Het heeft in de nacht van zaterdag op zondag gevroren in Noord-Brabant. De omstandigheden waren toevallig ideaal voor een koude nacht. De herfst lijkt op sommige plekken toch al ingezet: door de droogte verliezen bomen dit jaar al vroeg hun bladeren.
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft over de geestelijke gezondheidszorg en psyche, brein en gedrag.
In de nacht van zaterdag op zondag dook de temperatuur op twee meetpunten in Noord-Brabant net onder 0. In Eindhoven werd het ‘op klomphoogte’ (10 centimeter boven de grond) -0,3 graden en in Volkel -0,2 graden.
Dat is uitzonderlijk vroeg. Normaal gesproken dient de eerste grondvorst na de zomer zich pas eind september aan. Dat het dit jaar al in augustus even heeft gevroren is toeval, zegt meteoroloog Donny de Koning van Weerplaza. ‘Het was rustig weer, met heel weinig wind en een onbewolkte hemel. Daardoor kon de lucht lokaal snel afkoelen.’
Het werd ook lang niet overal in Nederland zo koud: op bijvoorbeeld weerstation Marknesse, in de Noordoostpolder, bleef het 10,8 graden. Het record van vroege nachtvorst ligt nog altijd in 1973. Toen werd de eerste grondvorst ‘na’ de zomer al gemeten op 22 augustus. In Twente werd het die nacht -2,2 graden.
Toch lijkt de herfst dit jaar al begonnen: op sommige plekken verkleuren boombladeren al en vallen op de grond. Die ‘valse herfst’ is het gevolg van de extreme droogte dit jaar, zegt bioloog Arnold van Vliet van de Wageningen Universiteit.
‘Bij het ontbreken van vocht in de bodem loopt een boom het risico uit te drogen en dood te gaan. Het verdedigingsmechanisme is dan om de bladeren af te werpen, want via het blad verliest een boom veel vocht.’
Ook bij de bomen en de hoeveelheid water spelen lokale verschillen mee. In Groningen valt het dit jaar mee met de droogte, in Zeeland is het neerslagtekort juist het grootst dit jaar.
Behalve de droogte heeft ook stikstof invloed. Bomen maken als gevolg van stikstofneerslag in de natuur meer bladeren en minder wortels aan, zegt Van Vliet. Dat is ongunstig: wortels nemen water op, terwijl vocht via de bladeren verdampt.
Dat sommige bomen hun blad nu al verliezen, is geen acuut probleem, zegt Van Vliet. Bomen zijn veerkrachtig, ze kunnen zelfs dit jaar nog een keer nieuwe bladeren krijgen. Zo volgt hij zelf een paardekastanjeboom in Ede die op een verhoogde rotonde staat (‘heel ongunstig’) en daardoor moeilijk bij water kan. In de afgelopen droge jaren verloor de boom al vroeg z’n blad, zag Van Vliet. ‘Maar soms werd de boom later in het jaar toch weer groen. Dit jaar zijn de bladeren ook al eens uitgevallen en weer teruggekomen.’
Gezond is dat niet. Als bomen hun bladeren al vroeg verliezen, missen ze een deel van het groeiseizoen. Bladeren maken immers via fotosynthese voedingsstoffen aan. Nieuwe blad aanmaken kost ook weer energie, zegt Van Vliet.
De bioloog maakt zich zorgen over veel Nederlandse bomen. De droogte van dit jaar volgt op een nat jaar (‘dat is slecht voor de wortels, die krijgen dan te weinig zuurstof’) – en in de jaren daarvoor juist weer veel droogte. ‘Veel bomen zijn al verzwakt, we zien dat sommige soorten, zoals de beuk en de eik, het al moeilijk hebben. Dit jaar hebben ze weer een duw gekregen.’
De vroege vorst dit jaar kan er, tot slot, in Noord-Brabant toe leiden dat bomen die nog geen bladeren hebben verloren, alsnog extra vroeg gaan verkleuren, zegt Van Vliet. ‘Nachtvorst is een signaal voor bomen: de winter komt er aan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant