Marc Bamuthi Joseph Kunstenaar en ontslagen directielid Kennedy Center
De Amerikaanse podiumkunstenaar Marc Bamuthi Joseph zat in het bestuur van het Kennedy Center. Hij werd ontslagen toen president Trump er voorzitter werd. „Door de erosie van recht en geschiedenis wordt de menselijkheid geminimaliseerd.”
Marc Bamuthi Josep. Foto Bethanie Hines
‘Ja, Trump heeft de oorlog verklaard aan de culturele instituten. En ja, er is preventieve censuur. Als museum kan je momenteel niet anders”, zegt de Amerikaanse podiumkunstenaar en dichter Marc Bamuthi Joseph wanneer we elkaar spreken via een videoverbinding. Behalve performancekunstenaar en dichter was hij tot voor kort ook directielid van het Kennedy Center in Washington D.C., maar daar werd hij ontslagen toen de Amerikaanse president Trump besloot dat het bestuur van het centrum toe was aan hervorming. Trump zelf werd voorzitter en Bamuthi Joseph was als Artistic Director of Social Impact een van de bestuursleden die niet meer ‘nodig’ waren. „Ik ben ontslagen door mensen die niets van cultuur afweten”, zegt hij.
Een week voor ons gesprek publiceerde het Witte Huis een document over de ‘schandalige projecten’ van het Smithsonian (een federaal instituut dat bijna twintig musea in Washington beheert), waarin Trump zijn visie op kunst ontplooit. De ‘bewijslast’ die hij heeft verzameld tegen de koers van het Smithsonian bestaat uit ruim twintig voorbeelden waar cultuurinstanties misleidend zouden zijn in hun verhalen over bijvoorbeeld kolonisatie, slavernij en white privilege. Er zou LHBTQ+ gepropageerd worden met vlagvertoon en er zouden anderszins ‘anti-Amerikaanse’ zaken te zien zijn. Niet alleen de instituten zijn doelwit, ook kunstwerken worden eruit gelicht: de Statue of Liberty afbeelden als transvrouw of vrouw met een mand tomaten zou on-Amerikaans zijn, kunstwerken over mensen die de grens oversteken negeren de illegaliteit, enzovoorts.
Bamuthi Joseph is het ermee eens dat dit doet denken aan de Entartete Kunst-opstelling tijdens het Derde Rijk: „Trump en degenen die zijn agenda uitdragen, zijn actief bezig de verbeelding te ontmantelen en feiten uit te wissen. Het gebrek aan objectiviteit in de presentatie van historische feiten is beangstigend. Kunstenaars zijn de pijlers van een democratie en die worden nu aangevallen.”
In 2024 hield u een TED-lezing over vergeten en vergeving, en u schreef het libretto ‘Carnival of the Animals’, over de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021. U schreef daarin: „Democracy is a war of competing imaginations.” Ziet u dat nog steeds zo?
„Het is allemaal zo enorm veranderd. Het werk was een waarschuwing voor wat er zou kunnen gebeuren. Ik woon op minder dan twee kilometer van waar de rellen begonnen. Eerst kon ik niet geloven wat er gebeurde, daarna sloeg dat om in angst: wat volgt hierna? Veel van wat ik toen vreesde, gebeurt nu. Nu is de realiteit dat rechters tot en met de Nationale Garde volgens willekeurige regels werken. De rechtstaat is fragiel. Wat ik toen schreef over het koninkrijk van losgeslagen dieren, is nu werkelijkheid.
„Door de erosie van recht en geschiedenis wordt de menselijkheid geminimaliseerd. Ik heb een zoon van 23 en zie zijn toekomst met zorgen tegemoet. Er zijn ambtenaren die bewust werken aan een toekomst waarin hij geen plek heeft. Waar het nu om gaat is niet alleen de rol van verbeelding, maar ook: geloven we dat de letter van de wet voor iedereen geldt of niet? De onderliggende theorie die aan democratie is gekoppeld, is het streven naar gelijkheid. Maar wat houd je over wanneer je een president hebt die gelijkheid criminaliseert?”
Het Witte Huis vindt Farmworkers’ Papier-Mache Statue of Liberty (2000) van Kat Rodrigues (in American History Museum) problematisch omdat dit papier-maché vrijheidsbeeld geen fakkel draagt, maar een tomaat. Foto Jaclyn Nash, National Museum of American History, Smithsonian Institution
Er lijkt weinig verzet tegen de regering van Trump in de VS. Klopt dat en hoe verklaart u dat?
„Het is moeilijk te overschatten hoe ingewikkeld het is. Je kan zeggen dat er gekozen functionarissen zijn, bedrijven en dienaren binnen het rechtssysteem die geen verzet bieden, maar het is hier wel de overheid die ingrijpt. Bedenk wat het een gemiddelde burger kost zichzelf kwetsbaar te maken, terwijl de rechtsstaat afbrokkelt. Je kan in zo’n systeem moeilijk weerstand bieden.
„Dat is waarom jongeren en kunstenaars zo belangrijk zijn. Historisch gezien komt weerstand vooral van jonge en van creatieve mensen. Het gemeenschapsgevoel wordt namelijk niet bedacht door politici, maar door kunstenaars. Er komen niet voor niets meer mensen opdagen om Beyoncé te zien dan om de president van de Verenigde Staten te zien.”
Het is tegelijkertijd wel zo dat exposities die als ‘woke’ zouden gelden nu worden afgeblazen. Staat cultuur on hold of is er meer aan de hand?
„Die keuzes worden nu gemaakt omdat die instanties geld krijgen van de federale overheid en dan moet je wel, wil je überhaupt blijven bestaan. Je breekt liever een tentoonstelling af, of laat onderdelen buiten beeld, dan dat je federale rechtszaken tegen je krijgt, met het risico dat je helemaal verdwijnt. Je weet wie er nu verantwoordelijk is voor de uitvoering van de wetten, en die invloed is er tot en met het hoofd van de FBI. Museumdirecteuren behouden liever hun personeel, en dan zet je alles on hold. Tegelijkertijd zullen de langetermijngevolgen hiervan enorm zijn, en daarom is het belangrijk voor met name kunstenaars om buiten de instellingen te opereren die zich op dit moment het kwetsbaarst voelen.”
Zijn er lessen die westerse landen die neigen naar een autoritaire leider kunnen leren om hun instituties overeind te houden?
„Ik denk dat waardigheid een overheersend principe is dat we allemaal verdienen. De andere kant van waardigheid is schaamte. Wanneer je een ander geen waardig leven gunt, dan is dat iets om je voor te schamen. We leven nu in een tijd waarin het nalaten van waardig omgaan niet met schaamte wordt beantwoord, maar juist wordt gestimuleerd. Ik denk dat de les voor andere landen is dat schaamte een moreel centrum moet zijn, dat je waardigheid als basisbegrip in de wet verankert. Het gaat dan niet alleen om juridische rechtvaardigheid, ook om narratieve rechtvaardigheid.
„Landen die geloven in de belofte van een rechtvaardige samenleving moeten inzetten op behoud. Dan doel ik niet op artefacten, maar op het behoud van het intellect en het hart van een kunstenaar. We moeten nieuwsgierigheid in stand houden. Dat is wat er nu door de overheersende anti-intellectuele sfeer in de VS volgens mij gaande is: nieuwsgierigheid wordt geminimaliseerd en onderdrukt, terwijl nieuwsgierigheid een mensenrecht is.”
Source: NRC