Met zevenduizend stappen per dag haal je al behoorlijke gezondheidswinst. Heeft het nut om nu je stappen te gaan bijhouden met een stappenteller?
Onlangs verscheen in The Lancet een grootschalige studie die wereldwijd veel aandacht trok: het lopen van ongeveer zevenduizend stappen per dag blijkt al genoeg om een grote gezondheidswinst te behalen, in plaats van de tienduizend die eerst als gouden standaard gold. Via een stappenteller, die je los kunt kopen maar ook in de meeste smartphones en smartwatches zit, kun je dit eenvoudig meten. Maar hoe betrouwbaar zijn ze en wat zeggen ze precies over je gezondheid?
Een stap wordt op een aantal manieren gemeten, legt Kenneth Meijer, hoogleraar bewegingswetenschappen aan de Universiteit Maastricht, uit. ‘Elke stap bestaat uit een versnellingsfase, een vertragingsfase en een kleine schok bij het neerzetten van de voet. Door middel van een versnellingsopnemer, een zogeheten accelerometer, oorspronkelijk ontwikkeld voor airbags in auto’s, worden die bewegingen geregistreerd.’ Veel stappentellers bevatten daarnaast een gyroscoop. ‘Deze helpt onderscheid maken tussen soorten beweging, bijvoorbeeld een armzwaai of een fietsbeweging. Daardoor kan het apparaat beter bepalen wat wel en geen stap is.’
De plek waar je een stappenteller draagt, beïnvloedt de meting, zegt Han Houdijk, hoogleraar klinische bewegingswetenschappen aan het UMCG. ‘Op de voet of heup levert meestal de nauwkeurigste metingen op. Aan de pols kan ook, maar dan wordt de armzwaai meegeteld als onderdeel van het loopritme. Ook schoeisel, zoals sneakers met zeer dempende zolen, kan de metingen beïnvloeden.’
Daarnaast speelt de drager zelf een rol. ‘Als je afwijkt van de standaard, omdat je bijvoorbeeld ouder bent, een aandoening hebt of simpelweg langzamer loopt, neemt de kans op fouten snel toe. De foutmarge verschilt per persoon en per situatie. In het lab, op een loopband, zijn de metingen behoorlijk betrouwbaar; in het bos of bij langzaam lopen minder, dan loopt de foutmarge op tot 10 procent.’
Een ander knelpunt is dat de algoritmen die commerciële apparaten gebruiken om de meetgegevens te verwerken vaak een black box zijn, zegt Tim van den Broek, data scientist bij TNO en wearables-onderzoeker. ‘We weten niet precies op welke data ze zijn gebaseerd, maar waarschijnlijk vooral op jonge, gezonde mannen van gemiddeld gewicht en lengte. Voor iedereen die daarvan afwijkt, kunnen de normen en interpretaties heel anders uitpakken.’
Ondanks al deze factoren lijken stappentellers steeds beter te worden. ‘Dankzij kunstmatige intelligentie kunnen algoritmen uit alle signalen steeds betrouwbaarder echte stappen filteren. Over de oudere modellen stappentellers was ik sceptisch, maar tegenwoordig zijn ook de stappentellers van smartphones en smartwatches behoorlijk accuraat’, aldus Meijer.
Het grote voordeel van stappentellers is volgens Nina Haring, specialist medische wearables van TNO, dat ze laagdrempelig zijn. ‘Het aantal stappen is een heel concreet getal. Dat maakt het ook motiverend. We zien dat mensen meer gaan bewegen zodra ze een wearable zoals een stappenteller gaan gebruiken.’
Toch vertellen stappen maar een deel van het verhaal. Houdijk: ‘Stappentellers meten vooral kwantiteit, niet kwaliteit. Je krijgt geen feedback over hoe je precies beweegt en hoe je gewrichten belast worden. Stappentellers houden ook geen rekening met de context van het bewegen: zo zien ze niet of je op een onregelmatige ondergrond loopt, terwijl dat juist goed is voor balans en evenwicht.’ Bovendien betekenen die stappen niet zoveel zonder te weten wie je bent en wat die stappen met je doen, zegt Van den Broek. ‘Voor iemand die ziek is, kan dezelfde hoeveelheid beweging een heel andere waarde hebben dan voor iemand die jong en gezond is. Je moet gegevens kunnen duiden binnen iemands leven en situatie.’
Houdijk beaamt dit: ‘Voor patiënten met mobiliteitsproblemen gaat het niet alleen om hoeveel iemand loopt, maar vooral om hoe dat gedurende de dag is verspreid en op welke manier er wordt bewogen. Bij oudere, ongetrainde mensen of mensen met artrose zien we vaak dat het lopen inefficiënt is of dat spieren verkeerd belast worden. Een verkeerde kracht op de knieën kan bijvoorbeeld leiden tot verergering van knieartrose. Zeker in een vergrijzende samenleving, waarin steeds meer mensen kampen met mobiliteitsproblemen, wordt dat steeds relevanter.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Het is daarnaast goed om te benadrukken dat gezondheid meer is dan alleen het aantal stappen, zegt Van den Broek. ‘De intensiteit van bewegen speelt een grote rol, net als de variatie in activiteiten, zoals krachttraining, om spieren en botten sterk te houden.’
Sinds 2017 staan spier- en botversterkende activiteiten expliciet in de beweegrichtlijn van de Gezondheidsraad. Naast matig intensief bewegen, zoals wandelen en fietsen, wordt aanbevolen om minstens twee keer per week activiteiten te doen die kracht en spiermassa bevorderen. Stappentellers bieden doorgaans te weinig inzicht in dit soort aspecten van bewegen. Houdijk: ‘Een hartslagmeter kan nog nuttig zijn erbij, om te zien hoe zwaar de inspanning is, maar die zijn helaas nog weinig accuraat.’ Er wordt volgens Haring wel onderzoek gedaan naar geavanceerde sensoren en algoritmen die ook de kwaliteit en efficiëntie van de loopbewegingen kunnen meten.
Haring ziet de volgende stap in gepersonaliseerde begeleiding, met bijvoorbeeld een app die meetgegevens omzet in een persoonlijk beweegplan. Toch waarschuwt ze voor een schaduwzijde: ‘In theorie is er al veel mogelijk, maar wie draagt de verantwoordelijkheid als een algoritme een verkeerd advies geeft? Daardoor zijn bedrijven vaak terughoudender dan strikt wettelijk nodig zou zijn.’ Tot die tijd blijft gezondheidsgeletterdheid cruciaal, benadrukt Haring: ‘Je moet begrijpen wat de cijfers betekenen en hoe je er invloed op hebt.’ Voor wie deze kennis heeft of ontwikkelt, biedt de technologie kansen om bewuster en gezonder te bewegen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant