Een tandartsafspraak tijdens de thuiswerkdag of ’s avonds op de bank een paar werkmails wegwerken: bij veel mensen lopen privé en werk enigszins door elkaar heen. Is dat erg? En hoe houd je die balans kloppend?
De werk-privébalans is allang geen truttig onderwerp meer. Bijna negen op de tien Nederlanders vindt een goede balans tussen werk en privéleven belangrijker dan een succesvolle carrière, zo blijkt uit onderzoek van Ipsos Global Trends (2024).
Vergeleken met andere Europese landen doen we het in ons land best goed op dit vlak. Slechts 7,2 procent van de werkenden in Nederland ervaart een disbalans tussen werk en privé, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Zo’n 75 procent is blij met de hoeveelheid vrije tijd.
Feit is dat er door de technologische mogelijkheden een steeds grotere vermenging is tussen werk en het privéleven. En dat heeft consequenties. ‘Als je voortdurend overal bereikbaar bent, dan eist dat zijn tol, ook als je zelf gelooft dat je het prima weet te combineren’, zegt Daantje Derks, hoogleraar ‘technology facilitated work-life integration’ aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en auteur van het boek Altijd aan: over onze haat-liefdeverhouding met de smartphone. ‘Om gezond te blijven heb je écht tijd nodig om af te schakelen en even niet met werk bezig te zijn.’ Welke zaken moet je in de gaten houden?
‘Bij een goede werk-privébalans draait het vooral om een gevoel van autonomie’, zegt Laura den Dulk, hoogleraar bestuurskunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. ‘Wanneer mensen zeggenschap ervaren over hoe ze hun werkweek kunnen inrichten, dan rapporteren ze meer tevredenheid wat weer positief samenhangt met prestaties op het werk.’ Denk bijvoorbeeld aan sporten of het draaien van een wasje tijdens de thuiswerkdag of de optie om de kinderen van school te halen.
En nee, die flexibiliteit betekent niet dat er minder arbeid wordt verzet. Onder meer het promotieonderzoek van Samantha Metselaar, dat binnenkort wordt gepubliceerd, laat zien dat het halen van deze privédoelen niet ten koste gaat van de werkdoelen gedurende de thuiswerkdag, zegt Den Dulk. ‘Het gebrek aan vertrouwen vanuit de werkgever is onterecht.’
Den Dulk vindt de term ‘balans’ ongelukkig: ‘Het klinkt alsof werk en privé altijd evenveel aandacht moeten krijgen, terwijl dat per persoon en levensfase verschilt. Ik spreek liever van een werk-privépuzzel die je steeds opnieuw legt.’
In goed overleg kan vaak meer dan je denkt. Den Dulk vertelt hoe ze als afdelingshoofd de ochtendvergadering verschoof van 9.00 naar 9.15 uur: een kleine aanpassing die anderen óók prettig vonden, vanwege schooltijden en files. ‘Maak het bespreekbaar, ook in beroepen met vaste shifts, waar de mogelijkheid om te ruilen soms al veel oplost.’
Een dagboekstudie van de Erasmus Universiteit Rotterdam onder 91 werknemers laat zien dat privéberichten verstorend werken. ‘Dat komt door boundary crossing’, zegt Derks. ‘Ons brein scheidt domeinen als werk en thuis. Een appje van het thuisfront verstoort sterker dan een vraag van een collega, omdat het meer mentale energie kost om te switchen.’ Het gevolg: werk blijft liggen en leidt ’s avonds tot gepieker, waardoor je minder goed herstelt.
Niet iedereen ervaart mails buiten werktijd als stressvol. Integreerders vinden het fijn als werk en privé door elkaar lopen: ze sporten tussendoor en mailen ’s avonds in alle rust. Segmenteerders hebben juist behoefte aan strikte grenzen tussen werk en privé. ‘Het helpt om te weten welk type je bent’, zegt Marijke Verbruggen, hoogleraar human resources management aan de KU Leuven.
Derks is naar eigen zeggen een echte integreerder die graag ’s avonds nog even doorwerkt. Haar advies: pak dan de laptop, in plaats van de smartphone. ‘Het openklappen van de laptop is een bewuste keuze. Als ik de taak af heb, stop ik de laptop weer in mijn werktas, uit het zicht.’ Het gevaar van de smartphone is dat je onbewust in het werk wordt getrokken, door een binnenkomende e-mail of appje. ‘En als je het eenmaal hebt gezien, dan zit het in je hoofd.’
‘Tijdens thuiswerkdagen is het ontkoppelen van werk extra moeilijk’, zegt Verbruggen. ‘Werk je op kantoor, dan gebruik je de reistijd in de auto, met de trein of fiets om die transitie te maken en los te komen.’ Werk je vanuit huis, dan moet je die overgang kunstmatig creëren. ‘Dat kan door bijvoorbeeld een korte wandeling in de buitenlucht te maken.’
Beheer de grenzen bewust, zeker als je een segmenteerder bent. ‘Spreek duidelijk met collega’s af wanneer je bereikbaar bent en wanneer niet’, aldus Den Dulk.
Hybride werken vraagt om slim plannen. Uit een dagboekstudie van de KU Leuven onder 110 werknemers blijkt dat een praatje met collega’s bij de koffieautomaat de werkmotivatie verhoogt en stress verlaagt. ‘Sociale interactie tijdens kantoordagen is dus zeker geen tijdverspilling, maar een cruciale bron van sociale steun’, zegt Verbruggen. Op thuiswerkdagen halen werknemers hun geluk juist uit een grote mate van autonomie: ideaal voor taken die de volle aandacht vragen.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant