Stikstof Minister Wiersma van Landbouw wil vooralsnog niet openbaar maken hoeveel stikstof boerenbedrijven uitstoten. Ze betoogt dat iedereen eerst een kans moet krijgen om te reageren. Het is niet meer dan het uitstellen van het onvermijdelijke. De vraag is of de minister haar bevoegdheden heeft misbruikt.
Demissionair minister Femke Wiersma (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) tijdens een werkbezoek aan een melkveebedrijf in Streefkerk.
De zittingszaal aan de Haagse Kneuterdijk bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State vulde zich om twee uur donderdagmiddag met een bont gezelschap. Met journalisten als procespartij, vertegenwoordigers van verschillende boerenorganisaties, medewerkers van transparantiewaakhond Open State Foundation en ambtenaren van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.
Op de rol stond het sluitstuk van de procesvoering rond het vrijgeven van emissiegegevens van boerenbedrijven, in de vorm van een hoger beroep dat Landbouwminister Femke Wiersma (BBB) had ingesteld tegen een uitspraak van de rechtbank Overijssel. De inzet is niet eens de openbaarmaking van de emissiegegevens. Die is onvermijdelijk. Deze beroepszaak bij de Raad van State draait om de vraag of de minister haar bevoegdheden heeft misbruikt om een nieuwe zienswijzeprocedure af dwingen, zoals de rechtbank in Zwolle in juli oordeelde. „Dit verwijt ligt haar zwaar op de maag”, aldus landsadvocaat Elisabeth Pietermaat. De rechtbank in Overijssel ging volgens haar uit van „veronderstelde intenties”, bijvoorbeeld een vertragingstactiek.
Duizend dagen geleden had NRC om de emissiegegevens gevraagd, met een beroep op de Wet open overheid (Woo), voorheen Wet openbaarheid van bestuur (Wob). „990 dagen om precies te zijn”, had NRC-datajournalist Rik Wassens voor zijn pleidooi berekend. De wettelijke termijn voor de afhandeling van een Woo-verzoek is 42 dagen. Ook Follow the Money en Omroep Gelderland zijn betrokken bij de rechtsgang die het gevolg is van Wiersma’s weigering om – tot op heden – de emissiegegevens vrij te geven.
De kern: mocht Wiersma afgelopen januari, zoals ze deed, de besluiten tot openbaarmaking van haar eigen ministerie intrekken? Volgens de landsadvocaat staat het de minister vrij om tot een ander oordeel te komen over de gevolgde zienswijzeprocedure. „Dit past in de tijd waar we nu leven, waar het vertrouwen in de overheid en zorgvuldigheid in de omgang met burgers hoog op de agenda staat. Als de minister concludeert: we hebben het niet goed gedaan, moet zij de ruimte hebben om het opnieuw te doen.”
Volgens de Wet open overheid mogen partijen die getroffen worden door openbaarmaking (derden) een zienswijze indienen die wordt meegewogen bij de openbaarmaking. Een oproep hiervoor stond in 2023 in de Staatscourant en was via landbouworganisaties onder de aandacht gebracht bij boeren. Dit had tot ruim drieduizend ingediende zienswijzen geleid. Het mocht niet baten: de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die valt onder de ministeries van Landbouw en Economische Zaken, zag zich volgens de wet genoodzaakt de emissiegegevens openbaar te maken.
Tot minister Wiersma begin dit jaar dat openbaarmakingsbesluit introk. Haar argument is dat de zienswijzeprocedure tekortschoot met slechts een oproep in de Staatscourant. Volgens Wiersma moeten álle boeren via de post benaderd worden, om in de gelegenheid te worden gesteld een zienswijze in te dienen. Volgens de rechtbank Overijssel was Wiersma’s tussenkomst, een terugkeer op een eerder afgewikkelde zienswijzeprocedure, onrechtmatig.
De openbaarmaking draait niet om namen, telefoonnummers en KVK-nummers. Wel zijn locaties van bedrijven in combinatie met gegevens nodig om stikstofdepositieberekeningen te kunnen doen. „Ministers moeten besluiten uitvoeren, hun bevoegdheden zuiver inzetten en transparantie bevorderen in plaats van verhinderen”, stelde NRC bij monde van Wassens. „Het voelt voor ons als het uitstellen van het onvermijdelijke, met de verkiezingen van oktober in het vooruitzicht.”
Betrokken mediapartijen wilden via een kort geding dat vorige week diende in Den Haag, actie van de minister afdwingen na de uitspraak in Overijssel. Nadat ze de dagvaarding hadden verzonden, werden ze verrast door een hoger beroep van de minister tegen die uitspraak van de Zwolse rechtbank.
Ook Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) Nederland, actiegroep Farmers Defence Force (FDF) en de Nederlandse Melkveehouders Vakbond sloten zich aan in deze beroepszaak. Zij vechten, in tegenstelling tot de minister, wél aan dat de emissiegegevens gedeeld moeten worden volgens de Woo. Ze wijzen daarbij op uitspraken in het buitenland over emissiegegevens en privacy. De gegevens zouden een bestand vormen „waar milieuactivisten en -extremisten naar hartelust in kunnen grasduinen”, aldus Lambert Polinder namens FDF.
De zitting in dit hoger beroep volgde al binnen een maand na het instellen ervan. Volgens de staatsraden was dit omdat de vertraging in deze zaak en het „handelen van de minister hierin” vraagt om voortvarende behandeling. De boerenorganisaties maakten hier bezwaar tegen: hun voorbereiding kwam hiermee in de knel, vonden ze.
Mocht de bestuursrechter bepalen dat er geen grond is voor een nieuwe zienswijzeprocedure, dan wil de minister alsnog de tienduizenden boeren die het aangaat per brief op de hoogte stellen. Daarvoor heeft ze ten minste drie weken nodig, aldus de landsadvocaat. De minister wilde ook, mocht ze in ongelijk gesteld worden, de zekerheid dat zienswijzeprocedures niet worden ingeperkt als gevolg van de uitspraak in deze Woo-zaak.
De termijn waarop de Raad van State uitspraak doet is onbekend. Volgende week donderdag doet de rechtbank Den Haag uitspraak in het kort geding van NRC, FTM en Omroep Gelderland tegen de minister.
Source: NRC