Het is niet aannemelijk dat het gps-signaal van het vliegtuig waarmee Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zondag naar Bulgarije vloog, gericht is verstoord. Het incident staat niet op zichzelf. Langs de gehele Europese oostgrens wordt het gps-signaal weggedrukt.
Von der Leyen vloog zondagmiddag van Warschau in Polen naar het Bulgaarse Plovdiv. Onderweg viel het gps-signaal weg, waardoor de piloot moest terugvallen op luchtvaartkaarten om te landen. Bulgarije en de Europese Commissie beschuldigen Rusland van het verstoren van het gps-signaal in het gebied.
Dat roept de vraag op of het gps-signaal bewust is verstoord om de vlucht van Von der Leyen te saboteren. "Die vraag moet Rusland maar beantwoorden", zei een woordvoerder van de Europese Commissie maandag.
"Het is zeer aannemelijk dat het gps-signaal door Rusland is verstoord", zegt Barend Lubbers, specialist in gps- en navigatieoorlogvoering van de Nederlandse Defensie Academie, tegen NU.nl. "Maar ik zie geen bewijs dat het om een gerichte actie zou gaan. Maar ik kan dat ook niet uitsluiten."
Per dag hebben volgens Lubbers honderden vliegtuigen boven Oost-Europa last van verstoringen in het gps-signaal. Het is volgens hem daarom aannemelijker dat het incident met het toestel van Von der Leyen het gevolg is van permanente verstoring van het gps-signaal. "Piloten weten dat ze er in die regio's rekening mee moeten houden."
Het is technisch overigens wel mogelijk het gps-signaal van een vliegtuig met een richtantenne te verstoren, zegt Arnaud van Kleef. Hij is onderzoeker bij het Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum. Maar het is volgens hem niet duidelijk of dat bij het toestel van Von der Leyen is gebeurd.
De website gpsjam.org houdt bij waar het gps-signaal wordt verstoord. Die data zijn gebaseerd op meldingen en metingen door vliegtuigen op 9 tot 10 kilometer hoogte. Op de kaart van zondag is goed te zien dat het gps-signaal in delen van Bulgarije werd verstoord. Overigens werd het gps-signaal ook daarvoor al geruime tijd verstoord, blijkt uit de gegevens van de website.
Op basis van het kaartmateriaal van gpsjam.org denkt Lubbers dat er een krachtige gps-jammer op de bezette Krim staat. "Die kan het gps-signaal van vliegtuigen op 10 kilometer hoogte tot op een afstand van 500 kilometer verstoren", zegt de specialist.
"Er waren zondag waarschijnlijk ook gunstige atmosferische omstandigheden waardoor het signaal van de stoorzender nóg verder kwam dan normaal. Dat verklaart mogelijk waarom het gps-signaal dieper in Bulgarije verstoord raakte."
Het gps-signaal wordt volgens luchtvaartdeskundige Joris Melkert van de TU Delft al geruime tijd langs de hele Europese oostgrens verstoord. "Al sinds de uitbraak van de oorlog in Oekraïne klaagt de luchtvaartsector daarover."
Dat het gps-signaal tijdens de vlucht van Von der Leyen is weggevallen is vervelend, maar niet heel erg, nuanceert Melkert. "Piloten zijn daarop getraind en moeten er alert op zijn. Daarnaast hebben vliegtuigen meerdere navigatiemiddelen aan boord."
Ook Melkert wijst naar Rusland als oorzaak van het verstoorde gps-signaal. Het land gebruikt de stoorzenders volgens hem ook voor zogenoemde "hybride oorlogsvoering". Tegelijk onderstreept de luchtvaartdeskundige dat ook westerse landen gps-stoorzenders inzetten. "Maar niet op de schaal waarop dit nu in de omgeving van Rusland gebeurt."
Source: Nu.nl economisch