Zeker drie directeuren hebben met slaande deuren ontslag genomen bij de Centers for Disease Control and Prevention (CDC), het Amerikaanse RIVM, na het gedwongen ontslag van topvrouw Susan Monarez. Hun klacht: de regering Trump zou ‘volksgezondheid inzetten als wapen’ om onwetenschappelijke ideeën erdoor te drukken.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
De ontslagen volgen op het gedwongen ontslag van CDC-hoofddirecteur Susan Monarez, die nog maar een maand geleden werd aangenomen als leider van het gezaghebbende overheidsinstituut voor de volksgezondheid. Een ontslag via de media, zo lijkt het: Monarez zelf verklaarde aanvankelijk dat ze van niets wist.
En nu is het ‘complete chaos’ bij het instituut dat onder meer uitbraken van infectieziekten registreert en het vaccinprogramma uitvoert, zeggen betrokkenen tegen de goed geïnformeerde medische nieuwssite Stat. ‘De CDC is weg’, zegt een van hen. In het openbaar durft geen werknemer zich uit te laten.
Een van de opgestapte directeuren is Demetre Daskalakis van het Nationaal Centrum voor Immunisatie en Luchtwegziekten, dat onder meer gaat over de griepprik en covidvaccins. In zijn openbare afscheidsbrief biedt hij een onthutsende kijk achter de schermen: ‘We hebben nu zeven maanden het nieuwe kabinet, en geen enkele expert van mijn centrum heeft de minister nog bijgepraat.’
Die minister is Robert F. Kennedy jr., berucht vanwege zijn hardnekkige geloof dat vaccins vooral schadelijk zijn. ‘Ik weet niet naar wie de minister luistert, maar in elk geval niet naar ons’, aldus Daskalakis. Het Witte Huis zou regeren via decreten. Zo verhaalt Daskalakis hoe hij na een verandering van het vaccinatieschema ‘respectvol’ vroeg waarop dat was gebaseerd. Als antwoord kreeg hij slechts een tekstdocument met ‘veelgestelde vragen’ voor het publiek, aldus Daskalakis.
Ook Nederlandse experts zijn diep bezorgd. ‘De volksgezondheid mag geen speelbal worden van welke cultuuroorlog ook’, vindt moleculair-viroloog Raoul de Groot (Universiteit Utrecht). Hij benadrukt dat hij zelf weliswaar geen vaccinexpert is, maar: ‘Deze tendens van anti-intellectualisme en anti-wetenschappelijkheid strekt zich ook uit naar andere terreinen. Ik denk dat we daar ook als Nederlandse wetenschap een front tegen moeten opwerpen.’
Viroloog Marion Koopmans, die zelf ooit bij de CDC werkte en er veel contacten heeft, wijdde net een artikel in Nature Reviews aan het wegzetten van medische wetenschap om politieke redenen. ‘Wetenschappelijke instituten blijken slecht opgewassen tegen de opmars van anti-wetenschappelijke denkbeelden in politieke kringen’, vindt ze. ‘En ik ben er niet gerust op of we hier in Europa een beter weerwoord tegen zouden hebben. De ‘mijn-mening-is-ook-belangrijk-wetenschap’ sluipt binnen.’
Afgelopen maanden leidde Kennedy, die bij zijn aantreden nog plechtig beloofde zijn anti-vaccinatiedenken niet te zullen uitdragen, de Amerikaanse volksgezondheid op allerlei manieren weg van vaccins. Zo ontsloeg hij een adviesraad die gaat over het vaccinprogramma en verving de leden door tijdens corona bekend geworden tegenstanders van de coronavaccins. Ook schrapte hij voor miljoenen aan onderzoekscontracten, voor onder meer mRNA-vaccins, en hoe je moet omgaan met mensen die twijfelen over vaccinatie.
‘Dit gaat over: bepalen wie de ‘juiste’ wetenschappers zijn, het buitenspel zetten van wetenschappelijke verenigingen die normaal gesproken adviseren, de mensen die verantwoordelijk waren voor zorgvuldige advisering ontslaan, en mensen benoemen die het narratief van Kennedy doordrukken,’ stelt Koopmans ‘Het is echt wel bizar.’
Overigens geldt de CDC ook internationaal als toonaangevend. ‘Het is een belangrijk instituut om in de gaten te houden als je wilt weten wat er speelt in de wereld van de infectieziekten’, zegt De Groot. ‘Als je op dit instituut wilt kunnen leunen, en het begint te wankelen, is dat echt reden tot zorg.’
Kennedy, die ‘Make America Healthy Again’ als motto voert, bepleit een gezonde leefstijl, maar rekent daartoe ook zaken die wetenschappelijk gezien de gezondheid helemaal niet per se bevorderen, zoals het drinken van rauwe melk. Het idee dat kinderziektes doorstaan beter is dan ertegen vaccineren, klinkt ook voortdurend door.
‘Eugenetica speelt prominent mee in deze retoriek’, schrijft Daskalakis in zijn ontslagbrief. Dat verwijst naar het historisch zeer zwaar beladen idee dat het voor bevolkingen ‘gezond’ is als de zwaksten overlijden, een gedachte die onder meer ten grondslag lag aan de massamoorden onder Hitler. ‘Ik geloof in voeding en beweging. En ik geloof ook in het gebruik van vaccins om sterfte en handicaps te voorkomen’, aldus Daskalakis.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant