Onrust in Indonesië Indonesiërs protesteren tegen groeiende ongelijkheid. Een royale woontoeslag voor politici werd teruggedraaid, maar de woede is gebleven. Inmiddels gaan vrouwen met bezems de straat op om hervormingen te eisen. Volgens critici staat het land op een kruispunt.
Vrouwen protesteren woensdag in roze kleding en met bezems in de hand bij het parlementsgebouw in Jakarta.
Zwartgeblakerde metrohaltes, geplunderde woningen van parlementariërs en duizenden agenten en militairen die door de straten van Jakarta, Bandung, Surabaya, Makassar en andere steden patrouilleren. Tijdens protesten in Indonesië zijn sinds begin vorige week tien mensen omgekomen en honderden gewond geraakt. Zestienhonderd demonstranten zijn gearresteerd en twintig mensen worden vermist.
Woensdag bracht president Prabowo Subianto, generaal en ex-schoonzoon van de voormalige autocraat Soeharto, een bezoek aan China om de militaire parade in Beijing bij te wonen. Alles onder controle, berichtte het presidentskantoor. Maar de hoofdstad smeult nog na en de onvrede is nog lang niet voorbij.
1 Wat was de aanleiding van de protesten?
De demonstraties begonnen op 25 augustus nadat parlementariërs zichzelf een woontoelage van 2.500 euro per maand toekenden, vijftien keer het minimum maandinkomen. Duizenden studenten en arbeiders verzamelden zich voor het parlement om hervormingen te eisen.
Steeds meer Indonesiërs kunnen amper rondkomen. De werkloosheid stijgt en de ongelijkheid neemt toe. Ook vallen bezuinigingen op onderwijs en gezondheidszorg slecht. Overheidsprojecten, zoals een gratis lunchprogramma voor 80 miljoen schoolkinderen, worden slecht uitgevoerd. Honderden kinderen zijn met voedselvergiftiging in het ziekenhuis beland. En door onder meer corruptie gaan de opdrachten niet naar lokale boeren, maar vooral naar industriële voedselproducenten met de beste connecties.
Eerder dit jaar gingen Indonesiërs al de straat op om te protesteren tegen de toenemende militarisering van de maatschappij. Nu eisen de demonstranten loonbescherming en betere kansen op werk. Na de dood van een onschuldige burger is daar de eis voor het stoppen van politiegeweld bijgekomen.
2 Wat deed de vlam in de pan slaan?
Terwijl veel politici slapend rijk worden, rijden miljoenen Indonesische brommertaxichauffeurs (de zogenoemde ojols) voor 1 of 2 euro per rit door de stad. Zo ook de 21-jarige maaltijdbezorger Affan Kurniawan, de kostwinner van zijn familie. Met een bestelling reed hij langs de protesten toen volgens ooggetuigen zijn telefoon viel. Toen hij die wilde oppakken, werd hij aangereden door een gepantserde politiewagen. Op videobeelden die onmiddellijk viraal gingen, is te zien dat de agenten eerst stopten, maar nadat demonstranten om de wagen gingen staan, reden ze over de jongen heen. Kurniawan stierf in het ziekenhuis.
Een volkswoede brak uit. Miljoenen Indonesiërs zijn of kennen een Affan Kurniawan. Duizenden ojols sloten zich aan bij de protesten, woedend over het politiegeweld, de ongelijkheid en corrupte politici. In veel steden mondden demonstraties uit in geweld, mede door hard politieoptreden. In Makassar werd een regionaal parlementsgebouw in brand gestoken. Drie ambtenaren kwamen om. In Jakarta werden huizen van enkele parlementariërs geplunderd.
3 Hoe reageert de overheid?
De royale woontoelage voor de parlementariërs is van tafel en president Prabowo heeft beloofd dat de zeven agenten die in het gepantserde voertuig zaten waarmee Kurniawan werd doodgereden, gestraft zullen worden. Maar hij ging niet in op de kritiek op zijn economische beleid en negeerde eisen voor een structurele aanpak van het politiegeweld. Integendeel, in een toespraak benadrukte Prabowo dat hij politie en leger had geïnstrueerd om hard op te treden tegen de „verraders”, „anarchisten” en „terroristen”, die zich tussen de demonstranten zouden ophouden. „Deze relschoppers willen alleen maar de orde verstoren en ontwikkeling tegengaan die armoede zal uitbannen.”
De suggestie dat de protesten worden veroorzaakt door elementen die de staat willen aanvallen, is een bekende tactiek van autocratische leiders, aldus journalist Abdul Khalik in The Jakarta Post. In plaats van te luisteren naar de kritiek maakt Prabowo de demonstranten zwart, zodat hij een excuus heeft om hun stemmen te smoren, stelt hij. Dinsdag werd traangas afgevuurd op demonstranten op een studentencampus. Ook veroordelen mensenrechtenorganisaties de arrestatie van activist Delpedro Marhaen. Volgens de politie zou hij hebben aangezet tot geweld, maar volgens critici is de aantijging bedoeld om kritiek te criminaliseren en is de arrestatie onwettig.
4 Hoe nu verder?
De meeste analisten zien parallellen met de opstanden in 1998, toen Prabowo generaal was onder Soeharto. President Soeharto regeerde 32 jaar met harde hand. Dissidenten werden gevangen gezet, gemarteld of vermoord. Tijdens zijn regime had een kleine kliek politici en zakenmensen alle macht. In het spoor van de Aziatische financiële crisis van 1997 eisten honderdduizenden Indonesiërs het einde van het regime, gelijke welvaartsverdeling en democratische hervorming. De protesten kostten het leven aan ruim duizend demonstranten.
Militaire eenheden die de opstand moesten neerslaan, zijn achteraf in verband gebracht met moord, verkrachtingen, martelingen en verdwijningen. Prabowo zou destijds zelf betrokken zijn geweest bij de verdwijning van 23 studenten. Een van hen is dood gevonden, dertien worden nog altijd vermist.
Er gaan geruchten dat de huisplunderingen en brandstichtingen die dit weekend plaatsvonden, zijn aangezet door provocateurs om een harde aanpak tegen de actievoerders af te dwingen – wat ook gebeurde in 1998. Geen van de woningen die werden geplunderd, behoorde tot politici die bondgenoot zijn van Prabowo. Militairen die ter plekke waren, grepen niet in.
Volgens critici staat Indonesië op een kruispunt: het land keert terug naar een militair regime of Prabowo en zijn getrouwen binden in en geven Indonesië een kans om de democratische hervormingen, die de afgelopen jaren zijn gestagneerd, weer op te pakken. Maar tot nu toe zijn voor dat laatste weinig aanwijzingen. De protesten gaan door. Honderden vrouwen in roze jurken namen woensdag het voortouw. Met bezems zetten ze hun eis kracht bij om schoon schip te maken.
Vrouwen protesteren woensdag bij het parlementsgebouw in Jakarta tegen corruptie en politiegeweld. Foto Willy Kurniawan / Reuters
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC