DEN HAAG - De Schiedammer Parkmoord, de Puttense moordzaak en Lucia de Berk. Dit worden de drie grootste rechterlijke dwalingen in Nederland genoemd. Ofwel: mensen die jarenlang in de gevangenis hebben gezeten voor iets wat ze niet hebben gedaan. Een terugblik op de spraakmakende zaak van de donderdag overleden De Berk.
De nachtmerrie van De Berk begint in 2001. Ze werkt op dat moment in het Juliana Kinderziekenhuis in Den Haag. De directeur vertelt tegen de media dat er een aantal verdachte sterfgevallen zijn.
'De afgelopen anderhalf jaar zijn er vijf kinderen overleden op een afdeling', legt directeur Paul Smits uit. 'En elke keer als er een kind overlijdt, dan is deze verpleegkundige daar ook werkzaam.'
De naam van Lucia de Berk wordt dan nog niet genoemd. Na haar rehabilitatie gaat ze in een interview met Omroep West in op de beschuldigingen. 'Dit heeft hij zelf ook niet bedacht. Er kwamen artsen en verpleegkundigen naar hem toe. En misschien vond hij het wel spannend, een seriemoordenaar in het ziekenhuis. Ik weet niet wat die man bezield heeft.'
Uit het daaropvolgende onderzoek duiken steeds meer verdachte sterfgevallen op in verschillende Haagse ziekenhuizen. Ze wordt verdacht van dertien moorden en vijf pogingen.
Volgens de rechtbank in Den Haag staat het vast dat De Berk bij een overleden patiënt het hartmedicijn digoxine heeft toegediend en dat die daardoor is overleden. Statistici hebben berekend dat de kans 1 op 342 miljoen zou zijn dat een verpleegkundige bij al deze sterfgevallen aanwezig zou zijn. De rechtbank vindt daarom dat vijf moorden en twee pogingen bewezen zijn. De Berk krijgt een levenslange gevangenisstraf.
'Als ik er aan terugdenk dan voel ik het weer. Zo onrechtvaardig. Hoe kunnen die rechters dat in hemelsnaam denken. Zijn ze helemaal gek geworden. Zo veel emoties die door je heen gaan, maar het is zo', vertelt De Berk na haar vrijlating over haar emoties op dat moment. 'En dan word je naar een cel gebracht en dan zit je weer.'
Hoger beroep helpt De Berk niet. Sterker nog, er worden meer moorden en pogingen bewezen verklaard. De straf blijft dan ook uiteindelijk hetzelfde: levenslang.
De veroordeling is omstreden omdat er gebruik wordt gemaakt van zogenaamd schakelbewijs. Volgens de rechtbank is er voldoende bewijs dat De Berk een baby het fatale hartmedicijn heeft toegediend. Omdat ze dit heeft gedaan, zal ze de overige verdachte sterfgevallen ook wel hebben veroorzaakt, redeneren ze. Ook al is er voor deze overlijdens geen bewijs van moord en zijn ze allemaal eerst aangeduid als natuurlijk overlijden.
Inmiddels is deze vorm van schakelbewijs omstreden. De zaak Lucia de Berk is dan ook opgenomen in een Europese database met gerechtelijke dwalingen om herhaling zoveel mogelijk te voorkomen.
'Het is te gek voor woorden dat het zo gaat. Het is niet alleen dat ik daar het slachtoffer van ben geworden, maar ook de nabestaanden. Daar hebben ze ook wat mee uitgehaald. Een natuurlijke dood is al erg en dan komt ineens een politieagent met het bewijs dat je kind vermoord zou zijn en dan weer niet. Dat is toch verschrikkelijk voor die mensen', vertelt De Berk over die periode.
Als de Hoge Raad zegt dat de bewijsvoering van het Hof goed verlopen is, lijkt De Berk de rest van haar leven in de gevangenis door te moeten brengen. Ze is de enige vrouw die levenslang heeft. 'Ik zat daar dan tussen de normale populatie. Die kwamen en gingen weer. Dat was voor mij het moeilijkste.'
Ondertussen bijten steeds meer mensen zich vast in de veroordeling van De Berk. Beetje bij beetje wordt het bewijs tegen de verpleegkundige onderuit gehaald. Ook bij het Openbaar Ministerie neemt de twijfel toe.
Op 31 maart 2008 nemen ze het besluit dat ze in vrijheid een nieuw proces af mag wachten. Wel besluiten ze haar nog twee dagen vast te houden, want een vrijlating op 1 april kon niet, ze waren bang dat dit als een misplaatste grap gezien zou worden.
Ze mag terug naar huis, naar Den Haag. Na 6,5 jaar vast te hebben gezeten is het een bijzondere tijd. 'In het begin ben je heel schuw, ben je bang dat mensen je herkennen en je na gaan schreeuwen', vertelt ze.
Het Zuiderpark helpt haar eroverheen. 'Hier zijn niet veel mensen, dus kon ik rustig lopen. Vrij lopen. De frisse lucht weer voelen. Met mijn man de eendjes voeren. Fantastisch was dat.'
Twee jaar later wordt de zaak opnieuw behandeld, dit keer in Arnhem. De uitkomst is duidelijk. Volgens de rechters zijn er geen redenen om aan te nemen dat De Berk ooit iemand heeft vermoord. Ze wordt dan ook vrijgesproken en gerehabiliteerd.
Voor De Berk is dat het moment om de bekendheid in te stappen. Tot die tijd staat ze in de media altijd bekend als Lucia de B., maar hier komt een einde aan. Iedereen mag weten wie ze is en wat haar verhaal is. 'Voorheen liep ik rond met in mijn achterhoofd: als ik maar niet herkend wordt. Nu maakt het me niet meer uit. Ik ben ik.'
Bang dat mensen twijfels hebben bij de uitspraak en denken dat ze het toch gedaan heeft, heeft ze niet. 'Ik ben ze nog niet tegengekomen', zegt ze twee weken na haar vrijspraak. 'En dan nog. Het OM heeft gezegd: u bent onschuldig. De rechter heeft gezegd: u bent onschuldig. Wat kan mij het nou schelen wat iemand anders denkt.'
Bekijk hier het volledige interview met Lucia de Berk vlak nadat ze is vrijgesproken:
De Berk schrijft een boek over haar leven in de gevangenis. 'Ik wil de mensen laten zien hoe het echt is. Het is geen hotel', strijdt ze tegen de vooroordelen. 'Zo is het helemaal niet. Het is niet fijn. Het is heel erg.'
Het leven van De Berk wordt verfilmd en is de Nederlandse inzending voor de Oscars, al schopt de film het net niet tot een nominatie voor de belangrijkste filmprijs.
Op vrijdag 29 augustus maakt advocaat Stijn Franken bekend dat Lucia de Berk na een kort ziekbed op 63-jarige leeftijd is overleden.
Source: Omroep West Den Haag