Bij de Duitse stembusgang in februari werd zijn partij afgestraft. Nu verlaat Groenen-boegbeeld Robert Habeck de politiek: ‘Mijn ideeën zijn verworpen.’ Of de oud-vicekanselier daarmee definitief van het Duitse toneel verdwijnt, is echter de vraag.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Het moment dat Robert Habeck in lachen uitbarstte, was het moment dat hij besloot het Duitse parlement te verlaten. Daags nadat zijn partij De Groenen begin 2025 de verkiezingen had verloren en Habeck terugkeerde van vicekanselier naar gewoon parlementslid, kondigde verkiezingswinnaar en conservatief CDU-leider Friedrich Merz aan 500 miljard euro te lenen om te investeren in de Duitse infrastructuur. Na jaren van daverend CDU-protest tegen linkse geldsmijterij.
‘Merz hield in feite mijn campagnerede’, zei Habeck vorige week tegen de linkse Berlijnse weekkrant Taz. ‘Namelijk: in tijden van crisis moet men schulden aangaan om te investeren in verdediging en infrastructuur.’ Cynisch lachend is geen manier om als parlementslid door het leven te gaan, besloot Habeck. Op 1 september staat hij zijn zetel af.
De Groenen betraden de regering in 2021 als grote hoop van klimaatminnend en vooral jong Duitsland, en werden begin dit jaar afgestraft. Ze verloren meer dan een miljoen kiezers, jongeren liepen massaal over naar Die Linke, intern ligt de partij overhoop en zoekt het naar een nieuwe richting in de oppositie.
Zijn richting zal het niet zijn, zegt Habeck tegen Taz. Met het wegstemmen van de vorige regering heeft de Duitse kiezer zich volgens Habeck gekeerd tegen zijn politieke visie ‘om De Groenen in het maatschappelijke midden te brengen.’
Habeck leverde de afgelopen jaren strijd op vele fronten. Voor het eerst sinds begin jaren 2000 kregen de Duitse Groenen in 2021 regeringsmacht. Voormalige krakers en antikernenergie-activisten streken neer op onder meer de ministeries van Landbouw, Milieu en Buitenlandse Zaken.
Het nieuwe ‘superministerie’ van Economische Zaken en Klimaatbescherming, verantwoordelijk voor alles van energie tot industrie, werd het domein van Robert Habeck: politicus, kinderboekenschrijver, opiniemaker, academicus, wegens zijn meanderende uiteenzettingen graag gepersifleerd talkshowpersonage, en plots de op een na machtigste man van Duitsland.
Habeck voerde de groene klimaatpolitiek door met een vasthoudendheid die steeds meer op fatalisme begon te lijken, alsof hij niet alleen op de hielen werd gezeten door de opwarming van de aarde maar ook door de Duitse politieke wind – wellicht voelde Habeck dat de groene regeringsdeelname weleens de laatste kans in een generatie zou kunnen blijken.
De Groenen werden daarbij niet geholpen door mondiale ontwikkelingen. Nauwelijks had de nieuwe regering zitting genomen, of Rusland viel Oekraïne binnen. Gaspijpleiding Nord Stream, bron van goedkope energie en levenslijn van de Duitse maakindustrie, ging dicht en werd uiteindelijk opgeblazen.
Temidden van de economische crisis die daarop volgde, de grootste in de moderne Duitse geschiedenis, bleef Habeck in 2022 vasthouden aan het uitschakelen van de laatste kerncentrales. De manier waarop Habecks ministerie in 2023 volstrekt faalde om de kiezer mee te nemen in een verder tamelijk solide plan om olieketels gestaag te vervangen door warmtepompen, wordt ongetwijfeld onderwerp van een postdoctoraal in politieke communicatie.
Oppositieleider CDU maakte dankbaar en behendig gebruik van beide gelegenheden om de Groenen af te schilderen als een stel wereldvreemde klimaatfanatici.
Habeck werd óók niet geholpen door de steeds fellere en open interne coalitiestrijd. Over schulden en staatsleningen, klimaatsubsidies en milieumaatregelen, grenscontroles en de pensioenhervorming.
Toen de hoogste Duitse rechtbank eind 2023 een bijzondere financieringsvorm voor Duitse klimaatmaatregelen van tafel veegde als een illegaal staaltje creatief boekhouden, ontstond plots een begrotingstekort van 80 miljard euro. Die werd deels gedicht door landbouwsubsidies af te schaffen. In heel Duitsland legden boeren meteen de snelwegen lam. De Groene landbouwminister moest de klappen opvangen.
Hulp kwam ook niet van Olaf Scholz, de toenmalig SPD-bondskanselier en regeringsleider. Een groeiend aantal Duitsers kreeg daardoor het gevoel dat de Duitse regering welhaast gekaapt was door De Groenen met haar machtige ministeries, hoewel zij slechts 15 procent van de stemmen hadden gekregen. Buiten de progressieve centra in grote steden vloog woedend speeksel steeds vaker in het rond zodra ‘De Groenen’ ter sprake kwamen.
In 2024 leidde dat zelfs tot een golf van geweld. Rechtsextremisten vielen groene campagnevoerders aan in oostelijke deelstaten, partijleider Ricarda Lang moest door de politie worden beschermd tegen een woedende menigte en Habeck zelf en zijn gezin werden belaagd toen zij een veerboot probeerden te verlaten.
Zijn eigen achterban vervreemdde Habeck van zich door gas als groen te bestempelen en kolenmijn Garzweiler II nabij de Nederlandse grens langer open te houden. Beelden van ME’ers die honderden jonge klimaatactivisten uit hun protestkamp sleuren zullen hem lang blijven achtervolgen. Het leidde tot een bittere verdeling binnen de Groenen tussen idealisten en zelfbenoemde realisten.
Habeck, als aanvoerder van die laatste vleugel, probeerde de politieke toekomst van zijn partij – en haar klimaatambities – veilig te stellen door De Groenen naar het politieke midden te loodsen. ‘Ik heb geprobeerd een politiek idee na te leven, maar ik ben weggestemd en daarmee ook dit idee’, zegt Habeck tegen Taz. ‘Dan kan men niet doorgaan alsof er niets is gebeurd.’
Habeck trekt de wereld in, te beginnen met functies aan de Californische universiteit van Berkeley en de universiteit van Kopenhagen. Maar op onnavolgbare Habeckiaanse wijze verpakt de Groenen-leider zijn vertrek uit de Duitse politiek als het begin van een nieuwe carrière in diezelfde Duitse politiek.
Immers, zegt Habeck tegen Taz, verlaat hij het parlement maar niet het maatschappelijk debat. Met videos en op Instagram blijft hij actief. Wie weet bedenkt hij zelfs nieuwe vormen. Als hij ‘iets interessants’ denkt te kunnen bijdragen, dan zal hij niet nalaten dat te doen.
‘Om datgene te kunnen zijn wat mensen van mij verwachten’, zegt Habeck, ‘moet ik een andere weg inslaan dan verwacht.’ Jezus had het niet beter kunnen zeggen, concludeerde Der Spiegel.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant