole niet doorstaat.’
‘Het risico op ongewenst eindgebruik werd te groot geacht’, aldus een woordvoerder van Buitenlandse Zaken. De spullen die zijn geleverd, zouden nu dus nooit meer geleverd worden.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant