Elk moment kan de oorlog met Israël weer uitbarsten, vreesde de Iraanse vicepresident Mohammed Reza Aref vorige week. De spanningen stegen weer. Iraanse marine-oefeningen met een nieuwe generatie kruisraketten in de Golf van Oman logenstraften dat Iran zwak is. „Elke beoordelingsfout in de regio zal een zeer krachtig antwoord ontmoeten”, beloofde de commandant van de revolutionaire garde. Het ministerie van Defensie zwoer elk „avonturisme” met een „harde dreun” te beantwoorden.
Dat avonturisme doelde op de Israëlische premier Netanyahu, in wiens draaiboek oorlog bovenaan staat. De doelen van zijn oorlog tegen Iran, die 25 juni eindigde in een door president Trump opgelegd staakt-het-vuren, zijn lang niet bereikt. De Iraanse bevolking heeft niet geluisterd naar Netanyahu’s oproepen om in opstand te komen. Er is zeker zware schade aangericht aan het Iraanse atoomprogramma maar volgens de meeste analisten niet fataal, ondanks Trumps bijdrage aan de oorlog met extra zware bommen op de diepst liggende nucleaire installaties. Volgens Trump zelf waren die „weggevaagd”, maar zijn militaire inlichtingendienst bestreed dat. De chef van deze dienst werd vorige week ontslagen; Trump laat zich niet tegenspreken.
Iran wil bepaald geen nieuwe oorlogsronde; het wil de onderhandelingen met Amerika over een nieuw nucleair akkoord weer oppakken die werden geblokkeerd door de Israëlische aanval op 13 juni. Maar niet tegen elke prijs. Minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araqchi zei 21 augustus nog niet de voorwaarden te zien die „effectieve” onderhandelingen mogelijk maken. Dezelfde dag kondigde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken nieuwe sancties af tegen Chinese afnemers van Iraanse smokkelolie, „om de inkomsten af te snijden die het Iraanse regime gebruikt om zijn destabiliserende activiteit te bekostigen”. Echt goed voor de sfeer.
En deze week dreigt daar een snapback-crisis bij te komen. Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk willen opgeschorte sancties van de Verenigde Naties tegen Iran uit het nucleair akkoord van 2015 reactiveren, ‘snapbacken’ dus, tenzij Iran terugkeert in de onderhandelingen met de VS. Waarbij Iran bovendien bewijst hun zorgen te willen wegnemen over zijn nucleaire ambities door het atoomagentschap IAEA de inspecties te laten hervatten waaraan de oorlog een einde maakte. Hoewel het IAEA bevestigt dat die ambities tot dusverre vreedzaam zijn, bestaat daaraan twijfel. Kernwapenmacht Israël gelooft er in elk geval niks van.
De snapback in resolutie 2231 van de VN-Veiligheidsraad (die het nucleaire akkoord van 2015 bevestigt), een unieke constructie waartegen géén veto van Irans vrienden Rusland en China mogelijk is, loopt 18 oktober af. Maar het proces daarheen moet in principe 31 augustus – komende zondag – in gang worden gezet. Iran zegt dat de zogeheten E3 daartoe „het juridisch en moreel gezag missen”. De E3 zijn niet populair bij het Iraanse regime, met hun opmerkelijke steun voor de onder internationaal recht illegale Israëlische oorlog. Ik noem maar de Duitse kanselier Merz die toejuichte dat Israël „het vuile werk” van het Westen opknapte.
Araqchi bagatelliseerde de gevolgen van een snapback. „De situatie zal niet erger worden dan ze al is” – alleen al sinds 2018, toen Trump uit het nucleaire akkoord stapte, heeft Amerika meer dan vijftienhonderd sancties bovenop Iran gestapeld. Belangrijker is dat Iran heeft gedreigd in dat geval uit het nucleaire Non-Proliferatie Verdrag te stappen, dat verdere nucleaire bewapening van de wereld jarenlang heeft tegengehouden. Dan is het definitief afgelopen met IAEA-inspecties van zijn nucleaire programma, én met het verbod om kernwapens te ontwikkelen. Aanmoediging te meer voor Israël om de oorlog te hervatten.
Europa hoeft het snapbackproces niet op gang te brengen. Amerika hoeft geen nieuwe sancties af te kondigen. Iran hoeft niet uit het NPV. Israël hoeft niet weer in de aanval te gaan. Maar het kan zo makkelijk fout gaan.
Source: NRC