Foto AFP
Wat bezielde Donald Trump toen hij de Europese leiders in het Witte Huis apetrots zijn verzameling MAGA-petten liet zien? Wat bezielt die man überhaupt?
Ian Buruma is schrijver en historicus.
Trumps campagneposters tonen een tronie van een sterke leider met een dreigende Churchilliaanse blik. De foto met de Europeanen, die ongetwijfeld hard hun best moesten doen om hun gezicht in de plooi te houden, suggereert een andere Amerikaanse stereotiep: de luidruchtige Bul Super met een opzichtige das die snoeft over zijn rijkdom en volkomen vreemden denkt te verblijden met foto’s van zijn kroost.
Mensen die Trump niet mogen, zien hem graag als een karikatuur van alles wat slecht is aan de Amerikaanse cultuur: zijn vulgaire aandachttrekkerij, zijn fascinatie met geweld, zijn zelfvoldane onwetendheid, zijn opschepperij – the best, the most beautiful, the greatest show on earth!
Hier zit zeker iets in. Maar ook stereotypen zitten ingewikkelder in elkaar. Trump is geen ideoloog. Hij heeft vooroordelen, maar geen politieke overtuigingen. Ideeën kunnen worden gebruikt om macht te vergaren. Zodra ze niet meer van pas komen, worden ze overboord gegooid. Trump als een fascist zien, is een misvatting. Dat veronderstelt een politieke coherentie die er domweg niet is.
Bepaalde aspecten van de regering-Trump doen denken aan de maffia. Universiteiten en advocatenkantoren bedreigen met straf als ze niet met grof geld over de brug komen is niets minder dan afpersing. Maar maffiabazen gedragen zich doorgaans niet als Trump. Zij schuwen publiciteit en werken liever achter de schermen. Voor hen is het zaak om bestaande instellingen te corrumperen en uit te buiten, niet om ze vernietigen. Gangsters zijn over het algemeen behoudend.
De Amerikaanse karikatuur die nog het meeste past bij Trump is die van de sjacheraar, de kermisklant, de televisiedominee, de huckster (een opdringerige verkoper) die weet hoe je de suckers het vel over de oren moet trekken. P.T. Barnum, zakenman, politicus, en de oprichter van het beroemde Barnum & Bailey Circus, was zo’n figuur. Zijn bekendste citaat luidt: „Er wordt elke minuut een sukkel geboren.”
Vanuit het oogpunt van een Barnum bestaat de wereld slechts uit losers, die zich maar al te graag laten lijmen met beloftes van rijkdom, seks, roem, en een glorieuze toekomst. Niets vreest de huckster meer dan zelf in de maling te worden genomen. In die zin is Trump volkomen consistent gebleven. Hij heeft altijd beweerd dat de VS door andere landen om de tuin worden geleid, afgezet en uitgelachen. Het heeft er alles van dat hij zijn eigen angsten projecteert op zijn land.
De Barnum-mentaliteit is niet los te denken van de Amerikaanse Droom. Dat succes, geld, en roem voor de meeste Amerikanen niet meer zijn dan een fata morgana, doet niet af aan de aantrekkelijkheid ervan. Het is ook waar dat de belofte dat iedereen die zijn best doet, het in de VS kan maken, een hele hoop positieve en negatieve energie ontketent. Dat alles, dus ook alle persoonlijke problemen, kan worden opgelost met genoeg geld, is een bron van optimisme, maar ook van cynisme: iedereen heeft zijn prijs.
Wat je mist in deze even optimistische als cynische visie op het leven, is een gevoel voor tragiek, en daarmee natuurlijk ook voor ironie. Dat zijn dingen voor de vermoeide oude wereld, die Amerikanen achter zich hebben gelaten.
Maar er zit ook een andere kant aan het cynische idee dat iedereen te koop is, en zuiver wordt gemotiveerd door materiële begeerten: een gevaarlijk soort naïviteit. Sommige mensen laten zich niet inpalmen door de droom van rijkdom en roem. Er zijn er die deze verleiding weerstaan uit de beste morele motieven. Maar ook om veel duisterdere redenen. Kwaad wordt soms aangericht uit perversiteit, maar vaak ook uit fanatieke politieke of religieuze gedrevenheid.
De Russische president Vladimir Poetin was ongetwijfeld in zijn schik met de rode loper in Alaska, met het militaire eerbetoon, de presidentiële schouderklopjes, de rit in de gepantserde Cadillac, en het vooruitzicht op een „great deal”. Maar deze vleierij heeft geen enkele invloed op een man die zelf onmetelijk rijk is, paleizen heeft die nog veel groter zijn dan het Witte Huis of Mar-a-Lago, en die wordt gedreven door een politiek doel waarvan een deal hem nimmer zal afhouden.
Poetin heeft, in tegenstelling tot Trump, wel degelijk een historisch besef. Hij wil de geschiedenis ingaan als een grote Russische leider, in de voetsporen van Peter de Grote en Stalin. Zijn doel om de Russische grootheid te herstellen is niet zomaar een leuze op een honkbalpet, maar een strategisch plan om de macht en de grenzen van het Russische rijk uit te breiden, ongeacht hoeveel mensenlevens dat gaat kosten.
Trumps grote vergissing is om te denken dat Poetin een zielsverwant van hem is, ja zelfs een dierbare vriend. Hij is niet in staat om te zien dat Poetin geen sjacheraar is, en geen showbizzfiguur zoals hijzelf. Tijdens de conferentie deze week in het Witte Huis fluisterde Trump in de oren van de Franse president Emmanuel Macron dat Poetin „een deal met mij wil sluiten, weet je dat? Hoe ongelooflijk het ook klinkt”. Hierin toonde Trump zich een ware naïeveling. De blaaskaak geloofde in zijn eigen grootspraak. De huckster werd in Alaska door Poetin in de maling genomen, als een pure sukkel.
Source: NRC