Een nieuw, vol, veelbelovend cultureel seizoen staat op het punt van losbarsten. Waar kijken de experts van De Volkskrant dit najaar naar uit? Nou, een concert van Lady Gaga, een musical over Jacques Brel en de misdaadserie Down Cemetery Road met Emma Thompson.
Door Bor Beekman, Mina Etemad, Robert van Gijssel, Els de Grefte, Joris Henquet, Sander Janssens, Anna van Leeuwen, Mark Moorman, Maartje Stokkers en Kevin Toma
Illustraties Telma Lannoo
Beeldende kunst
Tentoonstelling Meesterlijk mysterie - Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot
Wie is toch de 17de-eeuwse schilder die zijn of haar kunstwerken signeerde met de letters ‘I.S.’? Zo’n monogram als handtekening was niet ongebruikelijk, legt conservator Janneke van Asperen van Museum De Lakenhal uit: ‘Aan het begin van zijn carrière deed Rembrandt dat ook, met bijvoorbeeld de letters ‘R’ en ‘H’’.
Inmiddels weten we dat die staan voor ‘Rembrandt Harmenszoon’. Maar van ‘Meester I.S.’, zoals de onbekende schilder wordt genoemd, is geen naam bekend. Drie jaar werkte Museum De Lakenhal samen met Serlachius Museums in Finland aan de tentoonstelling Meesterlijk mysterie – Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot. Daarin zijn voor het eerst zestien schilderijen van de bijzondere naamloze kunstenaar bijeengebracht.
De schilderijen van I.S. worden gecombineerd met kunstwerken van Leidse tijdgenoten, zoals Gerard Dou en Rembrandt. Door de verwantschap in stijl, onderwerpkeuze en techniek is het aannemelijk dat I.S. in Leiden heeft gewerkt.
De specialiteit van I.S. waren zogenoemde tronies: portretten van onbekende mensen, geschilderd in een rauwe en realistische stijl. De geportretteerden kijken niet trots of zelfbewust, maar eerder berustend. Dat draagt bij aan het hyperrealistische effect van de schilderijen.
Soms hebben de mensen die I.S. schilderde een zichtbare aandoening, zoals een gezwollen oog of neus. Volgens Van Asperen kan dat een aanwijzing zijn voor de biografie van I.S.: ‘Een hypothese is dat Meester I.S. actief was in de medische wereld, en daarom zo gefascineerd was door het menselijk lichaam.’ AvL
Meesterlijk mysterie - Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot. Vanaf 11/10, Museum De Lakenhal, Leiden.
Pop
Lady Gaga - The Mayhem Ball
In het tijdperk van Taylor Swift vergeten we soms dat er nóg een popvrouwenkolossus is, eentje die in bepaalde opzichten zelfs groter is dan Swift. Lady Gaga heeft op Spotify een slordige 10 miljoen maandelijkse luisteraars meer dan Swift, om maar een pijnpuntje voor de Swifties te noemen.
De loopbaan van Stefani Joanne Angelina Germanotta is ook een stuk diverser dan veel van haar pop- en tijdgenoten. Lady Gaga is een gevierd actrice, in grote Hollywoodproducties. Ze zong jazzstandards aan de piano van Tony Bennett. En tussendoor brengt ze de van haar bekende, extravagante en liefst lekker bombastische dancepopplaten uit, zoals haar dit jaar verschenen album Mayhem, dat de wereld toch weer even bezighield.
Op 9 november komt zij met The Mayhem Ball naar de Ziggo Dome, haar eerste arenatour sinds 2018. Volgens team Gaga wordt het spektakel intiemer dan we van haar gewend zijn. Het gaat ditmaal om contact maken, met de fans die we vroeger nog Little Monsters mochten noemen, maar die nu, na bijna twintig jaar trouwe dienst, toch respectabele Big Monsters zullen zijn. RvG
Lady Gaga - The Mayhem Ball. 9/11, Ziggo Dome, Amsterdam.
Film
Tilda Swinton in Eye
Niet eerder stond Eye Filmmuseum ‘uitgebreid stil bij de creatieve invloed van een acteur’. Dat vermeldt de website van Eye bij de aankondiging van Tilda Swinton – Ongoing. Regisseurs viel de eer van zo’n grote tentoonstelling in het Amsterdamse museum al vaker ten deel: Martin Scorsese, David Cronenberg, Alex van Warmerdam. Net als cameraman Robby Müller (postuum).
Noem het gerust het Tilda-effect. En wellicht doet het predikaat ‘acteur’ Swinton ook tekort, zonder af te willen doen aan haar uitzonderlijke talent om het breekbare iets krachtigs te geven, of krachtig spel iets breekbaars. Overige kenmerken van de 64-jarige Schotse, die hoofdrollen speelde in moderne filmklassiekers als Io sono l’amore (2009) en We Need to Talk About Kevin (2011): albasten huid, opstandige haardos, vlijmscherpe dictie.
Swinton wordt weleens de officieuze beschermvrouwe van de cinema genoemd, vanwege haar onstilbare drang tot samenwerking, vaak ook voor langere tijd met dezelfde filmmakers. Zoals met Derek Jarman, decennia geleden al. Maar ook met vriendin en cineast Joanna Hogg, haar Italiaanse zielsverwant Luca Guadagnino, wiens carrière ze hielp lanceren. Of, meer recentelijk, in dat plots uit Spanje getilde late oeuvre van Pedro Almodóvar.
Veel van die filmmakers leverden nieuw werk, speciaal voor de persoonlijke expositie, waarmee Swinton wil ‘reflecteren op het radarwerk’ van haar vak. Een ander onderdeel is een over meerdere dagen verspreide ‘modeperformance’. Daarin zal Swinton, die in haar spaarzame vrije tijd een Schotse kasteelvrouwe is, kostuums uit haar eigen familie- en filmcollectie tonen (en dragen), in samenwerking met modehistoricus Olivier Saillard. Ook wordt ze tijdens een uitgebreid zaalgesprek in Eye geïnterviewd over haar vele en diverse samenwerkingen.
Een ander hoogtepunt: Gouden Palm-winnaar Apichatpong Weerasethakul zocht Swinton thuis op, en maakte speciaal voor Eye een ‘meditatieve installatie’, waarin de aanwezigheid van ‘geesten en voorouders’ voelbaar wordt. ‘Niemand begreep me’, sprak de Thai eerder in de Volkskrant over zijn samenwerking met de actrice, ‘behalve Tilda. Zij begreep mij meteen.’ BB
Tilda Swinton – Ongoing. Vanaf 28/9, Eye Filmmuseum, Amsterdam.
Series
Stranger Things, het slotseizoen
Het is wel eens drukker geweest op de voorheen overvolle seriemarkt. Maar wat leverde die stortvloed aan titels eigenlijk op, behalve het gevoel dat je voortdurend van alles aan het missen was op streamingdiensten waarop je eigenlijk geen abonnement wilde?
Maar het laatste deel van 2025 bevat genoeg om naar uit te kijken. Het voelt ook als een lange aanloop naar het vijfde en slotseizoen van Stranger Things, de succesvolste serie uit de geschiedenis van Netflix, die in 2016 een nieuwe generatie jonge acteurs introduceerde.
Stranger Things begon als een ode aan de popcultuur van de jaren tachtig, leunend op het werk van Stephen King en Steven Spielberg. De verdwijning van een jongen in het fictieve plaatsje Hawkins zet zijn vrienden op het spoor van een geheimzinnige onderwereld, ‘the upside down’.
De broers Matt en Ross Duffer, de makers van Stranger Things, hebben inmiddels aangekondigd dat ze Netflix gaan verlaten om aan andere plannen te werken. Er hangt een deal met filmstudio Paramount in de lucht, waar men in tegenstelling tot Netflix wél wil praten over de bioscoopuitbreng van toekomstige projecten van de Duffers.
Het slotseizoen wordt in drie delen uitgebracht: vier afleveringen op 26 november, drie afleveringen op eerste kerstdag en de laatste aflevering op oudjaarsdag. Zo heeft Netflix de laatste maand van het jaar in een houdgreep. Wat nog niet bekend is: hoelang de afleveringen gaan duren. De laatste aflevering van het vierde seizoen duurde 2 uur en 20 minuten, wat in de buurt van de gemiddelde lengte van een Marvelfilm kwam.
Waar waren we gebleven? In de laatste beelden was de upside down in de bovenwereld gekomen. Gaan de vrienden Hawkins redden, en daarmee de wereld? De jonge acteurs zijn inmiddels allemaal twintigers. Millie Bobby Brown, die haar eigen films voor Netflix maakt, is nu 21 en zal nog een keer in de rol van Eleven kruipen, een kind met bijzondere gaven van wie alles afhangt.
De trailer belooft veel confrontaties met slijmerige gedrochten. Op een of andere manier hebben we het gevoel dat de wereld gered gaat worden op de laatste dag van 2025; althans op Netflix. MM
Stranger Things - Seizoen 5, vanaf 26/11 op Netflix.
Theater
Prophet Song door ITA
Hoe zou het zijn als een rechts-autoritaire, gewelddadige macht een Europese democratie totaal overneemt? Dat dystopische scenario werkte Paul Lynch uit in zijn internationaal bejubelde boek Prophet Song, dat in 2023 de Booker Prize won. Dit najaar zal Internationaal Theater Amsterdam de allereerste bewerking van deze beklemmende, meeslepende roman op het toneel brengen, met een topcast van onder anderen Janni Goslinga, Jesse Mensah en ‘Ntianu Stuger.
In Prophet Song volgen we een Ierse vrouw die haar gezin probeert bij elkaar te houden in een alsmaar onheilspellender wereld. Lynch beschrijft invoelend en realistisch hoe zij het gevaar dat van alle kanten loert probeert te trotseren – en daar vaak in faalt omdat de tirannie al tot in de haarvaten van de maatschappij is doorgedrongen.
Gastregisseur van de voorstelling is de Iraans-Duitse Mina Salehpour, die eerder heeft gewerkt voor internationaal gerenommeerde theaterhuizen als Schauspiel Hannover en momenteel verbonden is aan Dramaten Stockholm en het Burgtheater in Wenen. Haar werk gaat over grote thema’s als onderdrukking en onrecht, zonder de menselijke verhalen uit het oog te verliezen. Haar visueel sterke stijl maakt nieuwsgierig: hoe zal zij de verontrustende chaos en de allesoverheersende angst uit het verhaal naar het toneel vertalen? ME
Prophet Song door Internationaal Theater Amsterdam. Regie Mina Salehpour, te zien vanaf 12/11, première op 16/11, ITA, Amsterdam.
Beeldende kunst
Tino Sehgal bij Museum de Pont
Kunstenaar Tino Sehgal (49) is gelauwerd en veelgevraagd en strikt in de leer. Zijn spelregels: van de performances die hij organiseert mogen geen foto’s worden gemaakt. Informatie is schaars of ontbreekt.
Bij de grote internationale tentoonstelling Documenta ging Sehgal daar het verst in. In die catalogus ontbrak simpelweg de pagina waar in de inhoudsopgave naar Sehgal werd verwezen.
De performance was onvergetelijk: zeer kort gezegd a capella groepsgezang in een pikdonkere ruimte, maar die samenvatting schiet schandelijk tekort. Sehgals kunstwerken, geënsceneerde sociale situaties, zijn verreweg het best te ervaren zonder kennis vooraf.
Nederlandse museumbezoekers kennen Sehgal misschien van tien jaar geleden, toen hij een jaar te gast was in het Stedelijk Museum Amsterdam, waar zeventien kunstwerken van hem te zien waren. Vaak ging het om volledig onverwachte gesprekken of (dans)bewegingen.
Nu komt een nieuw kunstwerk getiteld This Youiiyou (2023) naar museum De Pont in Tilburg. Zonde om er meer over te vertellen. Vorig jaar werd dit kunstwerk opgevoerd in Cork, toen noemden bezoekers het ‘ontroerend’ en ‘rustgevend’. Wij zijn benieuwd. AvL
Tino Sehgal, This Youiiyou. Vanaf 13/9, museum De Pont, Tilburg.
Pop
Turnstile – The Never Enough Tour
De hardere gitaarmuziek mag dit jaar buitenspelen. Heavybands treden buiten hun oevers, een hardcoreband mag opeens best een radiovriendelijk nummer maken. Het beste en vrolijkste voorbeeld daarvan is op dit moment de Amerikaanse band Turnstile. Na de komst van hun heerlijke blauweluchtalbum Never Enough tekende zich een bescheiden ‘Turnstile summer’ af. Hardcorefans en avontuurlijke popliefhebbers konden elkaar de hand schudden: van dit heerlijke album werd iedereen vrolijk.
De hele zomer lang waren al jaloersmakende beelden te zien van de tour door de Verenigde Staten, waarbij de constante stroom van verrassend diverse crowdsurfers die het podium opklommen en afsprongen nooit op leek te houden. Ze deden ook Nederland al even aan, maar alleen met een festivalshow op Jera On Air. Dat smaakt naar meer, en dat krijgen we, dit najaar in de Afas Live in Amsterdam. Een lastig podium om vanaf te crowdsurfen, maar we gaan ons best doen. EdG
Turnstile. 10/11 in Afas Live, Amsterdam.
Cabaret
In stukken door Louise Korthals
De carrière van cabaretier en zangeres Louise Korthals (41) verliep stormachtig: haar debuutvoorstelling Vlieguur (2013) werd beloond met de talentenprijs Neerlands Hoop. Daarna volgde de jubelend ontvangen solo Zonder voorbehoud (2014) en een opvallende Oudejaarsconference in 2017, samen met cabaretier Dolf Jansen. Haar derde solo Alles is er uit 2018 werd zelfs beloond met een Poelifinario Engagement. Opvallend genoeg verdween Korthals daarna lange tijd van de Nederlandse podia. Maar dit najaar is ze terug met In stukken, dat wordt aangekondigd als een ‘re-integratietournee’, waarin Korthals ‘probeert te re-integreren met zichzelf en de wereld’. JH
In stukken door Louise Korthals, tournee vanaf 11/9, première op 28/11.
Klassiek
Franse baroksterren spelen oud-Engelse songs
Ze zijn het hipste barokensemble van het moment: de virtuozen van de Franse groep Jupiter. Luitist Thomas Dunford richtte het ensemble in 2018 op en meteen vanaf dat begin toeteren al de uitgelaten loftrompetten. Logisch, want wat ze ook spelen, je hangt aan hun lippen. Zeker aan die van de Frans-Italiaanse mezzosopraan Lea Desandre, de muzikale en romantische partner van Dunford.
Wanneer zij begint te zingen, ben je betoverd. Of het nu een liefdesverdrietige aria is van een onbekende barokcomponist of een vuurspuwende Vivaldi-hit, Desandre zingt met een energie die je lang bijblijft. Haar klank verschiet van kleur wanneer de muziek daarom vraagt: liefdevol, troostend, furieus en gepassioneerd.
In Arnhem spelen Dunford en Desandre liederen van John Dowland en Henry Purcell, ook wel de singer-songwriters van de Engelse 16de en 17de eeuw. Verwacht expressieve storytelling door Desandre en verrassende fraseringen door Dunford, wiens luitsnaren knallen en dan weer fluisteren. MS
Lea Desandre & Jupiter, Purcell & Dowland. 23/9, Musis Arnhem.
Fotografie
Generasi 3.0, familiegeschiedenissen uit Nederlands-Indië in Fotomuseum Den Haag
In de jaren na de Tweede Wereldoorlog arriveerden 300 duizend mensen die hun wortels in Nederlands-Indië hadden in Nederland. Inmiddels zijn er twee miljoen mensen in dit land die twee, drie of vier generaties verwijderd zijn van deze post-koloniale volksverhuizing. Generasi 3.0 - De verhalen die wij dragen in het Fotomuseum Den Haag duikt aan de hand van het werk van negen kunstenaars in dit verleden, dat op zo veel manieren en op zo veel plekken nog altijd opduikt.
Bij drie makers waren het de gekoesterde ‘Indische’ familiealbums die het vertrekpunt voor drie zeer uiteenlopende projecten vormden. Caja Boogers gebruikte foto’s als inspiratiebron voor een reeks schilderijen in uiteenlopende gradaties van abstractie. Ilvy Njiokiktjien gebruikte honderd jaar oude familiefoto’s om het spoor van haar Chinees-Indonesische opa te volgen en Sander Coers liet een AI-algoritme los op familiefoto’s en recent gemaakte foto’s voor wat het museum een ‘associatief herinneringslandschap’ noemt.
Yara Jimmink, met wortels op de Banda-eilanden, waar in de 17de eeuw goud werd verdiend met de nootmuskaathandel, gebruikt het familiearchief om zich rekenschap te geven van de echo’s van het kolonialisme. Al is het maar omdat ze in Amsterdam werd geboren, een stad gebouwd op de specerijenhandel.
Directeur Margriet Schavemaker van Fotomuseum en Kunstmuseum Den Haag noemt de expositie ‘noodzakelijk om ruimte te bieden aan andere perspectieven op deze gelaagde geschiedenis’. MM
Generasi 3.0 - De verhalen die wij dragen. Vanaf 11/10, Fotomuseum Den Haag.
Series
Amsterdam Empire met Famke Janssen
De grootste nieuwe Nederlandse serie van het najaar betekent ook de terugkeer van Famke Janssen in een Nederlandstalige productie. De zevendelige serie Amsterdam Empire is een grootschalige productie van het team dat eerder de succesvolle Undercover-series en -films maakte. De misdaadserie draait om een echtpaar dat elkaar op leven en dood bestrijdt, met het coffeeshop-imperium Jackal (overeenkomsten met de werkelijkheid zullen op toeval berusten) als de buit.
Rond Janssen is een Nederlandse topcast samengesteld met onder anderen Jacob Derwig, Elise Schaap en Jesse Mensah. Het is natuurlijk ook de vraag wat een eventueel wereldwijd succes van deze serie met de reputatie van de hoofdstad gaat doen. MM
Amsterdam Empire, vanaf 30/10 op Netflix.
Klassiek
Met Nieuw Amsterdams Peil op muziektechnologisch avontuur
De multimediale muziekproducties van componist Michel van der Aa zijn nooit alleen maar een kwestie van zitten en luisteren. Je ondergaat ze, vraagt jezelf constant af wat je nou precies ziet, wat je hoort en wie er nou eigenlijk zingt of speelt.
Dat is bijvoorbeeld het geval in de 3D-kameropera Blank Out. Aan het eind valt alles (of dan toch het meeste) op zijn plek. Een productie van Van der Aa is, kortom, een ervaring. Zo ook het stuk Oog (1995), voor cello en soundtrack – daarvoor moet je echt in de zaal zitten, zodat je de muzikale realiteit ziet en hoort verworden tot een illusie.
Het collectief Nieuw Amsterdams Peil zet Oog naast het werk Flute Cover van Brigitta Muntendorf, net zo’n muziektechnologisch verkenner als Van der Aa. Hierin gaat de instrumentalist, de fluitist in dit geval, de dialoog aan met musici die een cover van een muziekstuk hebben geüpload op YouTube. Ze noemt het ‘social composing’ en verschaft hiermee een caleidoscopische kijk op amateurs en professionals die op sociale media bekende songs of instrumentsolo’s naspelen op hun eigen instrument. MS
Nieuw Amsterdams Peil, Van der Aa & Muntendorf. 26/10, De rode deur, Almere en 30/11, Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam.
Theater
Millennial I: Vrede door Theater Oostpool
Met hun snedige millennialsatires attaqueren én adoreren theatermakers Jan Hulst en Kasper Tarenskeen al jaren vol bravoure de tijdgeest. Hun postmoderne personages wapenen zich met relativeringsvermogen, een flinke bak ironie en een hyperbewuste variant van achteloosheid. Ondertussen kunnen ze hun diepe existentiële leegtes meestal maar slecht verhullen. Dat levert op toneel vaak situaties op die om te janken zo grappig zijn: tenenkrommend cringe en aandoenlijk tegelijk.
In hun nieuwste voorstelling Vrede (aftrap van een nieuwe millennialreeks die dit populaire makersduo de komende jaren bij Theater Oostpool maakt) confronteren ze de van idealen losgezongen dertiger met (een reële dreiging van) oorlog. Deze in de vredelievende jaren negentig opgegroeide generatie kan zich daar maar moeilijk toe verhouden. Zoals inmiddels gebruikelijk bij Oostpool wordt er weer een blik bijzonder fijne acteurs opengetrokken, met usual suspects en verrassende namen: denk aan Tim Linde, Bram Suijker en Georgina Verbaan. SJ
Millennial I: Vrede door Theater Oostpool. Tournee vanaf 18/10, première op 25/10.
Series
Down Cemetery Road: een topcast
In het najaar arriveert weer een nieuw seizoen van onze favoriete spionageserie Slow Horses (seizoen 5, vanaf 24 september op Apple TV Plus). De serie is gebaseerd op de gelijknamige boekenreeks van Mick Herron. Vóór Slow Horses schreef Herron vier boeken in de Zoë Boehm-reeks, waarvan het eerste boek (Down Cemetery Road, 2003) nu ook een serie wordt. De titelfiguur (in te huren als crimineel onderzoeker) wordt gespeeld door Emma Thompson. In de eerste reeks is Ruth Wilson haar tegenspeler. Alleen al door deze spectaculaire casting is Down Cemetery Road de titel waar we ons het meest op verheugen. MM
Down Cemetery Road, vanaf 29/10 op Apple TV Plus.
Musical
Brel de musical met Sjors van der Panne
André Hazes, Ramses Shaffy, Liesbeth List, Edith Piaf en recent nog Rob de Nijs: vrijwel alle grote zangers en zangeressen kregen de afgelopen jaren een biografische musical over hun leven. Een naam die nog ontbrak in dit rijtje is Jacques Brel (1929-1978), de Belgische chansonnier die een muzikale legende werd met zijn bezielde, emotioneel geladen performances. Het oeuvre van Brel geldt al lange tijd als standaard lesmateriaal op de Nederlandse theaterscholen als het gaat om liedperformance.
Acteur Jeroen Willems en zangeres Wende Snijders boekten in het verleden groot succes met hun interpretaties van Brels liedjes, maar een biografische musical was er nog niet. Dit seizoen komt die er, met een script van André Breedland (Ciske de Rat, Petticoat) en regie van Servé Hermans (Dagboek van een herdershond).
Voor de hoofdrol werd gekozen voor zanger Sjors van der Panne, die normaliter in het theater staat met zijn eigen concerten, en zich nog niet eerder aan acteren waagde. Van der Panne mag zich gaan uitleven in uitdagende en complexe chansons als La valse a mille temps, Voir un ami pleurer en uiteraard het kroonjuweel: Ne me quitte pas. JH
Brel de musical door Albert Verlinde Theater. Tournee vanaf 10/10, première op 19/10.
Dance
Tokimonsta op het Amsterdam Dance Event
Kiezen uit het aanbod van het Amsterdam Dance Event (ADE) is duivels moeilijk, om niet te zeggen: onmogelijk. Maar je moet wat, want de kaarten voor de afzonderlijke evenementen, een stuk of duizend per jaar, vliegen er meestal uit. Daar doen zelfs de schrikbarend snel oplopende prijzen niets aan af.
We beginnen rustig, op de openingsdag, voor een schappelijke ticketprijs én vanwege het mooie verhaal. Bij de Amerikaanse dj- en danceproducer Jennifer Lee alias Tokimonsta, die al vanaf 2010 fijnzinnige en met jazz versneden dance maakt op het kwaliteitslabel Brainfeeder, werd ruim tien jaar geleden een levensbedreigende hersenziekte geconstateerd. Ze kon lange tijd niet spreken of luisteren, en muziek werd voor haar een brij van lawaai en ruis.
Na twee hersenoperaties moest zij veel opnieuw leren. Muziek werd onderdeel van haar revalidatie. Ze begon opnieuw te produceren en ontdekte dat de muziek het ‘denkende deel’ van haar brein weer aan de praat kreeg. In 2017 bracht ze het warme, persoonlijke dance-album Lune Rouge uit, over het herstelproces. En dit jaar verscheen Eternal Reverie, een album vol dance die het leven viert. Laten wij dat ook doen, mét Tokimonsta, in de intieme Bovenzaal van Paradiso. RvG
Amsterdam Dance Event, 22 t/m 26/10. Tokimonsta: 22/10, Paradiso, Amsterdam.
Beeldende kunst
solotentoonstelling van Narges Mohammadi
Toen kunstenaar Narges Mohammadi (32) vorig jaar de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs won, noemde de jury haar kunstwerken ‘toegankelijk, maar nooit simpel’ en ook ‘invoelbaar’. De verwachtingen waren hoog: ‘Mohammadi heeft grote potentie om nog verder te groeien.’
En groeien doet ze zeker. Binnenkort opent bij kunstruimte Brutus in Rotterdam haar grootste tentoonstelling tot nu toe. Die zal de tentoonstellingsruimte in de kelder vullen, meer dan 500 vierkante meter. Voor deze solotentoonstelling Er kraait geen haan naar maakt Mohammadi installaties en sculpturen die zijn gebaseerd op haar jeugdherinneringen.
Mohammadi is opgegroeid in Kabul. Haar familie leefde door de oorlog in armoede, in de installatie wil ze hun veerkracht laten zien. Van zand bouwt ze bijvoorbeeld een bank. Van albast maakt ze vertrouwde objecten na, zoals de naaimachine van haar moeder.
Zoals vaker experimenteert Mohammadi in Rotterdam met materialen en technieken. De sculpturen van albast zal ze uithollen, oude familiefoto’s worden in leem uitgevoerd. ‘Kunst helpt me om de wereld mooier te kunnen zien’, vertelde Mohammadi over haar drijfveren. AvL
Narges Mohammadi, Er kraait geen haan naar. Vanaf 12/9, Brutus, Rotterdam.
Klassiek
Het oudste orkest ter wereld is in topvorm
Het begon ergens in de 15de eeuw met een groepje stadsblazers in de Duitse stad Leipzig. Driehonderd jaar later was het een ensemble dat van huiskamers naar een door rijke Leipzigers gefinancierd zaaltje verhuisde en uitgroeide tot een orkest dat zijn thuis vond in de beurshal van de lakenwevers, het Gewandhaus.
Het heeft niets met textiel te maken dus, ze zitten ook allang niet meer in de lakenhal, toch heet het orkest nog altijd het Gewandhausorchester. Het behoort sinds Felix Mendelssohn er begin 19de eeuw de baton sloeg tot de grootste en beste orkesten ter wereld.
In Eindhoven speelt dit legendarische orkest, onder leiding van chef-dirigent Andris Nelsons, een romantisch programma met, hoe toepasselijk, Mendelssohns Eerste pianoconcert (solist is sterpianist Seong-Jin Cho) en Brahms’ Derde symfonie. MS
Gewandhausorchester o.l.v. Andris Nelsons, Mendelssohn & Brahms. 13/11, Muziekgebouw Eindhoven.
Pop
Nieuw festival Nox Occultum
In de schimmelende randjes van de muzikale subcultuur bloeit de black metal, de mensonvriendelijkste muziek die ooit is uitgevonden. Het genre werd in de late jaren tachtig groot in vooral de Noordse landen, waar bands als Mayhem, Immortal, Gorgoroth en Emperor het publiek verbijsterden door beschilderd als lijk het podium én de straat op te gaan – of gewoon op visite bij oma.
De muziek was akelig maar verbijsterend mooi, voor wie er van hield: kermende en krijsende doodsrochels op ratelende drums en eeuwig zoemende gitaren. Bij teksten over de dood en zinloosheid, over chaos, Satan en heidense rituelen.
We zijn een paar tijdperken verder en de black metal lijkt groter dan ooit. In de Verenigde Staten en zeker ook Nederland is de scene zeer levendig. We hadden hier een aantal fijne genrefestivals, zoals Footprints in the Void in Utrecht of Aurora Infernalis in Arnhem. Ze bestaan helaas niet meer.
Maar we mogen nu in Tilburg een nieuwe bijeenkomst des doods verwelkomen: festival Nox Occultum, in de Hall of Fame, aan het spoor. De aantredende bands zullen voor sommigen misschien onbekend zijn. Onder anderen Necrowretch, Tormentor, Saturnalia Temple, Lijkschouwer en Bad Omen spelen hun vreselijkste liedjes. Waar wij ons in kunnen begraven. RvG
Nox Occultum, 19/9 en 20/9 in Hall of Fame, Tilburg.
Film
Het Taiwanese meesterwerk Yi Yi
Liefhebbers van innige Aziatische cinema wacht een grote traktatie. 25 jaar na de oorspronkelijke release wordt het Taiwanese meesterwerk Yi Yi opnieuw uitgebracht, in de 4K-restauratie die op het laatste filmfestival van Cannes haar première beleefde. De zwanenzang van de jonggestorven cineast Edward Yang (1947-2007) is een weergaloos familie-epos, intiem van schaal en groots van intelligentie en menselijkheid.
De lichten en stadslandschappen van de Taiwanese hoofdstad Taipei worden in Yi Yi net zo fraai vastgelegd als de zielenroerselen van de protagonisten. De film begint met een bruiloft en eindigt met een begrafenis en maakt je in de tussentijd volledig vertrouwd met het centraal staande gezin. Of eigenlijk vooral met de leden van dat gezin: in buitengewoon secuur vormgegeven scènes volgen de personages ieder grotendeels hun eigen solitaire pad.
Min-Min komt in een existentiële crisis wanneer ze merkt dat ze niets te vertellen heeft aan het ziekbed van haar comateuze moeder. Haar echtgenoot NJ, mededirecteur van een softwarebedrijf, koppelt een zakenreis naar Tokio aan een weemoedig rendez-vous met zijn ex, terwijl hun tienerdochter Ting-Ting worstelt met haar gevoelens voor de vriend van haar boezemvriendin. Intussen probeert het op school gepeste jongetje Yang-Yang met zijn nieuwe fotocamera grip te krijgen op de realiteit. Aan zijn naasten geeft hij foto’s van hun achterhoofden, omdat ze die plek nooit zelf kunnen zien.
Wat Yi Yi onvergetelijk en immens ontroerend maakt, is de oprechte, open blik van de film. Door volkomen vanzelfsprekend te wisselen tussen de verschillende vertelperspectieven, kijkt Yang niet alleen de desillusies van het ouder worden recht in de ogen, maar wekt hij óók een jeugdig ontzag voor de altijd voorhanden zijnde wonderen van de werkelijkheid. En dat aan de hand van sympathieke en waarachtige personages die na de aftiteling blijven voortbestaan in je eigen hoofd. Niet te missen, zeker niet op het witte doek. KT
Yi Yi van Edward Yang, vanaf 18/9 in filmtheaters.
Dans
The Dog Days Are Over 2.0 van Jan Martens
Uit het niets toverde hij met acht springende dansers een hypnotiserend wonder tevoorschijn van sprongkracht en geometrie, tot ze uitgeput hun masker lieten vallen. The Dog Days Are Over betekende in 2014 de doorbraak van choreograaf Jan Martens. Nu, na zijn internationale successen in onder meer Avignon en de musicalwereld (de choreografie van Jesus Christ Superstar) maakt Martens een nieuwe XL-versie. De dansers zetten het op een springen van Lyon (wereldpremière) tot Seoul en van Rotterdam (festival Feeling Curious) tot Heerlen. AE
The Dog Days Are Over 2.0 door Jan Martens/GRIP. Nederlandse tournee vanaf 24/9.
Klassiek
Drie keer Schuberts Winterreise
De beroemdste liedcyclus van Franz Schubert, Winterreise, moet je eens in de zoveel tijd van begin tot eind horen. Met de 24 liederen word je meegenomen op een emotionele reis van afscheid, vervreemding en berusting.
Het gaat over hoe de hoofdpersoon met een gebroken hart het huis waar hij ooit heeft liefgehad verlaat en begint aan wat zijn laatste reis blijkt te zijn.
Als het goed wordt uitgevoerd (het is een tour de force voor iedere musicus), voel je hoe de ijzige kou verdriet overstemt, hoe herinneringen gloeien in een van kilte doortrokken lichaam.
Bariton Thomas Oliemans geeft in Utrecht zijn nogal bijzondere versie: hij zingt én begeleidt zichzelf op de piano. Verder zijn er twee zangeressen die de zangpartij, oorspronkelijk voor een mannenstem geschreven, op zich nemen: de geprezen mezzosopranen Anna Lucia Richter en Christianne Stotijn. MS
Thomas Oliemans, Hertz, 2/12, TivoliVredenburg
Anna Lucia Richter & Daniel Heide, 9/12, Concertgebouw Amsterdam
Christianne Stotijn & Hans Eijsackers, 12/12, Nieuwe Kerk, Den Haag.
Op zondag 1 juni begon de voorverkoop van de Stadsschouwburg Utrecht. Theaterfan Eric Kok zat al sinds half 5 ’s ochtends voor de ingang te wachten. ‘Net reden de nachtbussen nog, nu komen de schoonmaakkarretjes en de eerste hardlopers. Dat is toch een voorstelling op zich?’
Het was het jaar van afscheid nemen, van personages in waanzinnige sterfscènes en van achterhaalde ideeën. Welke voorstellingen sprongen er daarbij uit? Van F*ck Lolita (Het Zuidelijk Toneel) tot een dubbele dosis Daniël Arends: de theaterredactie zet de beste producties op een rij.
De Amsterdamse Uitmarkt, de traditionele opening van het culturele seizoen, was aan vernieuwing toe. Voor de eerste editie van De Opening meldde de gemeente Apeldoorn zich meteen aan. ‘Je hebt hier een fantastisch decor waarin kunst en cultuur kunnen schitteren.’
Beeld: Getty / Alwin Poiana / Yara Jimmink / ANP - Harmen de Jong / Hilde Harshagen / Edd Horder & Blenheim Art Foundation / Tim Walker / Narges Mohammadi / Netflix / Elza Jo / Astrid Verhoef / Fabian Calis
Source: Volkskrant