Wekelijks eigent Donald Trump zich meer macht toe. Hij negeert door het Congres aangenomen wetten en budgetten, stuurt justitie achter politieke tegenstanders aan, grijpt in bij onafhankelijke instituties. Acties waarvoor veelal geen jurisprudentie bestaat. En daarvan maakt Trump gretig gebruik.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Mag het nou of niet? Al dagen beweert Donald Trump dat hij Lisa Cook, bestuurslid van de Federal Reserve, heeft ontslagen. Die macht bezit hij als president, zegt Trump. Maar Cook ontkent. Niet dat hij dat deed, maar mág. ‘De president heeft geen autoriteit om mij zonder reden te ontslaan’, zegt Cook. ‘Ik blijf op mijn post.’
Haar woord tegen het zijne. Wie heeft er gelijk? Nooit eerder ontsloeg een president een bestuurder van de onafhankelijke Fed, de Amerikaanse centrale bank. Maar betekent dat, inderdaad, dat het niet mag? Niemand in Washington die het weet. En dat voelt inmiddels dan wel weer vertrouwd.
Elke week eigent Trump zich meer macht toe. De president negeert door het Congres aangenomen wetten en budgetten, laat justitie jagen op politieke tegenstanders, grijpt in bij onafhankelijke instituties die eerder veilig buiten bereik van het Witte Huis werden geacht. Stelselmatig doet hij dingen die zijn voorgangers zelfs nooit probéérden.
Dat betekent ook dat er, in veel gevallen, geen jurisprudentie bestaat. Het antwoord staat nog nergens zwart-op-wit. En daarvan maakt Trump gretig gebruik.
‘De vraag of iets mág, voelt deze dagen bijna irrelevant’, zegt Kim Wehle, hoogleraar recht aan de Universiteit van Baltimore, tijdens een telefonisch interview. ‘De vraag is wie hem tegenhoudt wanneer iets níét mag. Dat lijkt niemand nog te kunnen.’
Want mag een Amerikaanse president migranten laten uitzetten zonder proces? Eigenhandig importtarieven opleggen aan de halve wereld? Geld achterhouden dat door het Congres is toebedeeld? Mag hij het leger inzetten tegen burgers zonder toestemming van gouverneurs? Cryptomunten verhandelen om zijn persoonlijk vermogen te verveelvoudigen? Of de Chinese app TikTok in de lucht houden, ondanks een wettelijk verbod?
Nee, zeggen de meeste juridisch experts: hoogstwaarschijnlijk niet. En toch doet Trump het. Haast ongehinderd.
Een recente, omstreden uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof verbiedt het lagere rechters om landelijk beleid van de president te blokkeren – zelfs als zij dat illegaal achten. Slechts de opperrechters zelf mogen dat, aldus het Hof, wanneer zij daaraan toekomen.
Er loopt momenteel een recordaantal van 337 rechtszaken tegen beslissingen van de Trump-regering, telde de Amerikaanse non-profit Lawfare. Maar het kan maanden of zelfs jaren duren voor zo’n zaak alle stadia van beroep doorloopt tot, uiteindelijk, het Hooggerechtshof. In de tussentijd krijgt Trump ruim baan.
De Fed vormt de nieuwste frontlinie. Trump probeert greep te krijgen op voorheen onafhankelijke instituties. Eerder ontsloeg de president al de hoofden van verschillende waakhonden, waaronder de Consumer Product Safety Commission, die toeziet op de veiligheid van goederen. Onwettige ingrepen, constateerde een lagere rechter. Maar diens blokkade van Trumps besluit werd door het Hooggerechtshof opgeheven.
‘Dit is de verregaandste poging die we ooit hebben gezien om de uitvoerende macht te centraliseren in handen van de president’, concludeert William Galston, van het onpartijdige Brookings Institution, deze week in The New York Times. ‘Om zich te laten dienen door mensen die zijn uitgekozen omdat ze hem niet zullen tegenspreken.’
Donderdag liet het Witte Huis weten tevens het hoofd van de Centers for Disease Control and Prevention, het Amerikaanse RIVM, af te zetten wegens onenigheid met Trumps gezondheidsminister Robert F. Kennedy jr. over vaccinatiebeleid.
Tegengeluid verstomt zo. Hoge ambtenaren of onafhankelijke bestuurders die het in hun hoofd halen zich kritisch op te stellen, weten wat hun te wachten staat. Sinds zijn aantreden ontsloeg Trump er al minstens vijftig. En hoewel het Hooggerechtshof in veel van die gevallen nog een bindende uitspraak moet doen, blijven die ontslagen in stand.
Ook kritiek van buiten wordt steeds harder bestraft. Trump bedreigt vermeende vijanden stelselmatig met vervolging. Nadat oud-gouverneur Chris Christie, ooit Trumps Republikeinse tegenkandidaat, deze week een kritisch interview op nieuwszender ABC had gegeven, opperde de president een strafzaak naar hem te openen, wegens een vermeend schandaal uit 2013. ‘Uit naam van GERECHTIGHEID’, aldus Trump op sociale media.
Woensdag dreigde Trump ook de progressieve geldschieter George Soros en diens zoon te vervolgen. Justitie begon al een onderzoek naar aanklager Jack Smith, die Trump vervolgde wegens verkiezingsbeïnvloeding. En vorige week vielen FBI-agenten binnen bij John Bolton, de oud-veiligheidsadviseur van Trump die een uiterst kritisch boek over hem uitbracht.
Ex-vicepresident Kamala Harris, de verliezende Democratische kandidaat, kreeg vrijdag onverwacht te horen dat Trump de stekker trekt uit haar staatsbeveiliging door de Secret Service. In het Washington van nu kleeft aan tegengas een pittig prijskaartje.
Lisa Cook houdt echter voet bij stuk. De – mogelijk – ontslagen Fed-bestuurder sleepte Trump juist voor de rechter. ‘Wij zullen doen wat nodig is om deze illegale actie ongedaan te maken’, stelde Cook donderdag, bij monde van haar advocaat.
Maar hoewel haar kortgeding vrijdag al diende, zal het nog veel langer duren voordat het Hooggerechtshof daarover een definitief oordeel velt. Intussen heeft de president haar vervanger reeds geselecteerd.
Trump draagt voor Cooks post zijn eigen beleidsadviseur Stephen Miran voor. Deze conservatieve econoom pleit al langer voor het opheffen van de onafhankelijke status van instituties als de Fed. Een president, meent Miran, moet kunnen ontslaan wie hij wil. En dat hoort Trump graag.
Luister hieronder naar onze podcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant