Actrice en wellness-ondernemer Gwyneth Paltrow lijkt een soort oer-Karen: verwend, veeleisend en onuitstaanbaar in haar zelfverzekerde onwetendheid. Maar ze speelt al drie decennia bij veel maatschappelijke omwentelingen een belangrijke rol.
schrijft voor de Volkskrant over kunst, cultuur en moderne mores.
Naarmate de discussies over vrouwelijk leiderschap en ‘zusterschap’ de afgelopen jaren meer aandacht kregen, kwamen ook de uitspraken van Madeleine Albright, in de jaren negentig de eerste vrouwelijke minister van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten, steeds vaker voorbij op sociale media.
En zo ziet de mens online geregeld varianten van dit citaat langskomen: ‘Er is helaas plenty ruimte voor middelmatige mannen in de wereld, maar nauwelijks voor middelmatige vrouwen.’
Reputaties veranderen continu. In deze rubriek kijken we hoe de betekenis van denkers en kunstwerken, van schrijvers en hun personages kantelt en evolueert.
Daar lijkt nu, getuige de nieuwe biografie van actrice en wellness-ondernemer Gwyneth Paltrow, verandering in gekomen.
Amy Odells boek Gwyneth – The Biography leest als een lange bewijsvoering van de bijna mateloze roem en het succes van een in veel opzichten middelmatige vrouw. Niet heel zusterlijk om op te schrijven misschien, maar gezien Albrights uitgesproken wens zou je het ook progressie kunnen noemen.
Het kán dus, ruimte innemen met het zelfvertrouwen van een middelmatige witte man. Gwyneth Paltrow laat het zien.
En wie nu denkt: joh, dat is een celebrity, een actrice, dat kun je geen leiderschap noemen; Odell sluit af met de opmerking dat de huidige minister van Volksgezondheid van de VS, de antiwetenschappelijke Robert F. Kennedy, veel overtuigingen heeft die Paltrows website Goop al bijna twintig jaar lang verkondigt. Van onbewezen stellingen over voedingsstoffen en ongepasteuriseerde melk tot het geloof dat vaccinaties tot autisme leiden. Paltrow was een voorloper van wat Roxane van Iperen wellness-rechts noemt. De actrice stond daarmee aan de wieg van het grootschalig normaliseren van desinformatie.
Wat die middelmatigheid betreft: natuurlijk, Gwyneth Paltrow heeft een Oscar gewonnen. Ze was een poosje de hoogst betaalde actrice (van welke films ook alweer?), ze is prachtig en ze had ook oog voor beroemde, mooie mannen.
In een recente pr-stunt van het bedrijf Astronomer laat ze zelfs zien hoe grappig ze is. Voor wie het heeft gemist: bij een concert van Coldplay, de band van de ex-man van Paltrow, werd onlangs op een zogenoemde kiss cam een innig knuffelend stel in het publiek gefilmd dat daarop beschaamd wegdook – ze bleken beiden een buitenechtelijk avondje uit. Paltrow leende zich vervolgens voor een hilarische reclame van Astronomer, waar het stel topfuncties bekleedde.
Ze is altijd opzienbarend. Haar acteercarrière werd aangeslingerd door haar ouders en peetvader Steven Spielberg, ze kreeg een Oscar die volgens het boek mede het resultaat was van Harvey Weinsteins lobbytalent, en zette een wellnesswebsite op die groot werd door provocatieve aanprijzingen (kaarsen met de tekst ‘This Smells Like My Vagina’ en stenen eieren die, ingebracht in je vulva, voor een beter orgasme zouden zorgen) en onbewezen claims (het rectaal inbrengen van koffie zou stress verminderen en bleekselderijsap zou kanker voorkomen). Afgelopen jaar kwam het nog tot een zeer publieke rechtszaak, waarin een man Paltrow ervan beschuldigde haar te hebben aangeskied op de piste.
Uitspraken die ze deed, zoals ‘Ik sterf liever dan mijn kind Cup-a-Soup te geven’, helpen natuurlijk niet. Een journalist noemde haar ‘publiekelijk net zo snugger als Marie-Antoinette’.
Als je het allemaal leest, zou je denken dat Gwyneth Paltrow een soort oer-Karen is: verwend, veeleisend en onuitstaanbaar in haar zelfverzekerde onwetendheid. Alom gehaat.
Maar dat is het ding, Paltrow is helemaal niet alom gehaat. Ze is in veel opzichten het toonbeeld van ingetogenheid. Ze is stijlvol, heeft de schoongewassen uitdrukking van een smetteloze publiekslieveling en een glimlach waar weinig tegen in te brengen is. Ze lijkt een – weliswaar elitaire – allesbinder, een beetje zoals het personage Emma van schrijver Jane Austen, dat ze vertolkte in 1996.
En ze heeft best een aantal leuke rollen gespeeld, zoals in Seven (1995), Great Expectations (1998), Shakespeare in Love (1998, waarvoor ze de Oscar ontving), Iron Man (2008) en in Wes Andersons heerlijk ironische The Royal Tenenbaums (2001).
Bovendien was ze belangrijk voor het onderzoek van The New York Times naar Weinstein. Paltrow overtuigde andere actrices ervan om met de journalisten te spreken.
Dat is de verwarring, voor wie het probeert te volgen: Gwyneth Paltrows reputatie lijkt continu een storingsfout aan te geven. Haar gezicht strookt niet met haar uitspraken; haar harmonieuze, op selfcare gerichte website Goop niet met de levensgevaarlijke gezondheidsclaims; haar clean face (waarin ze ook trendsetter was) niet met de dure chemische producten die ze ervoor aanprijst.
Haar naam is bovendien te verbinden aan zowat alle maatschappelijke opvattingen die de laatste jaren een omwenteling hebben doorgemaakt. We zijn anders gaan denken over de solidariteit van vrouwen – getuige de kotsgebaren die ze achter de rug van actrice Minnie Driver en andere vrouwen maakte (waarbij moet worden gezegd dat de biografie vanwege veel anonieme bronnen zelf bijdraagt aan een roddelachtige sfeer).
We zijn anders gaan denken over wit privilege, en veel mensen zijn anders gaan denken over wetenschap, medische praktijk en over schadelijke stoffen; in de overtuiging van Paltrow zijn die overvloedig. Van douchegel tot gluten: je kunt volgens haar ongeveer niks meer gebruiken, een angststrategie waarmee je de raarste alternatieve producten kunt verkopen. Maar sinds de gevaren van pfas bekender worden, is het toch begrijpelijk dat mensen sceptischer worden.
We denken anders over een giftige sfeer op de werkvloer, wat volgens bronnen in het boek aan de orde van de dag is in Paltrows bedrijf (vanwege de contracten die werknemers moesten ondertekenen zijn de getuigenissen echter beperkt), en we denken anders over zelfverbetering, de hardnekkige opvatting dat iedereen zijn gezondheid zelf in de hand heeft.
Paltrow speelt al drie decennia bij die omwentelingen een rol, zij het niet altijd een glanzende. Of het moet zijn van de gladheid waarmee ze zich uit vrijwel elke penibele situatie weet te wurmen. Met een glimlach.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant