ZAP Als Zomergast leek Herman Koch een spel te spelen met hoe ver je kon gaan in verzonnen verhalen en ongemak over het leven. Dat pakte niet steeds goed uit.
Herman Koch tegenover Griet Op de Beeck bij Zomergasten. Beeld VPRO
‘Ik heb me voorgenomen de enige Zomergast te zijn die geen vochtige ogen zal krijgen”, zei Herman Koch als afsluitend Zomergast van 2025. „We zullen zien, we zullen zien”, antwoordde interviewer Griet Op de Beeck. Erg veel tijd om vochtige ogen op te roepen was er niet meer, want Koch sprak zijn voornemen pas aan het eind van de avond uit. Maar het leven na de diagnose prostaatkanker was nog niet erg ter sprake gekomen, dus het was inderdaad een kwestie van ‘we zullen zien’. De ziekte kwam ter sprake, maar kreeg gelukkig niet de kans deze avond een hoofdrol te spelen. Er was genoeg te zien.
Er kwam trouwens nog genoeg emotioneels voorbij: de dood van Kochs moeder, de ingewikkelde band met zijn vader, het kleine geluk wanneer hij met zijn vrouw, zoon en diens vriendin uit eten was, de humor die volgens Koch voorbij was op tv (waarbij wel Jiskefet en Michiel Romeyn werden genoemd, maar geen woord over Kees Prins) en zijn eenzaamheid op de tractor. Heel even had Op de Beeck de kans haar ‘we zullen zien’ in praktijk te brengen toen Koch vertelde over de hormoonpillen die bij hem goed aansloegen, maar van hem wel een emotioneler mens maakten. Bij muziek van de Braziliaanse zangeres Marília Mendonça raakte hij indertijd geëmotioneerd en vroeg zich af: „Ben ik dit of zijn het de pillen?” De voor de hand liggende vraag „En? Wat was het?” werd niet gesteld.
Kochs Zomergastenavond stond bol van de mooie fragmenten, zoals uit American Fiction, naar een geweldige roman van de schrijver Percival Everett. De film gaat over een auteur van romans die door niemand worden gelezen. Bij wijze van grap schrijft hij een manuscript over het rauwe leven van een zwarte Amerikaanse man. De literair agent meent er authenticiteit in te zien, die zo belangrijk is, niet wetende dat ze te maken heeft met een hoogleraar Engelse literatuur.
Hoe ver ga je in je leugens, was ook de vraag die speelde in een fragment Ich bin Enric Marco, over een man die voorzitter wordt van een Spaanse organisatie van kampslachtoffers. Hij verzon zijn kampervaringen in concentratiekamp Flossenbürg. Dat hij uit de organisatie werd gegooid vond hij alleszins onredelijk. In het concentratiekamp was hij zelf ontroerd over ‘zijn’ verleden. „Als je in je eigen leugens gelooft, kan je er ook door ontroerd worden”, aldus Koch.
In feite ging de hele avond over leugens of het spelen met de waarheid. Zo vertelde Koch over een callcenter waar hij gewerkt had. Na drie telefoontjes had hij iemand gevraagd: „Is uw man thuis?” Daarop had de vrouw gezegd: „Die is vorige week overleden.” Onzin natuurlijk. Het was op z’n best een scène uit Monty Python, op z’n slechtst een vaker gehoorde anekdote. Je wist dat Koch een spel speelde – al meteen bij de aftrap toen hij over het probleem van ontroering in interviews begon, of vertelde over smijten met kinderbezems nadat Jimi Hendrix zijn gitaar aan stukken had geslagen – maar dat pakte niet goed uit, want hij had geen medespeler. Zeker in het begin, alsof er een Umberto Eco-spel werd gespeeld die het eerste deel van zijn romans soms wat taai maakte opdat alleen de echte lezers overbleven, kwam alles héél langzaam op gang opdat alleen de echte diehards overbleven.
Ook het spel met het ongemak, dat bij veel fragmenten werd benoemd, was volop aanwezig. Op de Beeck en Koch leken elkaar niet echt te vinden, hadden een totaal verschillende kijk op humor, wanneer Op de Beeck wat ongemakkelijk lachte, verstrakte Koch. Ze vonden elkaar alleen even toen het ging over het uitblijven van literaire prijzen, maar na haar opmerking: „Ik gun je een grote literaire prijs”, zweeg Koch. Of hij gunde het haar niet of hij voerde hier het spel van de humor uit die volgens hem vaak neerkwam op de „behoefte niet verbaal te willen zijn”. Omwille van het spel: laten we hopen op het laatste.
Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma's series en films
Source: NRC