Top in China De leiders van China, Rusland en India tonen in China dat ze het goed met elkaar kunnen vinden. Ook laten ze zien dat ze een alternatief machtscentrum bieden, naast de VS.
Vladimir Poetin, Narendra Modi en Xi Jinping tijdens de top van de Shanghai Cooperation Organization (SCO) in het Chinese Tianjin.
De geopolitieke buurtvergadering die Xi Jinping deze week organiseerde in het kader van de Shanghai Coöperation Organisation (SCO), is politiek theater van bijzondere klasse. Niemand kon tijdens de bijeenkomst van de bescheiden regionale veiligheidsorganisatie (tien leden) missen dat er in Azië gestaag wordt gewerkt aan een nieuw machtscentrum – als alternatief voor de ordening die de Verenigde Staten na de Tweede Wereldoorlog opbouwden en bestierden.
Uit het Chinese Tianjin kwamen onvergetelijke beelden. De Indiase premier Narendra Modi nam de Russische president Vladimir Poetin, gezocht oorlogsmisdadiger, letterlijk bij de hand toen ze – stralend van oor tot oor – hun opwachting maakten bij gastheer Xi, die hard had geoefend op zijn goedmoedigste blik.
Xi en Poetin werken al langer aan een alternatief voor de westerse overmacht. Modi sloot zich daar nu opzichtig bij aan. Ook al hebben de heren legio meningsverschillen, het komt ze ook goed uit te laten zien dat ze het goed hebben samen. Modi maakte een ritje in Poetins auto en zei dat heel India zich al verheugt op zijn bezoek eind dit jaar.
En dat was nog maar de eerste acte in Xi’s nazomer-theater. Woensdag ontvangt hij onder anderen Poetin én de Noord-Koreaanse leider Kim Jong Un in Beijing voor een parade ter gelegenheid van de tachtigste jaardag van het einde van de Tweede Wereldoorlog.
De parade is machtsvertoon van de Chinese krijgsmacht en een manier om geschiedschrijving bij te punten. Xi wil laten zien dat ook China een grote bijdrage leverde aan het einde van de Tweede Wereldoorlog – en dus een logische stem toekomt in het vormgeven van de wereldorde. Het is pas de tweede keer dat China de overwinning op Japan herdenkt met een militaire parade – de eerste parade was in 2015. Pikant detail: uit Europa gaat niet alleen de Servische president Vucic een kijkje nemen, maar ook premier Fico van EU-lidstaat Slowakije.
Hand in hand: Poetin en Modi. Foto Suo Takekuma/AFP
Terug naar Tianjin. Het is onbekend wat macho Poetin vond van Modi’s handje-houden, maar voor de Russische leider was het hoe dan ook winst dat de hele wereld weer kon zien dat hij ondanks aanhoudende agressie in Oekraïne nog steeds politieke vrienden heeft. Het was toch al een goede zomer voor Poetins internationale imago. Hij is weer een gesprekspartner voor de president van de VS. In Alaska kreeg hij politieke rehabilitatie zonder er ook maar iets voor te doen. Zijn oorlogsmachinerie draait na het gesprek met Trump zonder genade door.
Voor Modi was de timing van de bijeenkomst in China een heerlijke meevaller. Kort na een verbluffend harde botsing met Trump over diens invoerheffingen kon Modi laten zien dat hij écht niet alleen op de VS is aangewezen. De VS stootten India voor het hoofd door invoerheffingen van 50 procent in te stellen, als straf voor het feit dat India grote hoeveelheden olie uit Rusland importeert. China en Turkije, ook grootafnemers van spotgoedkope olie uit Rusland, werden niet gestraft.
Trump joeg Modi bovendien in de gordijnen, schreef The New York Times, door steeds maar weer te claimen dat hij had gezorgd voor vrede tussen India en Pakistan. In de Indiase beleving was dat anders gegaan en Modi was zeker niet van plan om Trump, anders dan Pakistan, voor te dragen voor de Nobelprijs.
De Amerikanen, klaarblijkelijk geschrokken van de uit de hand gelopen ruzie, probeerden snel pleisters te plakken. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio postte een zoetsappig bericht op X: „De duurzame vriendschap tussen onze volkeren is de basis onder onze samenwerking en duwt ons vooruit bij het realiseren van het enorme potentieel van onze economische relatie.”
Rubio’s handreiking kan moeilijk verbloemen dat de VS fiks hebben geblunderd door uitgerekend India, Azië’s grootmacht nummer twee, van zich te vervreemden en – in elk geval even – in de armen van Xi te drijven. Ook als de VS en India het weer bijleggen laat de affaire eens zien dat landen in een multipolaire wereld iets te kiezen hebben. En wie opties heeft is minder afhankelijk en staat sterker.
Het was voor het eerst in zeven jaar dat Modi bij Xi op bezoek ging. Na aanvankelijke toenadering bekoelde de relatie in 2020 drastisch na een grensconflict. Sinds vorig jaar bewegen de twee weer naar elkaar toe. Nu beloofden beiden dat meningsverschillen geen conflicten mogen worden.
Rusland leunt in zijn strijd met het Westen om Oekraïne al lang op China. Beijing levert weliswaar geen wapensystemen aan Moskou, maar zonder de economische band met China zou Rusland de oorlog moeilijk vol kunnen houden.
De Russische president Poetin, de Indiase premier Modi en de Chinese president Xi. Foto Alexander Kazakov/Reuters
In de marge van de vergadering tekenden de twee landen dinsdag een memorandum voor de aanleg van een gaspijpleiding, Power of Siberia 2, die Russische brandstof via Mongolië naar China moet brengen. De twee spreken al jaren over de pijpleiding, een hartenwens van Poetin die vanwege westerse sancties naarstig op zoek is naar nieuwe afnemers voor zijn fossiele brandstoffen.
Xi wierf intussen voor de nieuwe ordening, waarvan hij, dat spreekt voor zich, het middelpunt wil zijn.
De Chinese staatskrant Global Times omschreef de SCO in een commentaar als een voorbeeld van „multilateralisme in de praktijk” dat vooral populair is nu „bepaalde westerse machten multilaterale mechanismen ondermijnen”. Met andere woorden: voor échte internationale samenwerking moet je tegenwoordig in Beijing zijn, niet in Washington.
Source: NRC