Donald Trump ontvangt Vladimir Poetin. Iedereen schiet in de versnelling. Wie wint er? Wie verliest? Dan komen Zelensky „en zijn zeven Europese bodyguards”, zoals de Oostenrijkse krant Der Standard ze beschreef, naar het Witte Huis. Weer paniek, liveblogs en koortsige podcasts van duiders die op hun vakantieadres de halve nacht tv kijken op zoek naar een clou.
Maar wat is de clou? Wat blijft er over van wekenlange opwinding en onvoorziene gebeurtenissen, behalve een paar zorgvuldig geënsceneerde foto’s? Bitter weinig. Rusland wil heel Oekraïne knechten, het wil invloed in de Europese (veiligheids-)politiek, het wil de status van mondiale supermacht terug. Dat krijgt het niet. Oekraïne wil, gesteund door de Europeanen, dat Russische troepen zich terugtrekken. Het wil harde internationale garanties dat het een soeverein land kan blijven. Dat krijgt het ook niet. Dus gaat de oorlog door. Ivo Daalder, NAVO-ambassadeur onder president Obama, schrijft: „Na alle meetings, reizen, hoge verwachtingen en gepraat over meer bilaterale of trilaterale toppen zijn we niet verder gekomen dan het punt waar we al maanden zitten – met een oorlog die Rusland wil voeren en die Oekraïne en zijn Europese vrienden willen stoppen.”
Als onverwachte gebeurtenissen en hectisch gefladder de boventoon voeren, is het lastig om historische onderstromen te zien. Laat staan om ze te begrijpen. Nu de oude wereldorde ondergaat en er krachten loskomen die de nieuwe wereldorde vorm geven, kan dat gevaarlijk zijn. De Franse filosofe en veiligheidsexpert Thérèse Delpech waarschuwde hier al in 2005 voor in haar boek L’ensauvagement (‘de verwildering’). Ze citeerde Tolstoj, die in Oorlog en Vrede schreef: „De moderne geschiedenis is als een dove die antwoord geeft op vragen die niemand hem heeft gesteld.” Tolstojs boek gaat over Napoleons invasie van Rusland begin negentiende eeuw, een eindeloze serie veldslagen en gebeurtenissen, gezien door de ogen van Russische aristocraten. Tolstojs echte thema is de moeizame verhouding tussen de mens en de geschiedenis. Delpech, die in 2012 overleed, borduurde daarop voort.
Haar punt: mensen die lang in een alomvattend, stabiel en voorspelbaar internationaal systeem zitten, verliezen voeling met de geschiedenis. Met slachtpartijen, volksverhuizingen, opstanden en andere rampspoed die hen vroeger zomaar kon overvallen. Eens had het onvoorziene een prominente plaats in het leven. Als het weer oorlog werd, schreef Delpech, „gebeurde dat misschien ook om mensen te herinneren aan een historische tragedie die ze eigenlijk liever vergaten. Die mix van geweld en ‘plotselingheid’ (soudaineté), van instabiliteit en totale wanorde, vormt ziel en geest”. Vroeger waren mensen nooit helemaal aan de gebeurtenissen overgeleverd. Ze waren meer op hun qui-vive. Meer weerbaar.
Moderne Europeanen zijn nergens op bedacht. Net als hun voorvaderen begin twintigste eeuw – ook producten van de ‘lange vrede’ – verwachten zij van de moderne geschiedenis vooral dat ze voortkabbelt. Ze zien geen patronen meer, alleen uitingen. Alles wat er gebeurt, komt als totale verrassing. President Trump die het in zijn kop haalt om importtarieven te heffen: paniek. Trump die Poetin ineens uitnodigt: paniek. Trump die op maandag pisnijdig is en op dinsdag weer poeslief: paniek. Maar zo denk je nauwelijks meer na, je reageert vooral op gebeurtenissen en op wat anderen doen. Je formuleert amper nog waar je heen wilt en wat goed voor je is. Dit is de achilleshiel van het moderne Europa, schrijft Delpech. „De worteling in het verleden, de overdracht van waarden, de continuïteit der generaties, dat wat mensen bindt – die dingen worden bedreigd door de acuutheid van het moment en de chaos om ons heen.”
De oorlog gaat door omdat Poetin alleen zo (misschien) kan krijgen wat hij wil. Omdat Europa niet meer op Amerikaanse bescherming tegen Rusland kan rekenen, moet Oekraïne daarvoor zorgen. Oekraïne is Europa’s nieuwe verdedigingswal. Als Europeanen daar zelf niet willen vechten, moeten ze Oekraïne bewapenen totdat het, zoals Ursula von der Leyen zei, een groot „stalen stekelvarken” is. Alleen dan kan het zichzelf en Europa veiligstellen. Hier moet Europa aan werken. De rest is ruis.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC