Landbouwbeleid De kabinetsplannen van 21 miljard euro om Nederland van het stikstofslot te halen zijn onvoldoende, concluderen kennisinstituten. Demissionair landbouwminister Wiersma (BBB) blijft het kritische rapport zien als steun voor het beleid.
De westelijke Veluwe, met kwetsbare natuurgebieden bij intensieve veehouderen, is een van de gebieden in Nederland met de meeste stikstof.
Het gebeurt niet vaak dat een minister openlijk wordt gecorrigeerd op de website van een overheidsinstantie. Het onafhankelijke Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) deed het deze week wel, en nam expliciet afstand van uitspraken van demissionair landbouwminister Femke Wiersma van BBB.
Op verzoek van de ministeriële commissie die Nederland ‘van het stikstofslot’ moet halen, hadden het PBL en andere kennisinstituten een maatregelenpakket van 21,3 miljard euro doorgelicht. „Zij vinden dat het ‘goede plannen’ zijn”, had Wiersma deze week in het FD gezegd; de ministerraad zou deze vrijdag een klap moeten geven op een deel van het geld, een maatregelenpakket van ongeveer 2,6 miljard euro.
Maar dat ging iets te ver voor het PBL dat met Deltares, het RIVM en de Wageningen University het onderzoek had verricht. Dat dit kennisconsortium van „goede plannen” zou hebben gesproken „kan niet op basis van de analyse worden geconcludeerd”, aldus een nieuwsbericht op de site van PBL. „Het consortium heeft ook kritische kanttekeningen geplaatst bij het pakket, onder meer over de borging van de voorgenomen maatregelen.”
De plannen van het demissionaire kabinet zijn namelijk lang niet genoeg om de wettelijke stikstofdoelen in 2035 te halen, concluderen de kennisinstituten.
Daarbij benadrukt het PBL er een analyse is gemaakt van het totale maatregelenpakket van ruim 21 miljard euro: niet het pakket van 2,6 miljard euro dat nog aan de Tweede Kamer moet worden voorgelegd. Die specifieke maatregelen zijn door het PBL helemaal niet onderzocht. „De effecten van deze pakketten zijn dus niet zomaar met elkaar te vergelijken”, schrijft de kabinetsadviseur.
Algemeen heeft de ministeriële commissie soepelere stikstofdoelen voor 2035 vastgesteld (42 tot 46 minder uitstoot in de landbouw, 50 procent minder voor industrie en mobiliteit) dan wettelijk verplicht is, schrijven de kennisinstituten.
De wet zegt dat driekwart van de kwetsbare natuur in 2035 niet verder mag verslechteren: daarvoor zou de uitstoot over heel Nederland met ruim 60 procent moeten dalen. Als de ministeriële commissie haar eigen doelen volledig zou halen, zou nog niet de helft – in plaats van driekwart – van die kwetsbare natuur in 2035 niet verder aangetast worden.
Wat betreft industrie en mobiliteit zijn de eigen stikstofdoelen van de ministeriële commissie „bijna binnen bereik”, aldus het rapport. Maar voor landbouw is het onwaarschijnlijk dat de overheid ook die soepelere, eigen stikstofdoelen gaat halen, zeggen de kennisinstituten. Tot 2030 voorspellen de experts dat de uitstoot zal dalen, om daarna te stagneren.
Het kabinet wil bijvoorbeeld 4,7 tot 6,7 miljard euro uittrekken om veehouders uit te kopen en de veestapel te verkleinen – een hoop geld bovenop de eerdere uitkoopregelingen voor bijvoorbeeld piekbelasters. Het is onzeker hoeveel en welke boeren mee willen werken, en wat het totale effect hiervan zal zijn. „Voor melkvee lijkt ambtelijke inschatting hoog”, staat bij een grafiekje.
Los daarvan „leunt” de stikstofaanpak op invoering van een nieuw systeem met uitstootnormen per boerenbedrijf, in plaats van algemene, landelijke normen. De ministeriële commissie wil voor deze omschakeling ongeveer 4,4 miljard euro uittrekken, plus nog 2 miljard euro aan ondersteunende maatregelen. Dit nieuwe systeem – „doelsturing” – is alleen nog niet uitgewerkt en daarom kunnen de effecten niet doorgerekend worden. Het „heeft potentie” zeggen de kennisinstituten, maar het is ook een „complexe, onzekere en langjarige stelselwijziging”. De strikte normen per bedrijf kunnen leiden tot „tot zeer hoge kosten voor boer en beleidsfalen”.
De ministeriële commissie wil verder 4 miljard euro beschikbaar stellen voor natuurherstel. De kennisinstellingen noemen deze plannen „omvangrijk” en „ambitieus”, maar ook nog „weinig concreet”. Een „duidelijke visie op landbouw en natuur ontbreekt”, schrijven zij.
Ook zijn er plannen om tot 2035 in totaal 4 miljard euro uit te geven aan agrarisch natuurbeheer door boeren zelf. Ook hiervan zeggen de kennisinstituten dat het effect nog moeilijk te ramen is, en afhankelijk is van de mate van natuurbeheer en de keuze in ruimtelijke locaties.
„Ik ben tevreden met hoe de kennisinstellingen naar de plannen hebben gekeken en ik voel mij gesteund dat de kennisinstellingen aangeven de inzet op onder andere doelsturing, vrijwillige beëindiging en agrarisch natuurbeheer te onderschrijven, en dat ze het een ambitieus pakket vinden”, reageert demissionair minister Wiersma schriftelijk. „Tegelijkertijd zijn er natuurlijk ook kritische punten, onder meer over de precisie en concreetheid van de voorgenomen maatregelen, waar we binnen het kabinet het gesprek over voeren.”
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC