Supermarktschappen liggen vol producten met palmolie, waar tropisch regenwoud voor wordt gekapt. In Wageningen heeft een bedrijf een alternatief bedacht. De enige benodigdheden: een grote berg voedselresten en een gist.
is economieverslaggever voor de Volkskrant
Lars Langhout (37) zit in 2021 achter zijn eettafel te scrollen op zijn mobiel, wanneer hij een LinkedIn-bericht leest dat hem niet meer loslaat. In Wageningen heeft een hoogleraar mayonaise gemaakt zonder olie. Met gisten wist hij iets te maken dat leek op palmolie.
In het Amsterdamse appartement beginnen bij Langhout de radertjes te draaien. Hij had ruim tien jaar als consultant bedrijven geadviseerd, en was nu zelf op zoek naar een gat in de markt. Van gisten had hij geen verstand, maar als deze hoogleraar een alternatief voor palmolie kon brouwen, dan zat hier handel in.
Hij wist dat het aanbod – jaarlijks 80 miljoen ton palmolie – de vraag niet meer kon bijbenen. Fabrikanten van levensmiddelen verwerken de olie in tal van producten, waaronder afhaalmaaltijden, snoep, chocola, gebakjes en cosmetica. Om het aanbod op te schalen, moet tropisch regenwoud wijken voor palmolieplantages.
Langhout stuurt hoogleraar Jeroen Hugenholtz (67) een LinkedIn-bericht. Dat mondt in 2021 binnen enkele maanden uit tot de oprichting van NoPalm Ingredients, het bedrijf dat inmiddels zeker weet dat het palmolie kan reproduceren.
Het klinkt misschien ingewikkeld, olie maken met gisten, maar het is verbazingwekkend eenvoudig, vertelt Hugenholtz tijdens een rondleiding in Wageningen. De start-up is gevestigd in een non-descript kantoorgebouw vlakbij de universiteitscampus. Witte labjassen snellen door de gangen.
‘De mensheid doet al eeuwen aan fermenteren’, vertelt Hugenholtz. ‘We gebruiken gisten, schimmels of bacteriën om van koolhydraten bijvoorbeeld alcohol of kaas te maken.’ Nu is er dus ook een gist die olie produceert.
In de tot laboratorium omgebouwde garagebox laat hij zien hoe dat in zijn werk gaat. In het midden van de ruimte staat een grote roestvrijstalen tank vol voedselresten, vandaag aardappelschillen. Die worden samen met de gist zo’n 48 uur gefermenteerd.
De vla-achtige substantie die daar vervolgens uitkomt wordt gedroogd en geperst. Het goedje dat eruit sijpelt is gistolie: iets dat voor het oog en qua geur niet verschilt van palmolie. Zijn compagnon Langhout, die de opstelling van de zijlijn trots aanschouwt: ‘Palmolie zonder palmbomen.’
Vandaag zijn het aardappelresten die worden omgetoverd tot olie, maar de gist is weinig kieskeurig, zegt de hoogleraar. ‘We hebben dit gedaan met resten van bierbrouwers en zuivelfabrikanten. Je kunt er praktisch alle voedselresten in gooien. Zolang er maar wat suikers in zitten.’
Welke gist ze gebruiken willen ze niet zeggen, maar helemaal geheim is het niet. Hugenholtz: ‘Mensen die hiervoor hebben gestudeerd weten wel ongeveer hoe we het doen.’ Toch zijn ze niet bang dat ze worden afgetroefd, vertelt Langhout.
Het zakelijk brein van het duo legt uit dat ze zichzelf vanaf het begin twee belangrijke doelen hebben gesteld. Ze wilden olie maken die amper verschilde van het origineel. ‘Op die manier hoeft een klant geen aanpassingen te doen aan het productieproces of de receptuur.’ En nog belangrijker: het alternatief moet uiteindelijk even goedkoop zijn als reguliere palmolie.
Langhout: ‘Alle concurrenten gebruiken genetisch gemodificeerde gisten en dure apparatuur om te fermenteren. Daardoor zullen zij nooit zo goedkoop kunnen gaan produceren. Bovendien is het moeilijk te kopiëren, want mijn compagnon is wereldwijd een van de vijf mensen die dit kan. En de andere wetenschappers zijn al bezet.’
In Wageningen timmeren de ondernemers en hun dertig medewerkers hard aan de weg, maar ze zijn er nog niet. In het lab hebben ze bewezen dat hun techniek werkt. Ook op grotere schaal hebben ze resultaat behaald: ze bouwden vorig jaar een proefopstelling waarbij ze meermaals van 120.000 kilo voedselresten enkele duizenden liters olie maakten.
Nu moeten ze de volgende stap zetten: de wereld tonen dat ze dit efficiënt en op hoog tempo kunnen doen. Volgend jaar moet er een klein fabriekje verrijzen in het nabijgelegen Ede, waar ze zes keer per week 50.000 kilo voedselresten gaan verwerken. De olie die daar van de band komt rollen, zal nog bijna dubbel zo duur zijn als palmolie, namelijk 7 tot 8 euro per kilo, maar uiteindelijk moet ook die prijs omlaag komen.
En dan is er nog de wetgeving, waar meerdere biotechbedrijven tegenaan lopen. De olie die ze nu produceren moet nog groen licht krijgen van voedselveiligheidsautoriteit EFSA. De verwachting is dat die goedkeuring er binnen twee maanden komt. De olie die ze nu produceren wordt tot die tijd gebruikt door Colgate en andere bedrijven voor testen.
Hugenholtz en Langhout zijn het soort bedrijf begonnen dat politici en beleidsmakers graag zien. Het gebruikt in Nederland verzamelde kennis om geld te verdienen. Het geeft bovendien voedselresten – die nu vooral worden verwerkt tot veevoer – een tweede leven. Daarmee maakt het ook nog eens een vervanger van palmolie, waarvoor geen regenwoud hoeft te sneuvelen.
Toch is het een probleem om in Europa aan groeikapitaal te komen. Langhout: ‘Als ik tegen een bank zeg dat ik een fabriek wil bouwen, lachen ze me vierkant uit.’ Het opgehaalde investeringsgeld, inmiddels 6 miljoen euro, komt daarom vooral van private investeerders.
De mannen zetten desondanks stug door. Langhout: ‘Ik wil iets goed doen in de wereld, maar ik ben niet iemand die zichzelf vastketent aan een boorplatform. Als je in onze samenleving impact wil maken, moet je dat via bedrijven doen.’
De Onderneming
In deze wekelijkse rubriek vertellen ondernemers over hun bedrijf. Vandaag: NoPalm Ingredients, opgericht in 2021, met 30 werknemers en een omzet van 500.000 euro in 2024.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant