is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Op de ochtend van 7 augustus liep een oude predikant met zijn twee kinderen terug van zijn veld nabij Mala (een stad in de Centraal Afrikaanse Republiek) toen hij een stel Russische huurlingen aan zag komen. Hij rook moeilijkheden en gebood zijn kinderen zich in het hoge gras langs de weg te verstoppen. Zelf was hij daarvoor te oud.
De colonne Russische huurlingen stopte bij de man en vroeg hem wat hij daar deed. Het simpele antwoord dat hij op zijn veld had gewerkt, volstond niet. Hij moest knielen op de weg. Zijn keel werd doorgesneden, waarna hij werd onthoofd en zijn lichaam in brand gestoken. Dit alles voor de ogen van zijn kinderen, die toekeken vanuit hun schuilplek.
Deze jongens renden nadat de Russen verdwenen waren terug naar hun dorp en vertelden alles aan het dorpshoofd. Het nieuws verspreidde zich en de autoriteiten kregen er lucht van. Agenten kwamen naar het dorp en noteerden wie de druktemakers waren. Daarna kwamen de huurlingen terug en staken de huizen van deze mensen, ook dat van het dorpshoofd, in brand. Ngo’s werd de toegang geweigerd, VN-vredestroepen waagden zich niet aan een confrontatie met de huurlingen.
In het wrede drama dat zich nabij het stadje Mala afspeelde deze maand, en werd opgetekend door Corbeau News Centrafrique, spiegelt zich een groter geopolitieke drama. Hoe miljoenen Afrikanen, na een periode van hoop, terugvallen in een situatie waarin zij gevangen zitten tussen wrede krachten: hun eigen machthebbers en gangsters, terroristen en cynische spelers van buiten het continent die azen op macht en rijkdom.
Maar vanuit dit continent zie ik ook onze schijnbaar vrijwel totale collectieve desinteresse voor de wijze waarop machten als Rusland zich nestelen in de instabiele Afrikaanse landen, waar ze verschillende vliegen in een klap kunnen slaan: zelfverrijking, ongebreideld machtsmisbruik, en ondermijning van onze democratieën.
Deze desinteresse gaat verder dan simpel strategisch onbenul, maar duidt ook op het verlies van ons overlevingsinstinct. Ons leven is zó goed, dat we ons een terugval hier, richting anarchie, wetteloosheid en het harde leven vóór de verzorgingsstaat, niet kunnen of willen inbeelden.
De blik op de wereld van de postmoderne Europeaan laat zich te vaak vergelijken met een selfie. Te veel een morele schoonheidswedstrijd, te weinig gericht op de urgente vraag hoe de wereld in elkaar zit en hoe wij daarin in vrijheid kunnen overleven. Kunnen we ons die luxe nog veroorloven?
Wat mij hoop gaf, ook over onze weerbaarheid, is hoe mensen hier hun huis, appartement of boerderij openden voor Oekraïeners toen die met miljoenen op de vlucht sloegen. Deze mensen, stille doeners, vormen een scherp contrast met de klepzeikers en schreeuwlelijken die de publieke opinie domineren. Ze verdienen een standbeeld. Maar als zo’n standbeeld bestond, zou het allang met rode verf beklad zijn.
In West-Afrika bekommert men zich - onder voortdurende druk van jihadisten, terroristen, en gangsters - steeds minder om democratische legitimiteit (dat was iets van de jaren negentig) en steeds meer om de strijd tegen de anarchie. Daarbij zijn in korte tijd de machtsverhoudingen in de Sahel dramatisch gewijzigd - ook door militaire junta’s die Europese troepen vervingen door Russische huurlingen.
In de Centraal Afrikaanse Republiek gebeurde dat al eerder, en hebben de huurlingen vrij spel in het doden van pottenkijkers en het botvieren van hun sadisme op de lokale bevolking, inclusief seksueel geweld. Het wordt nog geboekstaafd door een paar moedige mensen, onder wie de Nigeriaanse journalist Philip Obaji Jr, die vanwege zijn werk al werd opgepakt en gemarteld. Hij waarschuwt ook dat sinds de Syrische omwenteling het Libië onder generaal Haftar het voornaamste logistieke doorvoerpunt is voor Ruslands Afrika-operaties. En dat Rusland bezig is vanuit daar ook weer een migratiestroom richting Europa op te poken.
De waarschuwingen voor de vergaande invloed van Russische desinformatiecampagnes in de regio hebben nog niet tot krachtige Europese antwoorden geleid. Hetzelfde geldt voor de wijze waarop het jihadistisch banditisme inmiddels ook West-Afrikaanse kuststaten bedreigt.
We negeren het tot het te laat is. Dat deden we met Poetin ook, maar nu begint hij ons te dwingen tot hele pijnlijke keuzes. Spoedig zal blijken of we ons overlevingsinstinct echt kwijt zijn.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns