Centrale banken
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Een vermeend foutief ingevulde hypotheekaanvraag: die beschuldiging grijpt de regering-Trump aan om bestuurder Lisa Cook van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, te willen ontslaan. Daarmee tornt de Amerikaanse president verder aan de onafhankelijkheid van de ‘Fed’. Onduidelijk is of de overtreding van Cook heeft plaatsgevonden, en onzeker is ook of dit een legitieme reden tot ontslag zou zijn.
Maar de teerling is geworpen. Cook heeft inmiddels laten weten haar ontslag aan te vechten in een procedure die – het klinkt inmiddels bekend – grote kans maakt uiteindelijk te belanden bij het Amerikaanse Hooggerechtshof, dat inmiddels wordt gedomineerd door Trump-gezinde rechters. Een langzame verschuiving van het Fed-bestuur in de richting van een Trump-gezinde meerderheid is in die zin een voortzetting van het inkapselen van belangrijke onafhankelijke instituties door de Amerikaanse regering.
Trump-adviseur Stephen Miran is inmiddels voorgedragen tot tijdelijk bestuurslid, naast twee reeds zittende collega’s uit het Trump-kamp. Begin volgend jaar loopt de termijn van de Fed-voorzitter Jerome Powell af. En daarnaast zijn er benoemingen van regionale Fed-bestuurders die bij toerbeurt meebeslissen over het beleid. Een dominant Trump-quotum komt zo snel in zicht.
Nu zijn benoemingen bij centrale banken altijd politiek: het zijn de schaarse momenten dat er door de buitenwereld invloed kan worden uitgeoefend op de strikte onafhankelijkheid van deze instituties. Die onafhankelijkheid is er niet voor niets. Centrale banken waken over de prijsstabiliteit en de integriteit van hun munt. Zij doen dat vooral door het bepalen of beïnvloeden van de hoogte van de rente.
Politieke inmenging staat daar haaks op, maar juist dat is wat Trump openlijk wil. Hij dringt al tijden aan op een lagere rente, waarbij het gevaar is dat de inflatie de vrije teugel krijgt en hard oploopt. Trumps verre voorganger Richard Nixon oefende in de jaren zeventig eveneens zware druk uit op de Fed, waarna de inflatie volledig uit de hand liep. Een recent voorbeeld is Turkije, waar president Erdogan de centrale bank dwong tot renteverlagingen, met eveneens torenhoge inflatie als gevolg.
Centrale banken ogen nu extra kwetsbaar. Wat niet helpt is dat zij sinds de financiële crisis een enorme hoeveelheid staatsschuld hebben ingekocht, mede om te voorkomen dat de inflatie te láág werd. Zoveel staatsleningen op hun balans – ver boven wat zij bij normaal beleid nodig hebben, geeft ze onbedoeld een meer politieke rol dan zij zouden hebben gewenst.
Het omvormen van de Fed tot een politieke organisatie is een wezenlijk gevaar. Niet alleen voor de VS zelf. De dominantie van de Fed in de wereldeconomie en het internationale financiële systeem is enorm. Daarbij gaat het niet alleen over het rentebeleid, maar ook over het eventueel politiek inzetten van de centrale bank voor het opkopen van nog meer Amerikaanse staatsschuld (‘monetaire financiering’), of bijvoorbeeld over het voorzien van bondgenoten van extra dollars in tijden van crisis ( ‘swap lines’). Een machtsgreep vanuit het Witte Huis zet dat allemaal op het spel.
Dat Trump de risico’s niet ziet of voor lief neemt, hoeft geen verrassing te zijn. Dat de financiële markten vooralsnog nauwelijks op de ontslagdreiging voor Cook reageren is dat wel. Wellicht wordt het enorme risico er nog niet serieus genomen. Dat komt nog wel.
Source: NRC