In aanloop naar de verkiezingen neemt het geweld in Colombia weer toe. Gewapende groepen plegen aanslagen. De linkse president Gustavo Petro heeft zijn vredespolitiek verruild voor militaire operaties. ‘De regering is 180 graden gedraaid.’
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Een autobom in de Colombiaanse stad Cali, een aanval op een politiehelikopter in het departement Antioquia, in totaal 19 doden en vele gewonden. Colombia beleefde donderdag een dag zoals het die al enkele jaren niet meer had meegemaakt.
In Cali was de aanslag het werk van de Estado Mayor Central (EMC), een afsplitsing van de guerrillabeweging Farc die in 2016 de wapens inleverde. In Antioquia vermoedt de politie dat de Estado Mayor de Bloques y Frentes (EMBF) achter het neerhalen van de helikopter zit – de EMBF is dan weer een afsplitsing de EMC.
Het huidige guerrillageweld tekent de gespannen situatie in het Zuid-Amerikaanse land, dat maar geen echte uitweg weet te vinden uit de burgeroorlog die er woedt sinds de jaren zestig en onverminderd doorettert. Anno 2025 zetelt een voormalige guerrillero in het presidentieel paleis – de linkse president Gustavo Petro was als jongeling lid van guerrillabeweging M-19 – en strijden de guerrillabewegingen alleen nog in woord voor een politiek doel.
De ene guerrillastrijder wordt politicus, anderen veranderden in drugscriminelen. Het is misschien niet verwonderlijk dat Petro’s voornemen om vrede te sluiten met de vele gewapende groepen in Colombia op niets is uitgelopen. ‘Ik zal werken voor een werkelijke en definitieve vrede’, zei hij bij zijn aantreden in 2022, deze maand drie jaar geleden. ‘We mogen niet falen. De doden verdienen het. De levenden hebben het nodig.’
Maar in zijn laatste jaar – en met verkiezingen in mei volgend jaar in aantocht – heeft Petro zijn vredespogingen verruild voor militaire confrontaties. ‘De regering is 180 graden gedraaid’, zegt Colombia-expert Elizabeth Dickinson van de denktank International Crisis Group. Het is steeds vaker oorlog tussen president Petro en de Colombiaanse guerrilla.
‘De nadruk ligt nu op militaire operaties’, zegt Dickinson. ‘Enerzijds heeft de regering geleerd dat vredesgesprekken niet werken zonder militaire druk. Anderzijds lijkt het een verwoede poging om de verslechterende situatie af te remmen.’
In juli vorig jaar liepen de onderhandelingen stuk met de EMC, de beweging van oud-Farc-strijder Néstor Gregorio Vera, beter bekend als ‘Iván Mordisco’. Een tijdelijke en broze wapenstilstand (die geregeld werd geschonden) liep af en bij gebrek aan een akkoord besloot Petro de militaire operaties tegen de groep te hervatten.
In mei van dit jaar gebeurde hetzelfde met de afsplitsing van oud-Farc-lid Alexander Díaz ofwel ‘Calarcá’, waarmee de vredesgesprekken tot dan toe standhielden. ‘Sinds zondagnacht hebben we geen enkel staakt-het-vuren met een groep in Colombia’, stelde defensieminister Pedro Sánchez. De facto verkondigde hij daarmee het einde van Petro’s vredespolitiek.
De staat bestrijdt gewapende groepen weer met vuur en voor de vele Farc-dissidenten, guerrillabeweging ELN (het Nationale Bevrijdingsleger) en machtige drugsorganisaties zoals het Clan del Golfo zijn politieagenten en militairen weer ‘legitieme’ doelwitten.
De Farc-afsplitsingen, criminele legertjes van oud-Farc-strijders en nieuwe rekruten, hebben niet meer de omvang van vroeger, toen de marxistische guerrillagroep op het hoogtepunt naar schatting 20 duizend strijders groot was. Toch is de EMC met enkele duizenden soldaten verdeeld over tientallen ‘fronten’ aanwezig in grote delen van Colombia.
Sinds vorig jaar heeft de overheid de operaties tegen de EMC opgevoerd, zegt expert Dickinson. ‘De staat pakt strijders op en neemt drugs in beslag.’ Andersom voert de EMC gerichte aanvallen uit op de regering. ‘Ze zoeken niet de rechtstreekse confrontatie met het leger, maar voeren via dit soort asymmetrische aanvallen de druk op.’
Een vrachtwagen vol explosieven reed donderdag richting een militaire basis in Cali, de derde grootste stad van Colombia gelegen in het westelijke departement Valle del Cauca. Een deel van de explosieven ontplofte voordat het voertuig de kazerne kon bereiken. Bij de explosie kwamen zes burgers om. Dit was een geplande aanval, zegt Dickinson. ‘In april verspreidde de EMC al pamfletten waarop het aanvallen op politie en militaire installaties aankondigde.’
Enkele uren eerder stortte in de bergrijke regio Amalfi in het noordelijke departement Antioquia een politiehelikopter neer. Volgens de politie werd de helikopter neergehaald door een drone van de EMBF, de groep van bendeleider Calarcá, de voormalige kompaan van Iván Mordisco. Dertien agenten, die eerder op de dag illegale cocateelt hadden vernietigd, kwamen om.
‘Vandaag was een dag van de dood in Colombia’, concludeerde president Petro. Sinds 2021, toen het ELN met een autobom 21 cadetten van een politieschool in Bogotá doodde, had het land niet zo’n bloedige dag meegemaakt.
Petro’s laatste jaar belooft extra gewelddadig te worden, voorspelt Crisis Group-expert Dickinson. ‘Gewapende en criminele groepen hebben de afgelopen drie jaar hun macht versterkt, anticiperend op toenemend conflict.’ Met de verkiezingen in aantocht hopen alle groepen zo veel mogelijk territorium te winnen, zegt ze.
Nu Petro’s vrede steeds verder achter de horizon verdwijnt, ziet het ernaar uit dat Colombiaanse kiezers in mei volgend jaar links weer verruilen voor rechts en voor een nog hardere reactie op het guerrilla- en drugsgeweld. De zittende president bereidt de weg alvast voor. Vrijdagavond plaatste hij een stoere video op sociale media van een politieoperatie: Iván Mordisco gaat nog vrijuit, maar de staat heeft zijn criminele broer gearresteerd.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant