Kun je een civiele procedure tegen de staat glansrijk winnen, met kans op een hoge compensatie – en tegelijk hopen dat je die niet hoeft op te eisen? Dat de staat excuses maakt, het omstreden stuk openbaart en de zaak sluit?
Ik heb mezelf voor een briefing bij advocaat Elsa van de Loo uitgenodigd, in een Amsterdams café. Ze is opgelucht. Maar ook behoedzaam. En nauwelijks bekomen van de moeizame gesprekken die ze sinds 2022 met drie collega’s voor de rechter met de gemeente Veenendaal heeft moeten voeren.
Ik fantaseer over de zak geld die de rechtbank Midden-Nederland op 30 juli mogelijk maakte – rinkelende kassa’s, dwarrelende eurobiljetten, polonaise met de imam! Ze vindt het een mooi beeld, maar daar ging het nooit om. Andere gemeenten weerhouden van wat Veenendaal deed, dat was het idee.
Ja, er was blijdschap – er kwam een uitgebreid persbericht. En de burgemeester bood z’n excuses aan. Ook mooi. Nu moet ze in oktober nog één keer naar de bestuursrechter – een verzoek om openbaarmaking. Eigenlijk hoopt ze dat Veenendaal de vlag eerder strijkt en een ongelakte kopie verstrekt. Alleen aan de moskee, dat is al genoeg. Ook 2,5 jaar ná de eerste dagvaarding weet de stichting Taubah nog altijd niet welke informatie in het geheim over ‘haar’ moskee is opgehaald. Die de civiele rechter in Utrecht nu dus koel en afgemeten kwalificeerde als een onrechtmatige overheidsdaad.
Op advies van de NCTV had een particulier ‘onderzoeks- en adviesbureau’ van Veenendaal de opdracht gekregen om een lokale moskee in het geheim door te lichten op radicalisme. De civiele rechter oordeelde in juli dus dat de wettelijke bevoegdheid daarvoor ontbrak, waardoor er een ‘onwenselijke en ondenkbare situatie’ kon ontstaan. Namelijk „dat de Staat (in de ruimste zin van het woord) naar willekeur in de rechten van haar onderdanen zou kunnen treden”. Wat hier dus daadwerkelijk gebeurd is.
Een ongehoorde inbreuk op de privacy van een religieuze gemeenschap. In die formulering – ‘onwenselijk en ondenkbaar’ – klinkt de oorvijg. Dat zoiets zomaar in het gehoorzame bijbelstadje Veenendaal werd georganiseerd, nota bene voor een gebedshuis, is moeilijk te geloven. Of juist makkelijk, als je bedenkt dat PVV en SGP daar de grootste partijen zijn. Andere gemeenten gleden ook uit, maar keerden na de NRC-onthulling op hun schreden terug. Veenendaal hield als een van de weinige vol dat ze niks fout deed, dat de moskee geen schade leed en dat ze het rapport geheim mag houden.
Het rapport werd destijds dus vertrouwelijk doorgestuurd aan „in ieder geval de AIVD en het ministerie van SZW”, aldus de rechter. En wel zonder wederhoor bij het moskeebestuur. Waarmee het grondrecht op privacy van gezin, familie, huis en correspondentie, van art. 8 van het EVRM, werd geschonden.
En als de moskee verloren zou hebben, hoe had advocaat Van de Loo zich dan gevoeld? „Dan was het nog altijd de moeite waard geweest”, zegt ze. We maken de rekening op. Van de tien getroffen moskeeën namen er drie deel aan de juridische strijd, voor wie in totaal zeven procedures zijn gevoerd, met Veenendaal ten slotte in de bodemprocedure. De vier advocaten besteedden er honderden uren aan, grotendeels gefinancierd uit donaties, subsidies en ideële steun uit de advocatuur. Daardoor konden er ook twee advocaten van het gerenommeerde Zuidaskantoor Simmons & Simmons meedoen. Onder meer voor de juridisch vrij exotische bewijsbeslagprocedure van art. 843a wetboek van Rechtsvordering. We gingen er „inderdaad met gestrekt been” in, erkent Van de Loo. Maar het was dan ook talloze keren al ‘gewoon’ gevraagd. Het deed pijn dat het eigen lokale bestuur zoiets deed, met wie een moskee een relatie heeft en zaken doet, en van wie ze afhankelijk is. Maar dat kennelijk ook achter je rug om ‘onderzoekers’ op je af stuurt. Dat het via de NCTV een bureau vond dat de onderzoekers óók nog uit de migratiegroep wist te rekruteren – het voelde als een dolk in de rug. En dus stuurden de moskeebesturen met goedkeuring van de rechter een deurwaarder met een beslagbevel naar de burgemeester om het rapport „veilig te stellen voor mogelijke vernietiging”.
De voldoening nu zit dus niet in een (eventuele) compensatie, maar in de erkenning, zegt Van de Loo. En ook „omdat moskeeën nu hun verhaal hebben kunnen vertellen. Dat moslims niet als speelbal gebruikt mogen worden voor wat er allemaal in de wereld mis is. Dat moslim-zijn niet betekent dat je dus een veiligheidsrisico bent”.
Source: NRC