Veiligheid
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
In oktober 1975 liep de jonge microbioloog Susan Alexander Speeth in Philadelphia ’s avonds na haar werk naar huis, toen ze op enkele straten van haar deur werd doodgestoken. De moord leidde tot een golf aan protesten, niet alleen in de Verenigde Staten maar ook in Europa. De leus waarmee vrouwen de straat op gingen: Take Back the Night.
Bijna vijftig jaar later zette de moord op de 17-jarige Lisa in Nederland een vergelijkbare reactie in gang. Nadat het meisje op weg naar haar huis in Abcoude in Duivendrecht werd vermoord, uitten talloze vrouwen online hun woede en frustratie over onveiligheid in de publieke ruimte – met name ’s avonds en ’s nachts. Het leidde deze week onder meer tot de campagne ‘Wij Eisen De Nacht Op’, die met billboards inmiddels prominent aanwezig is in de publieke ruimte.
Het mag teleurstellen dat in vijf decennia zo weinig veranderd is dat een haast identieke leus nog eens afgestoft kan worden. Tegelijk maakte de grote maatschappelijke woede over gendergeweld en onveiligheid op straat het thema deze week urgenter dan in lange tijd. Nadat vrouwen met #MeToo eerder aandacht vroegen voor seksueel grensoverschrijdend gedrag in de privé- en werksfeer, eisen ze nu vergelijkbare aandacht voor onveiligheid in de publieke ruimte.
Terecht. De vaststelling dat de moord op Lisa een zeer uitzonderlijk incident is en het risico door een vreemde te worden vermoord uiterst klein, mag er niet toe leiden de angst van vrouwen te bagatelliseren. Daarvoor vinden er elke dag en vooral avond en nacht te veel incidenten plaats die het nieuws niet halen – gesis op de straathoek, achtervolgingen op weg naar huis, ongewenste aanrakingen in de treincoupé. Wie bewijzen zoekt voor de gevoelde onveiligheid vindt dat wellicht niet in de krant of statistiek – maar zeker met een korte rondvraag onder (jonge) vrouwen.
Bovendien: recente cijfers van het CBS lieten zien dat bijna de helft van de jonge vrouwen wel eens een omweg maakt uit vrees voor haar veiligheid. De moord in Duivendrecht was, in dezelfde week dat zedendelicten in Zeist en Rotterdam het nieuws haalden, voor veel vrouwen een confrontatie met de eigen kwetsbaarheid.
Dat maakt niet alle vrouwen meteen tot slachtoffer en daarom is het ook belangrijk de angst niet de overhand te laten nemen. Nederland blijft gelukkig ook voor vrouwen een van de veiligste landen ter wereld en deze nieuwe mobilisatie mag niet als onbedoeld gevolg hebben dat die gevoelens van onveiligheid juist aanwakkert. Een oplossing kan dan ook nooit zijn dat vrouwen en meisjes zich voortaan louter nog in gezelschap na zonsondergang op straat begeven. En laat er geen twijfel over zijn: geen vrouw die ’s nachts alleen naar huis fietst, roept het onheil over zichzelf af.
Ligt de bal nu dan bij de man? Het is grotesk alle mannen verantwoordelijk te houden voor deze moord en ook hoeven niet alle mannen nu verantwoording af te leggen voor schofterig gedrag van hun seksegenoten. Maar het is nog absurder te denken dat een zo overduidelijk maatschappelijk probleem opgelost kan worden zónder betrokkenheid van mannen. Het gesprek dat op gang is gekomen zal voor mannen wellicht ongemakkelijk voelen, maar vereist juist daarom hun actieve betrokkenheid.
Dat gesprek gaat iedereen aan. En dat is nog altijd zo nadat bekend werd dat de verdachte van de moord in Duivendrecht in een nabijgelegen azc woonde. Hoewel politici de moord sindsdien proberen te kapen voor campagnedoeleinden, tonen onderzoeken keer op keer dat geweld tegen vrouwen in alle bevolkingslagen en -groepen voorkomt. Het probleem van onveiligheid op straat reduceren tot de achtergrond van deze verdachte, gaat het in elk geval niet oplossen.
Wat dan wel? Nu geopperde ad-hocoplossingen als meer camera’s, meer verlichting, gratis taxicoupons of fietsclubjes kunnen en mogen niet het eind van het gesprek zijn. Dat moet gaande gehouden worden, aan de keukentafel, online en in de kroeg. Hoeveel ruimte neem je in het openbaar in? Hoe ga je om met afwijzing? Hoe hou je oog voor grenzen van de ander op straat? Hoe steun je anderen bij ervaren onveiligheid in de publieke ruimte? Het zijn vragen waarover mannen en vrouwen in gesprek moeten en die hopelijk leiden tot nieuwe normen.
Het is makkelijk moedeloos te worden door de hardnekkigheid van het probleem, vijftig jaar na de eerste poging van vrouwen de nacht terug op te eisen. Maar normen kunnen wel degelijk verschuiven, tonen recente discussies rond racisme en grensoverschrijdend gedrag. Daarvoor is het allereerst belangrijk te erkennen dat het niet normaal is dat veel vrouwen soms bang zijn op straat.
Source: NRC