Vertalingen De Nederlandse vertaling van het nieuwe boek van de Britse schrijver Ian McEwan kwam eerder uit dan de Engelse versie. Zo’n vertaling heeft voor Nederlandse uitgevers een voordeel.
Auteur Ian McEwan woont een fotosessie bij tijdens het Edinburgh International Book Festival deze maand. Foto Roberto Ricciuti/Getty Images
Het nieuwe boek van de Britse schrijver Ian McEwan verscheen deze week in eerste instantie niet als What We Can Know, maar als Wat we kunnen weten. Een „wereldprimeur!”, schrijft uitgeverij De Harmonie op Instagram. De Nederlandse vertaling is „enkele weken” voor de Engelse versie uitgekomen – net als zijn debuut De laatste dag van de zomer vijftig jaar geleden. Het voelt tegenstrijdig, de Nederlandse vertaling voorrang geven op het oorspronkelijke verhaal, maar uniek is het niet.
Zo levert J.M. Coetzee, de Zuid-Afrikaanse schrijver, al bijna 25 jaar zijn werk standaard eerst aan bij uitgever Eva Cossee, die in 2000 haar eigen uitgeverij begon. „Sinds 2001 heeft hij ons altijd zijn manuscript gegund”, zegt ze aan de telefoon. Dat was twee jaar voor hij de Nobelprijs voor Literatuur won.
„Het is niet te geloven, maar dan mailt hij: ‘Dear Eva, here is my manuscript, I hope you like it.’ Dan denk ik: je wéét toch dat het goed is. Maar hij blijft zo nederig over het aanwezige talent.” Ondertussen communiceren Cossee en Coetzee in het Nederlands, omdat hij de taal kent en wil onderhouden.
Coetzee heeft een voorliefde voor het Nederlands. „Toen in De Balie werd voorgedragen uit zijn boek Portret van een jongeman en het publiek moest lachen was hij verbaasd. Hij dacht dat hij een sombere schrijver was, zei hij, maar dat dat in het Nederlands dus blijkbaar meeviel.”
Voor Nederlandse uitgevers heeft het een groot financieel voordeel als de vertaling eerst verschijnt. De anderstalige boeken die binnenkomen, overwegend Engelstalig, overspoelen de markt. Omdat Nederlanders zich wel durven te wagen aan het Engels kopen ze al snel de goedkopere export edition – deze importboeken hoeven zich niet aan de Wet op de vaste boekenprijs te houden die sinds 2005 in Nederland geldt. In 2024 was 22 procent van de verkochte boeken anderstalig – een percentage dat de afgelopen jaren is gestegen, blijkt uit cijfers van KVB Boekwerk.
Die Engelse boeken concurreren daardoor met de vertaalde markt, laat de woordvoerder van uitgeverij De Harmonie weten. „Er zijn steeds meer lezers die de Engelstalige editie lezen, dus op deze manier hopen we voor de Nederlandse editie een zo groot mogelijk publiek te vinden.”
Dat herkent Cossee. „Mijn uitgeefervaring is dat uitgevers in Nederland daarom terughoudend zijn met het acquireren van Engelstalige literatuur”, zegt Cossee. En niet alleen in Nederland. „In Duitsland zien ze ons als de kanarie in de kolenmijn. Het aandeel verkochte boeken van met name Engelstalige uitgeverijen stijgt en stijgt en stijgt en dat neemt zoveel klandizie weg voor het vertaalde werk.” Terwijl, zegt ze, mensen dénken vooral dat ze het Engels heel goed beheersen. „Maar lezen in je moedertaal biedt zoveel meer nuance en diepgang.”
Het voordeel met Coetzee is dat hij de Nederlandse taal zo goed beheerst dat hij de vertaling van zijn werk zelf kan nalezen, redigeren en autoriseren. „Het is dus écht een Coetzee.” Hij heeft zelfs ook zélf werk vertaald uit het Nederlands. „Zijn taalgevoel is zo goed dat ik dan vragen kreeg als: ‘Heeft het woord wippen een seksuele connotatie?’” Over de taal kan hij jubelen, zegt Cossee. „Hij heeft ooit gezegd: ‘Het Engels is de taal van de boekhouders, het Nederlands de taal van het paradijs.’”
Ian McEwan is de taal niet machtig, maar is wel vervlochten met Nederland, en vooral met zijn vaste uitgever Jaco Groot. Tegen Nieuwsuur zei McEwan in 2023: „Toen ik begin twintig was, kreeg ik plots een brief van Jaco Groot.” Hij schreef op dat moment voor een Engelse krant en had geen uitgever. In de brief stond, zegt hij: „Ik heb een verhaal van u gelezen, ik wil ze allemaal uitgeven.”
Het is de start geweest van een omvangrijk en geprezen oeuvre. In 1988 droeg hij zijn roman Amsterdam – dat ook eerst in het Nederlands verscheen – aan Groot op. Hij won er een Booker Prize voor. En nu gunt hij dus De Harmonie een voorsprong op de markt met het vertaalde werk. „Dit soort bijzondere samenwerkingen ontstaan als je een langdurige werkrelatie met elkaar hebt”, zegt Cossee.
De woordvoerder van uitgeverij De Harmonie laat weten dat „sinds het debuut” van McEwan „een warme vriendschap” tussen Groot en McEwan is opgebouwd. En dat die „tot op de dag van vandaag voortduurt”.
Source: NRC