Mercosur Het verzet in de EU tegen het vrijhandelsverdrag met vier Zuid-Amerikaanse landen brokkelt af, mede door de onrust over de Amerikaanse importheffingen. Met extra toezeggingen om boeren tegemoet te komen, hoopt de Europese Commissie ook de grootste critici onder de lidstaten te overtuigen.
Protest in februari dit jaar in het Spaanse Salamanca. tegen het vrijhandelsakkoord met de Mercosur-landen in Zuid-Amerika. De leus ‘99 ton vlees in ruil voor Duitse auto’s’, laat de angst zien van veehouders straks niet te kunnen concurreren met Zuid-Amerikaans vlees.
Timing is alles. Al sinds het eind van de vorige eeuw nadert een handelsakkoord tussen de Europese Unie en Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay steeds zijn voltooiing, om toch weer op het nippertje af te ketsen. Nu lijkt de deal na meer dan 25 jaar echt binnen handbereik, dankzij kunst- en vliegwerk van de Europese Commissie en de factor-Trump.
Het akkoord betekent „een mijlpaal voor de economische toekomst van de EU”, aldus Ursula von der Leyen. De Commissievoorzitter is erop gebrand het akkoord met de zogeheten Mercosur-landen in de tweede termijn van haar voorzitterschap naar de eindstreep te loodsen. Nadat ze eind vorig jaar al overeenstemming bereikte met de Zuid-Amerikaanse regeringsleiders, kreeg ze woensdag ook de steun van haar 26 collega’s in de Commissie.
Nu wacht de laatste, lastigste horde. Von der Leyen moet een ruime meerderheid voor het akkoord bijeensprokkelen onder alle EU-landen, plus de steun van het Europees Parlement. De Commissie heeft de druk al opgevoerd door te wijzen op de onzekerheid die is uitgestort over de wereldhandel sinds het hernieuwde aantreden van de Amerikaanse president Trump. Om die reden wordt in een dubbelslag ook een bestaande handelsdeal met Mexico deze week opgefrist.
Woensdag voegde de Commissie daar nog eens een reeks toezeggingen aan toe die de zorgen van Europese boeren over de deal moeten wegnemen, in de hoop dat kritische regeringen hun verzet staken. Meest in het oog springend is een vangnet van ruim 6 miljard euro om boeren te hulp te schieten als ze weggeconcurreerd worden. Dat vangnet lijkt door de Commissie vooral bedoeld als geruststelling: de kans dat het in de praktijk nodig zal zijn, is volgens een ambtenaar „marginaal”.
Slaagt de Commissie in haar missie? Het lijkt van wel. Frankrijk, dat de kopgroep van critici aanvoerde, zou welwillender dan eerst staan tegenover het akkoord, aldus een anonieme diplomaat. Een diplomaat uit een ander EU-land rekent niet zozeer op een voor-stem van Frankrijk, maar ziet het verzet in andere, minder geharnaste landen afbrokkelen.
Dat verkleint de kans dat het Nederlandse demissionaire kabinet, dat geen officieel standpunt heeft ingenomen maar kampt met verdeeldheid in de coalitie en een kritische Tweede Kamer, genoeg partners zal vinden om de overeenkomst te blokkeren als het dat zou willen.
Het Mercosur-akkoord is veelomvattend. Als het ingaat, krijgen 300 miljoen Zuid-Amerikanen en alle 450 miljoen EU-burgers te maken met lagere importheffingen en minder controles. Duitse automerken en Nederlandse machinebouwers behoren tot de groepen die gaan profiteren van betere verkoopcijfers op de Zuid-Amerikaanse markt, zo is de verwachting, net als zuivelboeren.
De hoop van de Europese Commissie is dat de extra handel als gevolg van het akkoord iets kan goedmaken van de schade die Europa oploopt door de handelstarieven uit de VS. Bovendien zijn de Mercosur-landen rijk aan grondstoffen waar de EU anders moeilijk aan kan komen, zoals lithium, cruciaal voor elektrische auto’s en de energievoorziening. De afspraken over deze grondstoffen worden door analisten beschouwd als een onderschat, maar cruciaal deel van het akkoord.
In de Zuid-Amerikaanse landen moet met name de landbouw de vruchten van het akkoord gaan plukken – en daar wringt het. Franse veehouders en Poolse kippenboeren zijn beducht voor toenemende concurrentie van de overkant van de oceaan, die in hun ogen niet alleen profiteert van lagere productieprijzen, maar ook van lagere voedselstandaarden en gebrekkige controles.
Zo vormde zich in Europa een uiteenlopende waaier van voor- en tegenstanders rond het akkoord. Autoland Duitsland geldt als een groot voorstander, Frankrijk luistert naar zijn stevige boerenlobby en wist zich in zijn luide verzet gesteund door andere landen met een goed vertegenwoordigde landbouwsector, zoals Polen, Italië, Ierland, Oostenrijk en België. Zouden al deze landen gezamenlijk tegenstemmen, dan zou het akkoord sneuvelen.
De strijd tegen lagere kwaliteitsstandaarden en minder controles leidde bovendien tot een gelegenheidshuwelijk met progressieve partijen en de milieubeweging. Daar wordt de vrees geuit dat het handelsakkoord zou leiden tot een verslechtering van dierenwelzijn, ontbossing en schendingen van de mensenrechten in de productieketen.
Experts hebben de nodige kanttekeningen bij deze kritiek geplaatst. Zo zou extra veeteelt in Zuid-Amerika niet automatisch leiden tot ontbossing en zou het met de lagere standaarden wel meevallen. Canadese boeren hoopten te profiteren van het vergelijkbare CETA-verdrag met de EU, maar klagen inmiddels dat Europese kwaliteitsregels een barrière voor hen blijven vormen.
Van een vloedgolf van Zuid-Amerikaans vlees kan sowieso geen sprake zijn, aldus kenners. De EU gaat maar kleine percentages rundvlees, kippenvlees, suiker en ethanol tegen de nu afgesproken lagere heffingen toestaan, daarboven gelden de oude tarieven. De impact van het akkoord op dit gebied, samengevat als twee hamburgers en twee kipfilets per EU-inwoner, zou meevallen.
De grootse vrees van critici is dat ondermaatse producten door gebrekkige controles alsnog in Europa zouden belanden. Om dat te voorkomen wil de Commissie dat meer Europese controleurs de komende jaren aan de slag gaan om de handhaving in de Mercosur-landen te inspecteren.
De Nederlandse houding verschoot de afgelopen jaren meermaals van kleur. De kabinetten-Rutte waren uitgesproken voorstander van het akkoord, maar het kabinet-Schoof hield zich vanwege interne verdeeldheid op de vlakte. Van de ooit vierkoppige coalitie was alleen de VVD van begin af aan voorstander. PVV, BBB en NSC waren fel tegen, al veranderde NSC dit voorjaar van standpunt over het akkoord als gevolg van de handelsoorlog met de VS.
Daarmee ontbreekt echter nog steeds een Kamermeerderheid. Zo is GroenLinks-PvdA onveranderd tegen. De afgelopen jaren heeft de Tweede Kamer meerdere moties tegen het akkoord aangenomen. Het is onzeker of de stem van Nederland voor of na de verkiezingen zal worden uitgebracht, en of daarbij de stemverhoudingen in de Kamer in acht worden genomen.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC