Dansen op krediet De prijzen voor zomerfestivals zijn de afgelopen jaren fors gestegen. Steeds meer jongeren kopen hun ticket daarom met behulp van Klarna, dat achteraf betalen mogelijk maakt. Met alle financiële risico's van dien. Past dat wel bij de festivalsfeer?
Bezoekers aan het festival Lowlands vorige week. Omdat de ticketprijzen fors stijgen, kiezen steeds meer jongeren voor achteraf betalen. Foto Simon Lenskens
Nu het zomerseizoen zijn einde nadert, is opnieuw duidelijk hoe ondenkbaar een zomer zonder muziekfestivals is. In Nederland zijn ruim twaalfhonderd grote en kleine festivals, die samen vele honderdduizenden liefhebbers trekken. Een goede line-up, een fijne sfeer – zoiets mag wat kosten. Maar intussen zijn ticketprijzen van 100 euro of meer al heel gebruikelijk geworden, en elk jaar lijken de festivals een stuk duurder te worden.
Zo kostte een weekendkaartje voor Mysteryland, dat het afgelopen weekend nabij Schiphol plaatsvond, 169,96 euro. Lowlands-bezoekers legden vorige week al 349 euro neer voor een plekje op de camping in Biddinghuizen, en om artiesten te zien als Raye, Chappell Roan en FKA Twigs. Tien jaar terug kostten drie dagen festival, camping en pendelbus hier nog 195 euro. Waar de inflatie diezelfde periode op zo’n 30 procent uitkwam, werd dit festival liefst 80 procent duurder. Overigens was het in de kortste keren uitverkocht.
Omdat organisatoren zien dat het voor jongeren lastig is om de steeds duurdere festivals te blijven bezoeken, is betalen achteraf of in termijnen in opkomst. Zo kochten zo’n 4.000 van de 65.000 Lowlands-bezoekers dit jaar hun kaartje via achterafbetaaldienst Klarna. Ook onder meer Pinkpop, hardstylefestival Defqon.1, Awakenings en Blijdorp Festival verlaagden op deze wijze de toegangsdrempel. Volgens de Vereniging van Evenementenmakers koopt tot 5 procent van alle festivalbezoekers inmiddels tickets met betaling achteraf.
Via een dienst als Klarna kun je bij aanschaf van een festivalkaartje kiezen tussen betalen binnen dertig dagen, of in drie termijnen. Dat is handig voor de festivalganger die het geld niet direct paraat heeft en ook voor de organisatoren, die zeggen dat ze hun festival zo toegankelijker maken. Maar er klinkt ook kritiek. Een kaartje kopen ‘op krediet’ zadelt jongeren op met een schuld en rentelasten, met mogelijke boetes en incassokosten als gevolg.
Voor Saskia (30) uit Enschede is achteraf betalen geregeld een uitkomst. Haar achternaam noemt ze liever niet vanwege schaamte over haar uitgaven. „Ik krijg energie van festivals en ging altijd al naar grote namen als Lowlands en Down The Rabbit Hole. Die zijn razendsnel uitverkocht. Maar ik werkte net, en met mijn inkomen was het niet altijd haalbaar om de huur én festivals te bekostigen.”
Hoewel ze naar eigen zeggen niet altijd goed met geld omging, kon ze door in termijnen te betalen alsnog naar haar favoriete artiesten. „Een privilege. En ik wist dat ik kon terugvallen op mijn familie als ik in moeilijkheden zou komen. Er is gelukkig nooit een incassobureau aan te pas gekomen.”
Het gevaar dat er jongeren wel in de problemen komen, maakt achteraf of in termijnen betalen via Klarna omstreden. In april oordeelde de rechtbank Midden-Nederland dat de kosten die Klarna rekent wanneer iemand verzuimt te betalen, deel zijn van hun verdienmodel. Daarmee moet deze dienst als consumentenkrediet - een lening dus - worden behandeld, met bijbehorende informatieplicht over de kosten en risico’s. De rechter droeg Klarna op voortaan na te gaan of iemand wel in staat is om een schuld te kunnen aflossen. Ook moet het elke klant waarschuwen dat geld lenen geld kost: dat verzuimt Klarna tot op heden te doen.
Hoeveel jonge festivalgangers er door achteraf betalen precies in financiële problemen komen, is niet bekend. Onderzoek van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) laat zien dat in 2024 één op de drie Nederlanders onder de 35 jaar zeker eenmaal gebruik heeft gemaakt van de optie ‘koop nu, betaal later’. Veel van deze gebruikers zijn klant bij meerdere aanbieders van achteraf betalen. Naar verhouding krijgt deze leeftijdsgroep het vaakst te maken met aanmaningskosten en doorverwijzingen naar een incassobureau wegens wanbetaling.
Een op de zes mensen onder de 35 jaar staat minstens negentig dagen per jaar rood. De AFM wil daarom dat achterafbetaaldiensten zoals Klarna een kredietwaardigheidstoets uitvoeren bij klanten en zich aansluiten bij het Bureau Krediet Registratie (BKR), zodat geldverstrekkers kunnen nagaan wie er al schulden heeft.
Jongeren onderschatten vaak het gevaar van gespreid of achteraf betalen, zegt Wilco van Dijk, hoogleraar economische psychologie aan de Universiteit Leiden. „Mensen met financiële stress zijn slecht in plannen en overzicht houden. Zeker jongeren, bij wie het brein nog in ontwikkeling is, zijn extra kwetsbaar voor financiële verleidingen. Als je meerdere betaalverplichtingen aangaat, kun je het overzicht makkelijk verliezen en kan het snel uit de hand lopen.”
Bezoekers van Lowlands in Biddinghuizen vorige week. Foto Simon Lenskens
Goede voorlichting is daarom essentieel, zegt Karin Radstaak van het Nibud. „Mensen moeten weten waar ze aan beginnen, meer inzicht krijgen in de voorwaarden en mogelijke gevolgen van het gebruik van diensten als Klarna .” Volgens Radstaak blijft het verstandiger om te sparen en direct alles te betalen: „Als je nu al weet dat je volgend jaar naar een festival wilt, kijk dan of je nu al geld opzij kan zetten.”
Dat is precies de aanpak die Jules Groenewegen (30) uit Deventer volgde. Afgelopen juli stond hij op Down The Rabbit Hole en eind augustus wil hij naar Into the Woods in Amersfoort. Voor een festivalticket betaalt hij altijd vooraf. „Ik ben absoluut geen fan van achteraf betalen, want wat je niet hebt, kun je ook niet uitgeven.” Wie dan toch heel graag naar een festival wil, meent Jules, „moet maar andere dingen nalaten en meer gaan werken of sparen.” En lukt het dan nog niet, zegt Jules, „dan is dat heel jammer, maar achteraf betalen is dan niet de oplossing.”
De festivals bieden achteraf of in termijnen betalen aan vanwege de gestegen kosten voor het organiseren en de daardoor grotere onzekerheid of er wel genoeg kaartjes verkocht worden. Berend Schans, directeur-bestuurder de Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals (VNPF): „Na de coronapandemie namen de kosten voor energie, materiaal en de gages van artiesten toe. Maar ook de accijnzen op bier [die sinds 2024 met 8 procent zijn gestegen] en het inhuren van zzp’ers en ander personeel, wat ons al gauw 60 procent meer kost dan in 2019, drukken op het budget.” En die opgelopen kosten worden doorgerekend in de ticketprijs, zegt Schans.
Met de gestegen kosten is het voor organisatoren onzeker of ze uiteindelijk quitte spelen via de kaartverkoop, zegt Schans. Zo ziet hij dat organisatoren tegenwoordig „wel drie keer nadenken” voordat ze een festival organiseren. Schans: „Door de optie gespreid of achteraf te betalen aan te bieden, hopen organisaties dat mensen eerder geneigd zijn een ticket te kopen, zodat ze sneller zicht hebben op hoe ze er financieel er voor staan.”
Dat is de reden dat Blijdorp Festival in Rotterdam dit jaar voor het eerst in termijnen betalen aanbood via hun eigen betaalsysteem. Frankie Dros, mede-organisator van het festival, merkte dat bezoekers door de gestegen ticketprijzen langer wachtten voor ze een kaartje kochten. „Wie al vroeg een ticket kocht maar in termijnen betaalde, was dit jaar goedkoper uit dan iemand die lastminute betaalde. Omdat het bij ons niet om enorme bedragen gaat [tussen de 40 en 60 euro] vinden we dit systeem verantwoord.” Dros benadrukt expliciet niet voor Klarna te hebben gekozen, omdat zijn festival niet wil bijdragen aan „een cultuur waarin iedereen maar op de pof koopt en onverantwoord omgaat met geld”. Hun eigen betaalsysteem werkt niet met rente of boetes.
Er zijn ook organisatoren voor wie gespreid betalen uit den boze is. „Het verdienmodel van bedrijven als Klarna en Afterpay hangt af van mensen die hun betalingsverplichtingen niet nakomen”, zegt Rob Telgenkamp, directeur van Dauwpop, een kleinschaliger festival met dagelijks 15.000 bezoekers in het oosten van Nederland. „Uiteindelijk beslissen mensen zelf om achteraf te betalen. Maar de incasso, de vaak exorbitante kosten daarvan én de rente brengen veel mensen alleen maar in de problemen.” Dauwpop werkt daarom niet mee aan deze „zéér onsympathieke manier van geld verdienen over de rug van mensen. Nu niet en niet in de toekomst,” zegt Telgenkamp.
De organisatie van cultuur- en muziekfestival Into The Great Wide Open, dat elk jaar in het laatste weekend van augustus plaatsvindt op Vlieland, bood eerst wel achteraf betalen via Klarna aan. „In 2022 en 2023 werden bijna bijna vijfhonderd van de zesduizend kaartjes zo betaald”, vertelt Stef Deters van Into The Great Wide Open. Het festival is er dit jaar mee gestopt. Deters: „Enerzijds willen we niet dat Klarna via gespreid of achteraf betalen geld verdient, anderzijds willen we het opbouwen van schulden niet in de hand werken.” Festivaltickets zijn duur, vindt hij, „maar als je het geld niet hebt, moet je het ook niet uitgeven.”
Bente Bollmann, hoofd festivalmarketing bij MOJO, de organisatie achter grote evenementen als North Sea Jazz en Lowlands, vindt juist dat de mogelijkheid van achteraf betalen in een behoefte van festivalbezoekers voorziet. „Omdat je via Klarna zonder servicekosten in termijnen kunt betalen, zijn we dit jaar van ons eigen betaalsysteem overgestapt naar Klarna. Dat scheelt de bezoeker per transactie 7,50 euro.”
Volgens Bollmann is gespreid betalen „een maatschappelijk breed geaccepteerde betalingswijze” die ook de grote webwinkels massaal aanbieden. Waarom zouden festivals hierop dan een uitzondering vormen? Het kiezen voor achteraf betalen blijft volgens Bollmann een „eigen verantwoordelijkheid”. Berend Schans van de VNPF ziet dit ook zo. „Wij kunnen niet in iemands portemonnee kijken. Het risico van achteraf betalen blijft bij de bezoekers zelf. Maar als je niet betaalt, krijg je ook geen toegang tot het festival.”
Toch is dat laatste volgens Klarna niet helemaal het geval. Daniel Greaves, hoofd communicatie van Klarna, legt uit dat zodra de eerste termijn is betaald zijn bedrijf het volledige bedrag van een festivalticket overmaakt naar de organisatie, min het tarief dat zij aan Klarna betaalt om haar diensten te kunnen aanbieden. „De bezoeker krijgt dan het ticket en kan naar het festival gaan, ook als het verschuldigde bedrag nog niet volledig is betaald.”
Over de kritiek op Klarna laat Greaves weten dat Klarna vijf herinneringen stuurt als de betaaltermijn nadert. „Mis je een termijn, dan brengen wij per gemiste termijn 7,50 euro in rekening, bovenop het verschuldigde bedrag.” Daarmee zijn klanten volgens Klarna voldoende geïnformeerd en gewaarschuwd.
Het betaalbedrijf zegt te werken aan betere controle om minderjarigen te weren en „bij identiteitscontroles kijken we of er een match is bij een kredietinformatiebureau.” Tevens worden klantgegevens strikter gecontroleerd, zegt Greaves, en is automatische incasso beschikbaar voor de optie betalen binnen dertig dagen, zodat betalingen automatisch op tijd worden voldaan.
Die vraag kwam in elk geval niet van de 27-jarige Céleste, die „zeker niet van plan is” om ooit gebruik te maken van achteraf betaaldiensten. Vanwege haar beroep wil ze niet met achternaam in de krant. „Het is niet handig festivaltickets te kopen als je daar eigenlijk niet genoeg geld voor hebt. Ik begrijp wel dat mensen met een kleine beurs ook graag naar festivals willen, maar het kan erg verraderlijk zijn om op deze manier schulden te maken.”
Als alternatief wijst Céleste op gratis feesten en evenementen. „Zo kan je als muziekliefhebber met minder geld er ook op uit.” Als voorbeeld noemt ze Appelpop, dat jaarlijks 125.000 bezoekers naar de Waalkade in Tiel trekt. „Mijn tip: houd de uitagenda van je woonplaats in de gaten. Op de line-up van Appelpop staan bijvoorbeeld echte bangers.”
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC