Colombiaanse huurlingen in Oekraïne De oorlog in Oekraïne trekt vele Colombiaanse huurlingen, een land met een grote defensie- en beveiligingsindustrie. „Sommigen komen voor het geld. Sommigen willen gewoon een uniform aan.”
Buitenlandse vrijwilligers van de Khartiia-brigade tijdens een training in het bos in de regio Charkiv.
Een grafsteen met zestien namen staat op een Oekraïens trainingsveld tussen de bomen in de regio Charkiv. Erboven: lealtad, valor, sacrificio – de Colombiaanse strijdkreet „loyaliteit, moed en opoffering”. Bovenaan het rijtje namen staat soldaat Guarijo, de eerste Colombiaan van de Oekraïense Khartiia-brigade die omkwam in de strijd.
„Degenen die sterven voor Oekraïne zijn heel moedig”, zegt de Colombiaanse ‘NKD’, staand bij de grafsteen. Hij glimlacht mysterieus als hem gevraagd wordt naar de betekenis van zijn pseudoniem – geen antwoord. NKD is 30 en zat in Colombia bij de mariniers. Zijn stem klinkt zacht maar hij kijkt geconcentreerd, vastberaden.
De Oekraïense strijdkrachten verbieden dat de volledige naam van hun medewerkers in de media verschijnt. Dit is een veiligheidsmaatregel. Publicatie van de namen van militairen en die van hun familieleden kan leiden tot bedreigingen, chantage of hen doelwit maken van aanvallen en sabotage.
De oud-marinier heeft een vrouw en twee kinderen. Hij kwam pas een aantal weken geleden aan in Oekraïne. Het is zijn eerste trip naar Europa. „Mijn vrouw steunt me, de rest van de familie weet niet dat ik hier ben.” Hij wil daarom niet op de foto. „Het was mijn droom om hier te komen, om hier te zijn. Sinds ik klein was, heb ik me vaak van mijn dromen laten weerhouden door wat mijn familie ergens van vindt.”
Hij volgde de Russische inval van Oekraïne online. „Het is een ramp. Ineens konden mensen niet meer naar huis”, zegt hij. „De mensen lijden. Kinderen, families, vrouwen. Steden die verwoest zijn. Oekraïne staat vol in zijn recht.” Hij zegt dat hij het Oekraïense volk wil helpen beschermen. NKD leerde een landgenoot kennen die bij Khartiia (spreek uit: ‘gartja’) zat.
Hij kocht een vliegticket naar Warschau en kwam met de bus naar Oekraïne. Het was duur – zo’n 1.500 euro – maar dit bedrag is met één maandsalaris terugverdiend. In wat voor soort eenheid hij zal dienen weet hij nog niet. „Ik ga daar naartoe waar ze me heen sturen.”
Colombia heeft een van de grootste en best getrainde strijdkrachten van de wereld. Deze militairen hebben bovendien gevechtservaring.
„De Derde Wereldoorlog is al gaande – in Oekraïne”, schreef Politico eind vorig jaar. Dit gevoel heerst zeker in Oekraïne. Beide zijden bestoken elkaar met geïmporteerde wapens. En aan beide zijden vechten buitenlanders van over de hele wereld mee. Oekraïne werft internationaal om de gelederen aan te vullen en haar voortbestaan te waarborgen. Rusland doet het zodat de impact van Poetins oorlog op de eigen bevolking zo minimaal mogelijk blijft.
Van de gesneuvelde buitenlandse militairen aan Oekraïense zijde, kwam het grootste aantal uit Colombia. In november vorig jaar erkende het Colombiaanse ministerie van Buitenlandse Zaken dat er driehonderd landgenoten zijn omgekomen.
Online staat een door anonieme vrijwilligers bijgehouden lijst op basis van openbare bronnen, met meer dan 490 namen van omgekomen Colombianen. Beide aantallen kunnen door NRC niet worden geverifieerd. Oekraïne doet geen uitspraak over dergelijke zaken.
Met onder meer een gelikte Spaanstalige website probeert de Khartiia-brigade Zuid-Amerikanen te werven. Veel is er niet nodig om „El poder de la liberdad” – de kracht van vrijheid – te kunnen voelen in Oekraïne, blijkt uit de site. Een identiteitsbewijs, rijbewijs, zo’n 50 tot 100 dollar cash, drie boxers, drie paar sokken, drie T-shirts en hygiëneproducten als zeep/douchegel, scheermes en scheerschuim, tandenborstel en tandpasta, handdoek.
Oekraïne werft internationaal om de gelederen aan te vullen en haar voortbestaan te waarborgen.
De Oekraïnse Khartiia-brigade werd na de invasie in 2022 opgericht en kreeg de bijnaam ‘miljonairsbataljon’, naar de geslaagde zakenman Vsevolod Kozjemjako die zelf meevocht en investeerde in de eenheid tijdens het beleg en de daaropvolgende bevrijding van Charkiv. Khartiia wil een model zijn voor „het nieuwe Oekraïense leger” – dat de logge Sovjet-achtige structuren achter zich laat en zich richt op moderne oorlogvoering zoals met drones.
Colombianen passen daarbij: het Zuid-Amerikaanse land heeft een van de grootste en best getrainde strijdkrachten van de wereld. Deze militairen hebben bovendien gevechtservaring: Colombia heeft zestig jaar lang contraguerrilla gevoerd tegen strijdgroepen als FARC en ELN.
„Sinds 1994 heeft Colombia een zeer sterke nationale particuliere beveiligings- en bewakingsindustrie. Dat is een legale en formele sector. Hij wordt gecontroleerd door verschillende instanties”, zegt Andrés Macias-Tolosa, een Colombiaanse onderzoeker van huurlingen aan de Exernado Universiteit van Colombia in Bogotá. Hij zit tevens bij de ‘VN-werkgroep inzake huurlingen’.
Colombiaanse militairen en politiemensen komen na ongeveer twintig jaar dienst al in aanmerking voor hun pensioen – wat betekent dat sommigen pas in de veertig zijn als ze afzwaaien. Daarna komt hun expertise veelal ‘op de markt’. Anderen, zoals NKD, vertrekken eerder.
Hoewel NKD het niet noemt, is aannemelijk dat geld de belangrijkste stimulans is. In Colombia is een salaris van omgerekend rond de 500 euro gebruikelijk. In Oekraïne kan een soldaat in de frontlinies omgerekend zo’n 2.500 euro verdienen.
Colombiaans oud-veiligheidspersoneel en ex-militairen worden ook wel eens „’s werelds huurlingen” genoemd. Ze vochten onder meer mee in de Centraal-Afrikaanse Republiek, Jemen, Soedan en Libië. In 2021 werden zeventien Colombianen gearresteerd voor de moord op de Haïtiaanse president Jovenel Moïse.
Onlangs diende de Colombiaanse president Gustavo Petro een wetsvoorstel in om huurlingenactiviteiten tegen te gaan. Dit gebeurde nadat een vliegtuig met door de Emiraten ingehuurde Colombiaanse huurlingen werd neergeschoten in Soedan. Daar vechten Colombianen aan de zijde van de paramilitaire strijdmacht RSF tegen de regeringstroepen. Volgens Colombiaanse media trainen ze ook kindsoldaten.
De Colombianen in Oekraïne worden niet door deze wetgeving geraakt. Ze voldoen niet aan de VN-definitie van huurling; ze zijn in dienst bij de Oekraïense strijdkrachten en worden aangestuurd binnen dezelfde commandostructuur als Oekraïners, met generaal Syrsky als de hoogste bevelhebber.
„Deze Colombianen zijn geen criminelen”, zegt expert Macias-Tolosa. „Ze zijn vrije individuen en mogen doen wat ze willen, binnen nationaal en internationaal recht. Ze kunnen een bedrijf openen en hun diensten aanbieden in Colombia, of in een ander land. Zoals een staat ook niet verbiedt dat hun burgers in de IT-sector gaan werken in een ander land. Het is legaal.”
Rusland gelooft daar niet in: vorig jaar juli verdwenen twee Colombianen op de terugreis uit Oekraïne tijdens een overstap in Caracas, in Venezuela. Ze bleken overgedragen aan Rusland: een ‘cadeautje’ van Maduro aan Poetin. De Colombianen hadden hun Oekraïense militaire registratieboekje op zak. In Moskou werden ze ervan verdacht huurling te zijn, waarop tot 15 jaar cel staat. De Russische mensenrechtenorganisatie Memorial beschouwt de mannen als politiek gevangenen.
Van de gesneuvelde buitenlandse militairen aan Oekraïense zijde, kwam het grootste aantal uit Colombia.
‘Aleks’ is een 32-jarige Oekraïner die als tolk werkzaam is bij de brigade. Hij heeft een stoppelbaard, zwarte bril en lijkt het goed te kunnen vinden met de buitenlandse rekruten. Ze glimlachen als ze hem zien.
Aleks is historicus en studeerde Spaans omdat hij de transitie van het fascistische regime van Francisco Franco naar een democratie wilde begrijpen. Hij werkte al voor de strijdkrachten als vrijwilliger. Vorig jaar werd hij gemobiliseerd.
„99 procent van de Colombianen die ik hier spreek, komt uit de ordehandhaving, van de strijdkrachten of uit de beveiligingssector”, zegt Aleks. „Bijna al deze mannen hebben enige vorm van gevechtservaring. Wel in een ander soort oorlog, niet vergelijkbaar met deze.”
Aleks noemt het „niet verwonderlijk dat buitenlanders in de beveiligingsindustrie graag naar Oekraïne komen om ervaring op te doen. Iedereen wil drones kunnen besturen”. Dat betekent niet dat het spionnen zijn, gelooft Aleks. „Iedereen heeft zijn eigen redenen om hier te komen. Sommigen voor het geld. Sommigen willen gewoon een uniform aan. Anderen willen de ervaring. Iedereen heeft iets nodig wat hem motiveert.”
Ervaring in de Colombiaanse veiligheids- en defensiesector fungeert als een eerste achtergrondcheck. Dat kan bijvoorbeeld toetreding van rebellen voorkomen. „Voormalige strijders die ontwapend en gereïntegreerd in de samenleving zijn, hebben geen toegang tot deze banen. Het ontwapeningsprogramma verbiedt alle deelname aan geweldsgerelateerde activiteiten”, zegt expert Macias-Tolosa. Colombia houdt verder geen toezicht op huurling-activiteiten. „Dus het is moeilijk de mogelijkheid uit te sluiten dat het wel gebeurt.”
In Oekraïne voert de inlichtingendienst SBOe ook een achtergrondcheck uit nadat iemand door een brigade is voorgedragen voor een contract bij het leger. Eind vorige maand bleek dat de SBOe vermoedt dat Mexicaanse drugskartels de Oekraïense strijdkrachten hebben geïnfiltreerd om ervaring met drone-oorlogsvoering te krijgen. Bij Khartiia gebeurde dat naar eigen zeggen nooit.
Tolk Aleks heeft sinds zijn jaar in dienst al veel mannen voorbij zien komen. De buitenlanders noemt hij „de onzen”, en zijn landgenoten „de Oekraïners”. Als tolk voert hij de sollicitatiegesprekken met nieuwe rekruten. Hij belt ook familieleden als een van de Spaanstaligen sneuvelt in de strijd.
Aleks: „Degenen die overlijden aan het front, dat zijn mensen waar ik mee gepraat heb. Mensen die ik heb helpen voorbereiden, voor wie ik vertaald heb, die ik hielp met het voorbereiden voor gevechtsmissies. Niet alleen buitenlanders, ook Oekraïners.”
Bij overlijden hebben de nabestaanden recht op 15 miljoen hryvnja (310.000 euro) verspreid over veertig maanden. „Ik probeer degene te bereiken die de compensatie krijgt en leg uit hoe.”
Degene die hij aan de telefoon krijgt, wil vaak weten hoe het gebeurd is. „Er was één dag dat ik met drie families moest spreken. Het duurde erg lang, ze bleven huilen, schreeuwden in de telefoon. Ze zeiden hoe kapot ze ervan waren. Dat ze depressief waren en emotioneel kapot. En ik voelde me daarna net zo.”
Colombiaans oud-veiligheidspersoneel en ex-militairen worden ook wel eens „’s werelds huurlingen” genoemd.
Source: NRC