Een nieuw collegejaar betekent voor de meeste studenten dat hun studieschuld weer verder oploopt. Ze hebben meestal 35 jaar om die af te betalen. De schuld zelf vinden velen daardoor minder erg dan de gevolgen ervan op het moment van de waarheid: de hypotheekaanvraag.
is verslaggever van de Volkskrant.
Dat er in de collegezaal op het Utrechtse Science Park niet heel veel stoelen bezet zijn voor haar presentatie over een financieel verantwoordelijk studentenleven, valt Laura Wetser een beetje tegen. Het openingsfeest van de introductieweek afgelopen nacht en de zwoele hitte lijken de voordracht van de directeur Financiële Gezondheid bij ABN Amro deze zomerdag in augustus enigszins parten te spelen.
‘Doe je hand omhoog als je financieel gezond bent’, zegt Wetser (33) desondanks enthousiast. Het overgrote deel van de zaal steekt de hand op en claimt aldus de geldzaken op orde te hebben. ‘Dat is mooi’, zegt Wetser, ‘want ruim tweederde van de jongeren tussen de 18 en 24 jaar is niet financieel gezond.’ Meer dan de helft van de studenten in Nederland, 53 procent, komt elke maand geld tekort. Die statistieken schudden haar publiek wakker.
Geld is voor de meeste studenten een continue bron van zorg, waar met geen pasta-pesto tegenop te budgetteren is. Ook bij Wetser vloog het geld eruit tijdens haar studententijd: maandelijks ging er circa 400 euro naar activiteiten op en rond de studentenvereniging. Vijftien jaar na het begin van haar rechtenstudie in Leiden is ze de studieschuld nog aan het aflossen. Elke maand gaat er 45 euro van haar rekening naar dezelfde instantie die haar jaren eerder nog van financiële middelen voorzag: de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO).
‘Het is pas feest als ome DUO langs is geweest’, zeggen studenten die nog niet aan aflossen denken. ‘Maximaal lenen is maximaal leven’, is nog zo’n vaak gehoorde studentenwijsheid.
Wetser is, blijkt uit cijfers van DUO, een van de ruim 1,6 miljoen (oud-)studenten die samen een studieschuld van bijna 30 miljard euro moeten afbetalen. Voor iets minder dan de helft gaat het om een leenbedrag onder de 10 duizend euro, maar er zijn ook 43 duizend die de komende jaren elk nog ruim 70 duizend euro naar DUO moeten overmaken.
‘Studiefinanciering voelt nu misschien als gratis geld’, houdt Wetser de nieuwe studenten voor, ‘maar vergis je niet: deze schuld achtervolgt je straks echt.’
Denk daarbij vooral aan een van de grootste financiële beslissingen die mensen in hun leven nemen: het kopen van hun eerste huis. Elke studielening, klein of groot, verlaagt het hypotheekbedrag. Wie oud-studenten ernaar vraagt, krijgt te horen dat ze hun studieschuld zelf niet het grootste probleem vinden. Per slot mogen ze die meestal in liefst 35 jaar afbetalen tegen een lagere rente dan in de markt te vinden is.
Wat de schuld echter betekent voor de hypotheek die ze maximaal kunnen krijgen, is vaak een groot vraagteken. Het gesprek daarover met een bank voelt voor velen als het moment van de waarheid.
Een gesprek waar bovendien regelmatig een tegenvallend maximaal hypotheekbedrag uitrolt. De maandelijkse betalingen aan de studieschuld kunnen, zo redeneren banken, niet worden besteed aan de maandelijkse aflossing en rente van de hypotheeklening, die daarmee lager wordt.
Afhankelijk van onder meer inkomen, hypotheekrente en de rente op de studielening kan die schuld het hypotheekbedrag tot een factor 1,5 verlagen; 30 duizend euro studieschuld betekent dan bijvoorbeeld een 45 duizend euro lagere maximale hypotheek. Dat valt in zekere zin nog mee: was die schuld een persoonlijke lening geweest, dan ging de tegenvaller richting de twee ton.
De studieschuld toch maar verzwijgen voor de bank? Van de starters op de woningmarkt met zo’n schuld, overweegt volgens hypotheekadviseur Viisi 22 procent dat. Financieel toezichthouder AFM herkent het cijfer en wijst erop dat wie zwijgt, fraude pleegt. Wordt die ontdekt, bijvoorbeeld na een gemiste maandelijkse aflossing, dan moet de hypotheek in één keer worden afgelost. In het uiterste geval volgt celstraf.
‘Je moet de studieschuld netjes opgeven als je een hypotheek aanvraagt’, adviseert Wetser alvast haar gehoor van rond de 18 jaar. De lening verzwijgen is mogelijk, omdat het Bureau Krediet Registratie (BKR) studieschulden niet mag registreren, zeer tegen de zin van de AFM. Een bank mag niet op eigen houtje gegevens opvragen bij DUO, maar mag de starter er wel naar vragen bij diens hypotheekaanvraag. ‘Daarom krijgen we circa duizend verzoeken per week van oud-studenten om een officieel overzicht van hun actuele studieschuld uit te draaien’, vertelt een woordvoerder van DUO.
Verzwijgen of niet is vooral de vraag van de zogenoemde pechgeneratie van het leenstelsel – tussen 2015 en 2023 was alle studiefinanciering een lening, nooit een gift. Bij ‘leenstelselstudenten’ leven twee misverstanden: de studielening zou renteloos zijn en die zou geen rol spelen bij de hypotheekaanvraag.
Doordat de rente in de eerste vijf jaar van het leenstelsel 0 procent was, ontstond ten onrechte de indruk dat dit altijd zo zou blijven. Dat de BKR de studieschuld niet registreerde, had tot gevolg dat studenten meenden dat de bank bij de hypotheekaanvraag de studielening buiten beschouwing zou laten. De politieke partijen die zo hartstochtelijk voor het leenstelsel hadden gepleit, verzuimden beide verkeerde indrukken weg te nemen.
Nu, tien jaar later, stelt directeur Financiële Gezondheid Wetser vast dat het aantal studenten met een lening sindsdien is verdubbeld. Bovendien is de gemiddelde studielening gestegen. Het grootste deel van de studenten is dan ook nog ver verwijderd van haar definitie van financiële gezondheid. Het is de definitie van paradijselijke zorgeloosheid: ‘Volledig kunnen voldoen aan financiële verplichtingen, een veilige financiële toekomst en in staat zijn om van het leven te kunnen genieten.’
Wie: Idse van der Schoot (17)
Studie: Begint in september met zijn studie fysiotherapie aan de Hogeschool Utrecht
Studieschuld: 0 euro
Idse van der Schoot gaat vanaf september studeren. Zijn inkomsten zullen dan ongeveer 400 euro per maand zijn, inclusief 280 euro aan beurzen van DUO. Het collegegeld gaat hem maandelijks 220 euro kosten. ‘Er blijft dan niet veel over dus ik maak me soms wel zorgen over de kosten die bij het studentenleven komen kijken.’
Hij is niet van plan om te gaan lenen. ‘Een studieschuld lijkt mij echt niet fijn. Ik wil niet, als ik later klaar ben met studeren, nog iets aan mijn broek hebben hangen.’ Hij is dan ook verbaasd over hoeveel studenten volgens hem niet goed met hun geld omgaan. ‘Het geld vliegt er te makkelijk uit, dat vind ik dom.’
Volgens hem kun je ook ingetogener leven: ‘Eigen boterhammen smeren in plaats van elke keer in de stad iets kopen’ of gewoon meer werken. ‘Ik werk nu zaterdags bij een hardloopwinkel. Ik denk dat ik wel vaker ga werken, dat is beter en veiliger dan een lening hebben.’
Aangezien hij bij zijn ouders blijft wonen, hoopt hij rond te kunnen komen zonder lening. ‘Ik wil ooit wel op kamers, maar lenen is voor mij een laatste redmiddel. Het studentenleven moet toch ook zonder schuld kunnen? Een studieschuld van boven de 10 duizend euro, dat is wat mij betreft al veel te veel. Mijn plan is om op mijn 21ste te beginnen als fysiotherapeut en lekker geld te verdienen.’
Wie: Martijn Hermans (24)
Studie: in november klaar met zijn studie fysiotherapie aan de Zuyd Hogeschool in Heerlen
Studieschuld: 60 duizend euro
Maximaal lenen is maximaal leven, daar kan Martijn Hermans zich wel in vinden.‘Ik had mijn studieschuld al een tijdje niet gecheckt, maar het gaat om 60 duizend euro. Het is een flinke som, maar ik vind het niet pijnlijk. Ik ben in het eerste studiejaar begonnen met maximaal lenen, dat is in mijn geval 1.300 euro per maand. Ik ben de pechgeneratie, dus ik heb het grootste deel van mijn studie geen beurs gehad.’
Het was voor Martijn een bewuste keuze om een hoge lening aan te gaan. Naast vaste lasten zoals de bierrekening en contributie van zijn studentenvereniging of de huur is Martijn ook veel geld kwijt aan zijn studie. ‘Ik heb in totaal bijna een jaar verplicht stage gelopen in fysiopraktijken, voor 32 uur in de week. Dan betaal je wel collegegeld maar krijg je geen stagevergoeding. Ik had ook nauwelijks tijd om te werken, dus ik moest wel lenen om rond te komen.’
Daarnaast wil Martijn ook een beetje van het studentenleven kunnen genieten. ‘Soms lekker het terras op gaan en wat speciaalbier kunnen drinken. Na de 24ste van de maand als ‘ome DUO’ is langs geweest, dan worden al de leuke dingen gepland, dan kan de lol niet op. De laatste week voor DUO zit iedereen weer krap.’ Hij heeft bovendien maandelijks ongeveer 300 euro van zijn studiefinanciering gebruikt om te beleggen. ‘Dat is een gouden keuze geweest.’
Stress over het terug te betalen geld heeft hij niet. ‘Als ik nóg eens 1.000 euro extra kon lenen per maand, had ik het gedaan. Ik ga straks ook zo lang mogelijk wachten met aflossen. Als mijn schuld mij in de weg gaat zitten bij een hypotheek, heb ik altijd nog mijn beleggingspotje. Dat dekt een derde van mijn studieschuld.’
Wie: Laura Bergstra (29)
Beroep: fysiotherapeut in Amsterdam
Studieschuld: boven de 50 duizend euro
Laura kreeg langer dan vijf jaar studiefinanciering en heeft een studieschuld van boven de 50 duizend euro. ‘Het was niet moeilijk om een hypotheek te krijgen door de studieschuld, maar ik kreeg er wel een veel lagere hypotheek door. Mijn partner en ik hadden afgesproken om onze studieschulden niet zelf te noemen bij de hypotheekadviseur, alleen als er naar gevraagd werd. We waren positief verrast toen bleek hoeveel we konden lenen, tot hij op het laatst alsnog vroeg of we een studieschuld hadden. Hij was ervan uitgegaan dat dit niet zo was. Nadat we het eerlijk vertelden, zakte het maximale bedrag dat we konden krijgen fors, bijna met een ton.’
Ze vindt het onterecht dat die schuld zo’n hap uit haar hypotheek heeft genomen. ‘Ik ging de lening aan met het idee dat er nul rente op zat en dat het geen invloed op mijn hypotheek zou hebben. De overheid kan niet tijdens het spel de regels aanpassen. Het is gelukkig niet zo dat ik die studieschuld niet kan terugbetalen, maar het gaat echt om de lagere hypotheek. Ik kan bovendien aantonen dat ik met mijn inkomen prima de lasten van een hogere hypotheek had kunnen dragen.’
Met de kennis van nu zou Laura een ander uitgavenpatroon hebben gecreëerd tijdens haar studententijd. ‘Een dagje meer werken en een dagje minder feesten. Aan de andere kant: ik gaf echt niet overdreven veel geld uit. Tuurlijk, er gaat ook veel geld naar plezier en dat is een keuze. Je kunt natuurlijk ook je studie volgen en bij je ouders blijven wonen, maar dat is niet hoe ik het heb gedaan.’
Het aflossen van de hypotheek en studieschuld gaat Laura prima af. ‘Mijn maandlasten van de hypotheek zijn lager dan mijn vorige huur in Amsterdam. Juist daarom vond ik het vreemd dat de bank zo streng was, want ik kon aantonen dat ik destijds ook al dat maandelijkse huurbedrag kon betalen. Maar dat schijnt voor de hypotheekverstrekker geen geldig argument te zijn.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant