In de serie Koplopers bezoekt NU.nl deze zomer projecten die ons een kijkje in de duurzame toekomst geven. Deze week: de ambitieuze jonge stichting die Nederlandse bossen wil teruggeven - aan de bossen zelf.
Snoeien, houtkap, recreatie. Het zijn de gebruikelijke activiteiten die in alle Nederlandse bossen plaatsvinden. Maar niet in het bos dat van zichzelf is, en daarmee dus van niemand. Daar mag de natuur haar eigen gang gaan zónder tussenkomst van de mens. Want die is daar niet welkom.
Het idee daarachter komt van de stichting Bos dat van zichzelf is, opgezet door ambtenaar Peter Akkerman. Zijn leren puntschoenen en gestreken overhemd geven niet meteen prijs dat hij een groot deel van zijn tijd in de natuur doorbrengt.
Maar zijn liefde voor het bos wordt al snel duidelijk: bij iedere keer dat hij stopt om een klein snoeppapiertje op te rapen, of de namen van de flora en fauna feilloos kan opnoemen. Hij weet bovendien een reekalf met zijn ouders te ontdekken in de dichte struiken in het bos bij Doorn.
Daar, aan de rand van Landgoed Zonheuvel, ligt het bos dat in ieder geval tien jaar van zichzelf is. Het verschil met het bos ernaast is niet meteen te zien of te horen. In beide bossen is het vredig - los van de herrie van de nabijgelegen A12.
Maar als je beter kijkt, zie je dat bosbeheer hier uit den boze is. Dode bomen en takken worden niet weggehaald, paden niet aangeharkt, exoten worden niet verwijderd en soorten staan kriskras door elkaar. Er zijn veel vogels te horen. Ooit moet dit een oerbos worden, vindt de stichting.
Wordt er dan echt nooit ingegrepen? In principe niet, vertelt Akkerman, tenzij er een natuurbrand uitbreekt of een andere levensgevaarlijke situatie ontstaat.
Akkerman groeide op in Holten, vlak bij de Sallandse Heuvelrug. Kennis over de natuur kreeg hij met de paplepel ingegoten van zijn vader. "Een van mijn eerste herinneringen is het spelen in de bossen, hutten bouwen. Maar ook dat er eens per jaar een grote machine kwam en een groot deel van het bos oogstte."
Merkwaardig eigenlijk, zo filosofeerde hij later toen hij volwassen was, dat een levend ecosysteem zoals een bos geen rechten heeft en mensen wel. Terwijl wij zelf onderdeel zijn van die natuur, in plaats van eigenaar. In Ecuador werd de natuur al een rechtspersoon, net als een rivier in Nieuw-Zeeland en een boom in de Verenigde Staten. "Waarom kan dat hier niet?", dacht hij.
Daarom dook Akkerman in de boeken en spitte archieven door op zoek naar juridische mogelijkheden, tot hij iets bijzonders vond in het Haags Gemeentearchief. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog tekende stadhouder Willem van Oranje een Akte van Redemptie voor het Haagse Bos.
Daarmee zorgde hij ervoor dat het stadsbos beschermd werd tegen bomenkap die de oorlog moest financieren. Het Haagse bos is daardoor al 450 jaar beschermd.
Geïnspireerd door de akte van de staatsman uit de zestiende eeuw maakte Akkerman zijn eigen juridische constructie, waardoor het bos autonoom én beschermd is. Ook sluit de stichting overeenkomsten met grondeigenaren om het bos met rust te laten. In het bos op de Utrechtse Heuvelrug loopt een experiment van tien jaar, bij twee Overijsselse bossen van Staatsbosbeheer voor minstens vijftig jaar.
In de praktijk zorgt dat ervoor dat het bos niet geëxploiteerd mag worden, er niks gekapt wordt en de natuur op zijn beloop wordt gelaten, óók als het bos van eigenaar wisselt. Die afspraken zijn vastgelegd in het kadaster. "Op die manier maak je handig gebruik van het privaatrecht om bossen te beschermen", legt Akkerman uit.
Niet iedereen is lyrisch over het concept. Zo zien ze zorgen vanuit bosbeheerders over werkgelegenheid. Ook krijgt Akkerman vaak sceptische reacties. "In Nederland zit het er ingebakken dat alles netjes verzorgd moet worden, ook het bos." Met zijn stichting wil hij de voordelen laten zien van een wildere natuur, zoals meer biodiversiteit, een gezonde bodem en klimaatbestendigheid.
De stichting hoopt mensen op een andere manier naar de natuur te laten kijken: niet als een middel, maar een levend organisme met rechten. Dat doet ze onder meer met onderwijs in het bos, waarbij scholieren, studenten en bedrijven les krijgen over biodiversiteit en het ecosysteem.
Voor nu richt de stichting zich vooral op Nederland, waar zo ongeveer ieder stukje natuur een eigenaar heeft. In een land als Frankrijk is nog veel ongerepte natuur. Daardoor zijn dit soort concepten er volgens Akkerman minder relevant. "Maar we zien wel steeds meer interesse."
Source: Nu.nl algemeen