Verkiezingen In verkiezingsprogramma’s van links tot rechts krijgt de wooncrisis prioriteit. Juridische bezwaren, beschermde dieren, hypotheekrenteaftrek? Weinig is meer heilig. De VVD: „Een eigen woning voor iedereen is simpelweg belangrijker dan de aanwezigheid van een salamander of een hagedis.”
Op een braakliggend stuk grond in Eindhoven prijst een bord in 2024 de toekomstige nieuwbouwwoningen aan. Foto John van Hamond
De opiniepanels van Eenvandaag, RTL Nieuws en van Hart van Nederland zijn het roerend met elkaar eens. De woningnood is voor de komende Tweede Kamerverkiezingen in oktober het grootste thema. Immigratie en zorg blijven belangrijk, maar niet eerder stak de wooncrisis er zo bovenuit.
Niet verwonderlijk, met een geschat tekort van ruim 400.000 woningen. Iedere kiezer heeft wel familieleden of vrienden die dringend op zoek zijn naar woonruimte. „Ik kan me goed voorstellen dat de moed bij woningzoekenden wel eens in de schoenen zakt”, zei demissionair minister Mona Keijzer (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, BBB) in juni nog in de Tweede Kamer.
De politiek voelt die urgentie meer dan ooit, blijkt uit de plannen voor de verkiezingen. „De woningcrisis is hét grootste probleem van deze tijd. Dat voelt iedereen”, schrijft de VVD in zijn verkiezingsprogramma, daarmee ook afstand nemend van voormalig coalitiepartner PVV die zich vooral op migratie richt. „Welvaart begint met wonen”, heet het eerste hoofdstuk van het SP-programma.
Het gebrek aan woonruimte is de laatste jaren snel gegroeid. Tijdens de kredietcrisis vanaf 2007 stortten de huizenmarkt en de bouw in. Daarnaast werden de woningcorporaties aan banden gelegd, waardoor ook de sociale woningbouw afnam. VVD-minister Stef Blok (2012-2017) liet de woningmarkt vooral over aan marktpartijen, nadat het ministerie van Volkshuisvesting (VROM) was opgeheven.
De ministers Hugo de Jonge (CDA, 2022-2024) en Keijzer (vanaf 2024) streefden juist weer meer naar centrale regie voor de woningmarkt. De recent aangenomen Wet versterking regie woningbouw is daar het voorlopige slotstuk van. „Een goed functionerende woningmarkt begint bij een overheid die helpt in plaats van hindert”, schrijft Keijzers partij, BBB, in haar programma.
Wat opvalt aan de verkiezingsplannen is dat taboes worden doorbroken. Zo wil D66 de aftrek van de hypotheekrente helemaal afschaffen omdat deze 11 miljard euro kostende belastingverlichting de huizenprijzen „ver de hoogte in stuwt”. GroenLinks-PvdA gaat de „winsten van grondspeculanten afromen en inzetten voor woningbouw”.
Voor de VVD komt wonen direct na ‘Radicale economische groei’ aan bod. Bij de vorige verkiezingen was dat pas in hoofdstuk 5 (‘Fijn wonen, vlot doorrijden’). Voor GroenLinks-PvdA is wonen het eerste hoofdstuk: centraal doel bij de fusiepartij is de commerciële partijen minder dominant maken.
Over één thema zijn de meeste partijen het eens. Om sneller woningen te kunnen bouwen, moeten eerst heel wat hindernissen weggenomen worden. De uitstoot van stikstof in met name de veeteelt moet omlaag zodat er weer gebouwd mág worden, wonen in het groen moet vaker mogen en ook het volle stroomnet staat de snelle komst van wijken in de weg. En natuurlijk de regeldruk, even irritant als blijkbaar onvermijdelijk als je naar alle pogingen van de afgelopen kabinetten kijkt.
Door allerhande procedures neemt de bouw van woningen soms wel tien jaar in beslag, schrijft de VVD. „Stoppen met praten, maar flink bouwen (...) en we moeten flink regels schrappen.” Minder regels voor de huurmarkt, snellere bezwaarprocedures, hogere griffierechten bij bezwaar en regels beperken die bouwen in het groen tegenhouden. „Een eigen woning voor iedereen is simpelweg belangrijker dan de aanwezigheid van een salamander of een hagedis.”
Ook wil de VVD permanent wonen in vakantiewoningen volledig toestaan. Wat niet moet veranderen? De aftrek van hypotheekrente, en dat vindt niet alleen de VVD, maar ook de coalitiepartners BBB en NSC.
D66 wil de bouw bespoedigen door een ‘bouwbaas’ de leiding te geven, zoals er ook een Deltacommissaris is voor de waterveiligheid. In het eigen Woonplan uit april geeft de partij aan dat de staatsschuld mag oplopen zodat nieuwe infrastructuur – om wijken te ontsluiten – kan worden gefinancierd. En de doorstroom op de woningmarkt moet omhoog: iedereen mag „één kamer verhuren zonder consequenties voor uitkering, belasting, huur of hypotheek”.
D66 richt eveneens de pijlen op lange bezwaarprocedures die bouw vertragen. De Raad van State moet de mogelijkheid krijgen om selectiever te zijn in het oppakken van casussen. „Voor de rest geldt dat de bouw al mag beginnen.” Vanaf dan gaat het alleen nog maar om „eventuele compensatie” voor bezwaarmakers.
GroenLinks-PvdA wil procedures verkorten via een nieuw in te voeren Wet versnelling woningbouw. Met die wet wil de partij „direct” beginnen met het uitkopen van intensieve veehouders zodat „binnen een half jaar” de vergunningverlening voor woningen op gang komt.
Een deel van die woningen wordt in de visie van die partij gebouwd voor de ‘Woningcorporaties Nieuwe Stijl’. Deze op te richten organisaties krijgen een grote rol bij nieuwe projecten. Door de inkomensgrenzen te laten stijgen, gaat maar liefst „twee derde van Nederland” tot de doelgroep behoren. Belasting hoeven die corporaties niet te betalen, terwijl „het Rijk voor toegang tot een gunstige financiering” zorgt. Verder wil GroenLinks-PvdA de doorstroming op de woonmarkt vergroten door samenwonen aantrekkelijker te maken: de korting op de bijstand voor samenwonenden moet daarom weg.
SP wil een Nationaal Woonfonds oprichten en kijkt, net als GroenLinks-PvdA, met een schuin oog naar Oostenrijk waar „iedereen, behalve de 25 procent hoogste inkomens” voor sociale huur in aanmerking komt. De noodzakelijke investeringen in volkshuisvesting bedragen volgens de SP zo’n dertig miljard euro, „bovenop de al bestaande investeringen”. Hoe de bouw van één miljoen huurhuizen te financieren? Door de staatsschuld „iets op te laten lopen”, de aftrek van hypotheekrente voor dure huizen af te bouwen en door eigenaars van leegstaande panden zwaarder te belasten.
Source: NRC