ZAP In ‘Zomergasten’ plaatste de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema de moord op de zeventienjarige Lisa uit Abcoude in het licht van vrouwenonderdrukking en de strijd ertegen – een thema dat een rode draad door de avond vormde.
Femke Halsema in ‘Zomergasten’. Beeld VPRO
Het voordeel van een politicus in Zomergasten (NPO 2) is dat je het avondvullende interview altijd kunt beginnen met een actueel onderwerp. In dit geval kon de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema reageren op de moord op de zeventienjarige Lisa uit Abcoude. Dat deed ze kort, ze plaatste de moord in het licht van vrouwenonderdrukking en de strijd ertegen – een thema dat een rode draad door de avond vormde. Halsema verwees onder meer naar de ‘manosfeer’: „Jonge mannen denken dat ze pas een man zijn als ze een vrouw tot hun bezit kunnen noemen.”
Presentatrice Griet Op de Beeck wees erop dat Halsema de eerste vrouwelijke burgemeester van Amsterdam is sinds 750 jaar en zo een voorbeeld is voor meisjes die hogerop willen. Halsema („In Nederland is het gezicht van de macht een man”) toonde op haar beurt machtige vrouwen aan wie zij zich spiegelde – vrouwen die op hun gebied door het glazen plafond heen braken. Ze begon met de Britse premier Thatcher die in 1976 grappen maakte over haar avondjurk en watergolf en die de geuzennaam Iron Lady omarmde.
De Amerikaanse actrice en activist Jane Fonda dacht van zichzelf dat ze behoorlijk geëmancipeerd was, maar zij moet in de documentaire Jane Fonda in Five Acts (2018) constateren dat ze altijd alleen maar beperkte versies van zichzelf was geweest, in de schaduw van haar drie echtgenoten. Pas na haar laatste scheiding kon ze zichzelf volledig ontplooien. Zangeres Miley Cyrus onderstreepte dezelfde herwonnen vrijheid in haar lied ‘Flowers’ (2023).
Op de Beeck probeerde een bruggetje te maken naar Halsema’s scheiding drie jaar geleden, maar die wilde daar niet te diep op ingaan. Ze wilde sowieso erg weinig kwijt over haar privéleven. Dat is het grote nadeel van een politicus als Zomergast: die zal nooit het achterste van de tong laten zien. Overigens beschouwt Halsema zichzelf niet meer als politicus, maar als bestuurder.
Naast die drie sterke vrouwen liet Halsema verder alleen maar mannen aan het woord. Halsema noemt de aanslagen op de Twin Towers in New York in 2001 als beginpunt van de nieuwe, harde tijd waarin het Nederlandse geloof in vooruitgang en „het zegevieren van het internationale recht” is verdampt. Met een fragment uit de documentairereeks Fortuyn: On-Hollands, die in oktober op tv komt, laat ze zien hoe sindsdien in de Nederland „het beschaafde democratische model” wordt ondergraven. „Mensen worden op basis van hun herkomst of geloof weggezet als criminelen of gelukzoekers.” Ze hekelt de neoliberale kabinetten die geen weerstand boden aan „de verspreiding van dit gif”.
Naast vrouwenemancipatie en populisme is de derde rode draad door de avond Halsema’s romantische liefde voor vrijheid en rebellie. Sterk hierin is de beeldrijm die ze maakt met fragmenten uit de speelfilms Turks Fruit (1972) en De Libi (2019). In beide gevallen zien we jongeren vrij door de Amsterdamse straten zwieren en voorbijgangers lastigvallen. Het verschil in perceptie is echter groot. Bij Turks Fruit gaat het om blonde geliefden op de fiets en overheersen gevoelens van romantiek en nostalgie. In De Libi om jongens van niet-westerse afkomst in een Canta. Nu overheerst de ergernis. Halsema neemt het op voor hangjongeren en jonge rebellen die de stad levendig houden.
Wat een verademing, een vrouwelijke bestuurder die op televisie allemaal zinnige en redelijke dingen zegt en die het opneemt voor vrouwen en minderheden. Nick Cave mag deze mooie avond afsluiten met een stichtelijk woord. De Australische zanger die twee zonen verloor zegt dat hij „een verwoesting” nodig had om hoop te vinden. Hoop kan volgens hem voelen als de „minst verdedigbare en meest eenzame plaats op aarde”, maar het is een „strijdbare”, essentiële emotie om te overleven.
Wat moet je deze week kijken? Tips voor boeiende programma's series en films
Source: NRC