De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft als eerste regeringsleider van Israël de Armeense genocide erkend in wat nu Turkije is. Ankara reageerde woedend en zei dat Netanyahu de genocide in Gaza probeert te verbloemen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met defensie als belangrijkste specialisme.
Hoewel Netanyahu niet in een officiële regeringsverklaring de massale moordpartijen op Armeniërs tijdens de Eerste Wereldoorlog bestempelde als volkerenmoord, is zijn erkenning in een interview een forse stap. Ondanks oproepen daartoe in het parlement weigerden Israëlische regeringen tot nu toe de moord op zo’n 1,5 miljoen Armeniërs in het Ottomaanse Rijk een genocide te noemen. Zo’n dertig landen hebben dit wel gedaan, waaronder de VS.
In een podcast met de Amerikaans-Iraanse zakenman Patrick Bet-David, wiens familie deels Armeens is, werd Netanyahu dinsdag gevraagd waarom Israël de slachtpartijen door het leger en paramilitaire groepen nooit heeft erkend als genocide. ‘Ik denk dat we dat wel hebben gedaan’, zei de premier, doelend op de Knesset, het parlement. ‘Ik denk dat de Knesset een resolutie met die strekking heeft aangenomen.’
In het Israëlische parlement zijn al jaren pogingen ondernomen om de Armeense genocide te erkennen, maar een resolutie is door gebrek aan steun onder de regeringspartijen nooit aangenomen. Netanyahu kreeg vervolgens de vraag voorgelegd waarom een Israëlische premier, gezien de Holocaust op de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog, nooit zo ver is gegaan om ook de moord op Armeniërs en andere christelijke groepen te erkennen als genocide. ‘Ik heb het zonet gedaan’, antwoordde de premier vervolgens.
In de komende maanden zal moeten blijken of de woorden van Netanyahu een officiële koerswijziging van Israël zijn. Net als veel andere landen heeft Israël het woord genocide nooit in de mond genomen om de relatie met Turkije niet op het spel te zetten. Maar sinds de entering in 2010 van een Turks schip met hulpgoederen voor Gaza door Israëlische commando’s zijn de betrekkingen tussen beide landen flink verslechterd. Hierbij werden negen Turkse activisten gedood.
Door de Gaza-oorlog is de relatie zelfs op een dieptepunt beland. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan roept voortdurend dat Israël zich schuldig maakt aan genocide op de Palestijnen. Ook vergelijkt hij Netanyahu met Hitler. ‘De Israëlische premier Netanyahu heeft Hitler allang achter zich gelaten als het gaat om genocide’, zei Erdogan in juni op een bijeenkomst van zijn AK-partij.
Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken gebruikte de woorden van Netanyahu woensdag om opnieuw hard naar hem uit te halen. ‘Netanyahu, die terechtstaat voor zijn rol in de genocide op het Palestijnse volk, probeert de misdaden die hij en zijn regering hebben gepleegd, te verdoezelen’, aldus het ministerie. Volgens Ankara zijn Netanyahu’s opmerkingen ‘onverenigbaar met de historische en juridische feiten’.
Turkije ontkent dat de autoriteiten zich indertijd schuldig hebben gemaakt aan een geplande en systematische volkerenmoord. Veel Armeniërs kwamen om het leven toen ze onder andere werden verdreven en gedwongen werden door de Syrische woestijn te trekken.
In 2021 erkende de VS, een van de belangrijkste bondgenoten van Turkije, de Armeense genocide. President Joe Biden loste toen een verkiezingsbelofte in. ‘Het Amerikaanse volk eert alle Armeniërs die zijn gestorven in de genocide die vandaag 106 jaar geleden begon’, zei Biden toen op de internationale herdenkingsdag van de moordpartijen.
Maar deze belangrijke Amerikaanse stap heeft er niet toe geleid dat een groot aantal andere landen vervolgens ook sprak van genocide. Ook in Nederland weigeren opeenvolgende regeringen te erkennen dat onder de Armeniërs en andere minderheden een van tevoren geplande volkerenmoord heeft plaatsgevonden.
In april zei minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp dat zo’n erkenning ‘niet opportuun’ was. Hij zei ‘de verbetering van relaties in de regio niet te willen hinderen’. Een meerderheid van de Tweede Kamer dringt er echter al jaren op aan bij het kabinet om te erkennen dat de Armeniërs slachtoffer zijn geweest van een genocide. In 2018 werd een motie aangenomen waarin de Kamer ‘de Armeense genocide erkent’.
Luister hieronder ook naar de podcast Schaduwoorlog. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant