Het inversteringsbeleid van Spotify komt op veel kritiek van muzikanten en luisteraars te staan, maar artiesten vertrekken amper bij de streamingsdienst. Waarom is het zo lastig te stoppen met Spotify? ‘Het bedrijf dat moet zorgen voor het product dat ik maak, heeft geen respect voor dat product.’
is popredacteur van de Volkskrant.
Psychrockband King Gizzard & The Lizard Wizard, experimentele bands als Godspeed You! Black Emperor, Deerhoof en Xiu Xiu en progrocker Phantom Spell verwijderden in de afgelopen weken hun muziek van Spotify. Veel andere artiesten, ook Nederlandse, zijn kritisch op de streamingdienst en hebben erover gedacht om hun muziek van Spotify te verwijderen. Ook vanuit gebruikers is er kritiek: over de recent verhoogde prijzen en de geluidskwaliteit bijvoorbeeld. Steeds meer van hen weten (ook) concurrerende diensten als Apple Music of Bandcamp te vinden.
Het verzet tegen Spotify groeit. Nadat het investeringsfonds van Spotify-oprichter en directeur Daniel Ek miljoenen euro’s investeerde in militaire AI-technologie en drones, verwijderde een aantal artiesten uit protest hun muziek van de streamingdienst.
Toch bleef het bij een handjevol alternatieve artiesten dat daadwerkelijk van het platform vertrok. Het aantal gebruikers groeit nog steeds. Wat zijn de bezwaren tegen de streamingdienst, en hoe erg zitten artiest en gebruiker er toch aan vast?
‘Spotify is een walgelijk bedrijf.’ Abel van Gijlswijk, zanger en frontman van punkband Hang Youth, windt er geen doekjes om. In een telefoongesprek uit hij bezwaren tegen de investeringen van Ek, maar ook tegen de AI-muziek in playlists en de lage waardering voor muziek. Niet voor niets bracht Hang Youth vier jaar geleden al het nummer Fuck Spotify (Maar haal ons er niet af aub) uit.
Het gedeelte tussen haakjes in die titel is belangrijk: de band is volgens Van Gijlswijk veroordeeld tot Spotify. De muziek van Hang Youth is Nederlandstalig, en dus aangewezen op de Nederlandse markt. En op de Nederlandse muziekmarkt speelt Spotify nou eenmaal een grote rol; volgens onderzoeksbureau Telecompaper gebruikt ruim de helft van de Nederlanders Spotify. Met alleen fysieke verkoop komt een artiest niet ver, 83 procent van de inkomsten uit muziek zelf (zaken als optredens en merchandise dus niet meegerekend) komt van streaming.
Streaming heeft, met Spotify voorop, muziek ontegenzeggelijk gedemocratiseerd. Het is voor 13 euro per maand (of zelfs 0 euro, als je tegen reclames kan) mogelijk om ongekend veel muziek te luisteren, uit alle tijden, vanuit alle hoeken van de wereld, in alle obscure genres denkbaar. Ook artiesten hebben er baat bij: streaming hielp de industrie uit de illegale downloadcrisis.
‘Het heeft ook iets fantastisch’, zegt ook Merel Pauw, die muziek maakt onder de naam Elmer. ‘De niche krijgt een herbeleving door Spotify en sociale media. Voor mijn muziek is misschien niet zo’n groot publiek, maar dankzij deze platforms heb ik heel snel mijn specifieke doelgroep kunnen vinden. Dat is voor zowel mij als de luisteraar een groot feest.’
Toch zou ook Pauw het liefst van het platform verdwijnen. ‘Ik krijg nul euro, terwijl het hele platform draait op ons harde werk, onze passie’, zegt ze. Als luisteraar is ze er al vandoor – ze koopt liever muziek op de online platenwinkel Bandcamp.
Omdat Spotify in Nederland het gangbare muziekplatform is om te gebruiken, is het ook de standaard muziekdatabase om naar te verwijzen. Van sites van poppodia tot (muziek)nieuwssites en de sociale media van artiesten zelf, de linkjes naar muziek leiden vaak naar Spotify. Kortom, een artiest zonder muziek op het platform loopt geld en naamsbekendheid mis.
‘Vroeger hadden we het over gatekeepers in de muziekindustrie’, zegt Yousef Gnaoui (Sef). ‘Dat waren de mensen van radio en tv. Maar toen had je ten minste variatie: verschillende radiozenders en tv-programma’s. Nu is Spotify in z’n eentje de gatekeeper. Dat lijkt me ongezond.’
Naast Van Gijlswijk zeggen ook Pauw en Gnaoui het liefst van Spotify af te willen. Maar als Nederlandse artiest is dat volgens hen niet te doen.
Van Gijlswijks band Hang Youth zegde eerder deze zomer hun show op Zwarte Cross af, omdat het festival in handen is van investeerder KKR. De private-equitypartij investeert in wapens, fossiele projecten en houdt er een parasitaire manier van zakendoen op na, maar is dit jaar vooral in opspraak door te investeren in bedrijven op de bezette Westelijke Jordaanoever en in Israëlische techbedrijven en infrastructuur.
‘Onze hele band gaat erover dat het onmogelijk is om consequent ethische keuzes te maken in een kapitalistisch systeem’, zegt Van Gijlswijk. ‘Bij Zwarte Cross hadden we het privilege dat niemand van de band of de crew zou verhongeren als we die show niet deden. Maar als we stoppen met Spotify, zijn we een stuk verder van huis. Iedere keer dat we het ons kunnen veroorloven om een statement te maken zullen we dat doen.’
Het lukt maar weinig artiesten wél. De bescheiden exodus van deze muzikanten kwam op gang na het nieuws dat investeringsmaatschappij Prima Materia honderden miljoenen euro’s investeerde in de startup Helsing, dat militaire AI-software en gevechtsdrones maakt. Prima Materia is de investeringsmaatschappij van Ek en Shakil Khan, een vroege investeerder in Spotify.
De artiesten die vertrekken van het streamingplatform zijn geen grote, mainstream publiekstrekkers, maar veelal invloedrijke artiesten uit de experimentele hoek en met een sterke politieke kleur. Het gaat de muzikanten volgens hun statements dan ook niet om de minimale financiële schade die hun vertrek teweeg zal brengen bij Spotify, maar vooral om hun eigen geweten. ‘Ik wil niet dat mijn muziek geld opbrengt om te investeren in moordmachines’, zegt Kyle McNeill van de metalband Phantom Spell in een video op Instagram.
Het is niet de eerste keer dat artiesten uit protest hun muziek van Spotify verwijderden. In 2022 verliet Neil Young het platform, omdat hij het onacceptabel vond dat podcaster Joe Rogan er medische onwaarheden over het coronavirus kon verkondigen. Onder andere Joni Mitchell en Nils Lofgren volgden hem toen. In 2014 verwijderde zelfs superster Taylor Swift haar catalogus van de streamingdienst, omdat ze vond dat Spotify artiesten niet genoeg betaalde. Inmiddels zijn al deze artiesten weer op Spotify te beluisteren.
Sterke aanwijzingen dat Spotify playlists deels vult met nepmuziek, die het naar verluidt zelf laat maken, stuit artiesten en muziekliefhebbers tegen de borst. Artiesten worden door AI van playlists afgestoten, en muziekliefhebbers worden voor de gek gehouden.
De kritiek vanuit artiesten komt in alle gevallen op ongeveer hetzelfde neer: Spotify is een beursgenoteerd techbedrijf dat zoveel mogelijk geld wil verdienen, niet een bedrijf dat geeft om de muziek waar het aan verdient.
‘Het bedrijf dat moet zorgen voor het belangrijkste product dat ik maak, heeft geen respect voor dat product’, zegt Gnaoui. ‘Spotify ziet muziek puur als data en info. Er zijn genoeg redenen om hier problemen mee te hebben, dan is tijdens een genocide deze investering maken gewoon een klap in het gezicht.’
Van Gijlswijk en Gnaoui zijn het eens: de verantwoordelijkheid om in actie te komen zou niet bij muzikanten of luisteraars moeten liggen, maar bij Spotify. Ek is naast directeur ook grootaandeelhouder van Spotify, maar zou in theorie afgezet kunnen worden.
‘Waarom komt de verantwoordelijkheid weer bij ons terecht? Het is vermoeiend om als artiest steeds in opstand te moeten komen’, zegt Gnaoui. ‘Mensen denken dat artiesten het prima vinden om in actie te komen, maar liever zouden we muziek maken en niet met dit soort shit bezig hoeven zijn.’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant