De Fryske Nasjonale Partij (FNP) stond zaterdag in Franeker voor een historisch besluit: wel of niet meedoen aan de landelijke Tweede Kamerverkiezingen? Foar kreeg een krappe meerderheid. ‘We moeten een scheuring voorkomen.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Bij de bestuurstafel zijn headsets beschikbaar, meldt de spreekstalmeester, waarmee aanwezigen de discussie live vertaald in het Nederlands kunnen volgen. Maar zolang de voertaal tijdens de ingelaste algemene ledenvergadering Fries is, heeft geen van de circa tweehonderd aanwezige leden van de Fryske Nasjonale Partij (FNP) ondertiteling nodig.
De Friese taal koesteren ze allemaal. Over een andere kwestie zijn de FNP-leden meer verdeeld, blijkt in een volgepakt theater de Koornbeurs in Franeker. De in 1962 opgerichte partij moet besluiten of ze voor het eerst de stap zal zetten op het landelijke politieke toneel, met deelname aan de Tweede Kamerverkiezingen in oktober.
‘Een historische dag’, zegt partijvoorzitter Jan Arendz daarom. En het is spannend. Want ondanks goede hoop op de drijvende kracht van de beoogd lijsttrekker, voormalig FNP-wethouder en NSC-Kamerlid Aant Jelle Soepboer, is de uitkomst ongewis.
Wat voor het ene lid een logische stap is, is voor de ander niet te verteren. Den Haag is volgens kandidaat-Kamerlid Thom Feddema de missende ‘skeakel’ in het repertoire van de partij, die al vertegenwoordigd is op lokaal en provinciaal niveau en – in verenigd verband met andere regionale bewegingen – in de Senaat en het Europees Parlement. ‘De regio is veel breder dan Friesland. Het gaat om een manier van denken, een manier van leven’, vindt hij.
Op Feddema’s colbert prijkt een speldje van een pompeblêd en een grutto. Noem het de Friese paradox, zegt hij: de provincie is economisch gezien misschien niet de meest welvarende, maar wel erg gelukkig door de manier van samenleven met elkaar en met het landschap. ‘Dat gun ik iedereen, zelfs mensen in de Randstad. We moeten ons niet klein houden, maar onze trots exporteren.’
Piet Salverda, met wie Feddema gebroederlijk strijdt tegen de lelieteelt, ziet de stap naar Den Haag juist absoluut niet zitten. Sterker nog, meedoen aan landelijke verkiezingen zou zelfs in strijd zijn met de statuten, meent het bestuurslid van de afdeling De Fryske Marren. ‘Onze grondslag is Fries: we zijn een Friese partij die opkomt voor het Friese belang.’
In het verkiezingsprogramma wordt de afkomst niet verloochend. ‘De FNP wil de Friese identiteit versterken en staat daarom pal voor zorg voor de Friese taal en cultuur’, klinkt het. Maar de partij wil zich ook breder positioneren als ‘de partij voor de regio’, in de hoop het sentiment aan te spreken waarmee de BBB succesvol was.
Het is de evenwichtsoefening voor de FNP: de vleugels landelijk uitslaan en tegelijkertijd trouw blijven aan It Heitelân (het vaderland). Daar liggen behalve de wortels ook het electorale fundament.
Buiten de provinciegrens moet een boegbeeld dat landelijke bekendheid geniet als Tweede Kamerlid helpen. ‘Wij zien geweldige kansen’, zegt voorzitter Arendz. Volgens hem hebben zich ruim honderd nieuwe leden aangemeld. ‘Politiek mag een beetje opportunistisch zijn.’
Maar binnen de eigen gelederen staat er spanning op de landelijke aspiraties. Op de concept-kieslijst doken de verouderde ‘Hollandse’ plaatsnamen Anjum en Damwoude op, terwijl de FNP zelf de officiële naamswijziging naar Friese aanduidingen initieerde. En dus had er ‘Eanjum’ en ‘Damwâld’ moeten staan.
‘Als zelfs FNP Fryslân de Friese taal laat vallen zodra Den Haag in zicht komt, waarom zou ik hem dan nog gebruiken’, sneerde Ferry van der Ploeg, FNP-fractievoorzitter in Dantumadiel, op Facebook. Om vervolgens te spreken van ‘niets minder dan verraad’. De FNP deed de plaatsnamenkwestie af als een ‘flaterke’ – een foutje. Ook over de tweetalige partijnieuwsbrief kwamen klachten.
Piet Salverda ziet nog een groot risico. Het concept-partijprogramma (‘Nabij, nuchter en betrouwbaar’) beperkt zich vooral tot regionale zaken: ‘Internationale politiek, defensie, hypotheekrenteaftrek? Het zijn blinde vlekken.’ Hij hoopt vooral dat de uitkomst – voor of tegen deelname – afgetekend zal zijn. ‘We moeten een scheuring voorkomen.’
Maar de stap naar Den Haag blijkt in Franeker geen hamerstuk. De ruim twintig insprekers tonen zich bepaald niet mild. Veel leden voelen zich te weinig meegenomen in het proces en de voordracht van Soepboer. Al bestaat er weinig weerstand tegen zijn persoon, door de val van het kabinet werd diens lancering met stoom en kokend water voorbereid.
‘Het verdient geen schoonheidsprijs’, erkent partijvoorzitter Arendz. Om daaraan toe te voegen: ‘We zijn een democratische partij, met uiteenlopende en uitgesproken meningen.’
Hij krijgt gelijk. De FNP heeft niets te zoeken in Den Haag, vindt bijvoorbeeld Gerda de Vries. ‘Daar gaat het niet over een fietspad in Dronryp.’ En kernenergie? ‘Daar zijn we zelfs in onze eigen provincie nog niet over uit.’
FNP’ers houden weliswaar allemaal van Friesland, sommigen zijn links, anderen rechts. ‘Het kan straks zomaar zijn dat de helft van de kiezers het niet met een standpunt eens is.’
Driekwart van het beleid voor gemeenten en provincies wordt gemaakt in Den Haag, weerspreekt Arendz. ‘We willen minder Den Haag en meer regio. Maar daarvoor moeten we naar Den Haag.’
De discussie is lang en fel, venijnig is het bij de Friezen niet gauw. Na wat gezwier met moties en gesteggel over de stemmethode wordt het toch nog even spannend. ‘Zo worden we nog een echte partij’, klinkt het gekscherend achterin de zaal.
Zo loopt het na drieën als het hoge woord eruit moet: foar of tsjin, voor of tegen? Foar wordt het, met een krappe meerderheid van 141 tegen 110 stemmen. En dus rukt de FNP op naar Den Haag.
Een ambitieuze onderneming, erkennen alle aanwezigen. Tijdens de laatste Provinciale Statenverkiezingen in 2023 haalde de FNP in Friesland 27 duizend stemmen, voor een zetel in de Tweede Kamer zijn er circa 70 duizend nodig.
‘Maar een van de belangrijkste zaken’, zegt kersvers lijsttrekker Soepboer, ‘is dat we de club bij elkaar houden.’ Het zal zonder Ferry van der Ploeg zijn. Die zegde zaterdagavond zijn lidmaatschap op.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant