Itai Bar reageert op journalist Arie Elshout, die in zijn recente Volkskrant-column een polemiek met zichzelf aanging over Israël.
Als Arie Elshout woedend is, dan spits ik mijn oren. Elshout manifesteert zich als een intellectueel, een man van het woord. Niet een man van woede, wel een man van passie en een man van de twijfel: van de polémique intérieure.
Als Elshout woedend is op Israël dan ga ik er al helemaal voor zitten: want een van zijn diepste instincten, hij schrijft het zelf, is steun voor Israël. De bewoners van Israël zijn niet beter of slechter dan anderen, aldus Elshout. Maar wat het land volgens hem uitzonderlijk maakt is ‘de loodzware last die het met zich meedraagt, geboren uit de grootste misdaad van de geschiedenis’.
Over de auteur
Itai Bar is Israël-deskundige en reisleider.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het handelen van Israël is volgens Elshout te verklaren en meestal ook te rechtvaardigen door de Holocaust. Maar nu, in de zomer van 2025, ziet Elshout een kink in de kabel die hem met Israël verbindt. Want ‘de beelden uit Gaza zijn overbekend, er wordt gediscussieerd over wie waarvoor verantwoordelijk is, maar dat doet er niet toe.’
En hoe we ‘het’ zouden omschrijven doet er voor Elshout ook niet toe, ‘want het is al schokkend genoeg zonder die trits belastende etiketten.’ Eigenlijk doet het er ook niet toe wie het slachtoffer zijn: niet een keer noemt Elshout Palestina of de Palestijnen.
Soms is ook een ervaren journalist als een kind dat in de bontjas van zijn moeder de tranen droogt omdat hij op het Jeugdjournaal heeft gezien hoe zielige zeehondjes bloedend op een ijsschots liggen. Het maakt niet uit wie ze heeft neergeknuppeld en waarom; het is zo ook al zielig, die beelden.
Waarom zou een ervaren journalist zich ook met wie, wat of waarom bezig houden? Elshout weet toch al op wie hij zijn woede moet richten: de harde koppen van de extreemrechtse ministers in Israël. Elshout vergelijkt ze zelfs met Hamas. En hij is ook boos op Netanyahu, die ‘benepen opportunist’ die de oorlog laat voortduren.
Maar Elshout is blijkbaar te druk met zijn innerlijke polemiek om een geschiedenisboek te lezen. Israël is namelijk niet, zoals Elshout beweert, geboren uit ‘de grootste misdaad van de geschiedenis’ - of het zou moeten zijn dat Elshout de Nakba als de grootste misdaad uit de geschiedenis beschouwt.
Het zionisme is namelijk ontstaan toen Hitler nog in de wieg lag. De ‘gestaalde reactie’ en de ‘weerbaarheid’ zijn termen uit de IJzeren Muur-doctrine van de zionistische leider Ze’ev Jabotinsky, een bewonderaar van het Italiaans fascisme van Mussolini. Deze doctrine stamt uit 1923 en stond aan de basis van de zionistische (en later ook de Israëlische) opstelling tegenover de Palestijnen.
Arie Elshout schrijft dat hij een vastomlijnd wereldbeeld heeft. De ironie is dat ‘opportunist’ Netanyahu de lijntjes van zijn wereldbeeld heeft getrokken. Het wereldbeeld van Elshout is gevormd door het idee dat het democratische Westen bedreigd wordt door het islamitische Oosten en dat Israël een voorpost van de vrije wereld is.
Het wereldbeeld van het vrije joods-christelijke Westen dat tegen het woeste islamitische Oosten met Israël als voorpost van de vrijheid, is na de aanslagen op 11 september door Netanyahu en zijn ideologische bondgenoten op vele manieren en in vele vormen gepropageerd. Netanyahu is een ideoloog en drukt zijn ideologie al decennialang op Israël en wie er verder ter wereld wil luisteren. Ook de Irak-oorlog, waar Elshout sympathiek tegenover stond, was een uitkomst van deze ideologie.
Volgens Elshout hoeven we niet te ingewikkeld te doen door Israël in verband te brengen met ‘kolonialisme, racisme, apartheid, rassenoorlog, genocide, fascisme en Holocaust’. Zijn dit niet simpelweg te veel belastende etiketten om allemaal waar te zijn, vraagt hij zich af. Te veel etiketten is voor Elshout dus een reden om die niet te onderzoeken. Elshout wil gewoon dat de oorlog stopt, en dat zegt hij al een tijdje.
Maar er was nooit een oorlog, er is een genocidale aanval op Palestijns Gaza gaande. Genocide is een proces. Het begint met racisme en apartheid. En als de uitvoerende fase van het proces begonnen is, dan is die niet makkelijk te stoppen.
Intussen staat Elshout het zijn innerlijke zelf niet toe om zelfs maar te beginnen de daden van Israël te beschrijven en benoemen. Het is een wereldbeeld dat leidt tot deze observatie: ‘Ik zie een video waarin een menigte Gazanen uit elkaar stuift, ergens voor op de vlucht als opgejaagde dieren.’ ‘Ergens’ voor op de vlucht. Ik heb zelden een meer dehumaniserende zin gelezen.
Elshout creëert een schijnwerkelijkheid. Oorlog is voor hem: twee partijen die elkaar bevechten tot ze uitgevochten zijn en een diplomatiek akkoord sluiten. Maar er is geen oorlog in Gaza. En als het al een oorlog is, is het een vernietigingsoorlog. In de schijnwerkelijkheid van Elshout is Gaza slechts een apart universum, maar Gaza is niet eens autonoom gebied. Gaza is een deel van het gebied van de Palestijnse Autoriteit, die in Ramallah een Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging heeft.
De ‘diplomatieke oplossing’ bestaat alleen als er twee partijen zijn, en die
twee partijen bestaan alleen nog in de schijnwerkelijkheid van Elshout. In werkelijkheid is de scheiding die Israël creëerde tussen Gaza en de Westoever bijna compleet. Intussen houdt het Israëlische bezettingsregime
de Westoever in een wurggreep en is de Palestijnse Autoriteit uitgekleed en uitgerangeerd. En intussen is de verjoodsing van de oude stad van Jeruzalem in volle gang.
Wat we dus zien, is de vernietiging en verdere verdrukking van Palestina, en die gaat veel verder dan ‘de oorlog in Gaza.’
Elshout doet me denken aan de liberale Israëliërs die ik zag demonstreren ‘voor de gijzelaars’. Hij is heus wel tegen Netanyahu en wil dat de oorlog stopt. Maar kolonisatie, apartheid en genocide, die termen willen ze niet eens bespreken. Dat is niet intellectueel eerlijk, en schijnredelijkheid. Het is de uitkomst van een wereldbeeld gebaseerd op instinct en intuïtie, niet op de werkelijkheid.
Heel openhartig maakt Arie Elshout de lezer deelgenoot van zijn innerlijke worsteling en emotionele dilemma’s als het gaat om de verschrikkelijke oorlog in Israël/Gaza. Elshouts polemiek wint aan diepgang als hij, geconfronteerd met zijn kwellende overtuigingen, in zijn twistgesprek met zichzelf eens andersom begint.
In plaats van eerst zijn diepste instincten pro-Israël te mobiliseren zou hij zijn zelfreflectie beter ook eens kunnen beginnen met het beseffen van de loodzware last van de geschiedenis die het Palestijnse volk met zich meedraagt.
Ongetwijfeld leidt deze moedige aanpak tot een verrijkend zelfinzicht. Waarschijnlijk zal dan zelfs Arie gaan pleiten voor sancties jegens de haat en verderf zaaiende moorddadige Israëlische regering in plaats van te volstaan met de vermoeid klinkende obligate herhaling van zijn oproep te stoppen met de oorlog.
Bram van Leeuwen, Woerden
Het is natuurlijk prachtig nieuws dat Arie Elshout kritisch staat tegenover de acties van Israël in Gaza. Zeur daarom nu niet verder en tel je zegeningen, zou je kunnen zeggen! Maar tòch, ook bij hem heb ik het gevoel dat hij meent dat als de situatie van 6 oktober 2023 maar weer hersteld is, dat dan vrede en rechtvaardigheid als vanzelf (weer?) over het Midden-Oosten zullen neerdalen.
Helaas blijkt, gezien de badinerende toon van zijn column, ook bij hem geen oog voor de fundamentele oorzaken van (bijna) alle ellende, voor de bijna 80 jaar landroof, etnische zuivering en genocide door Joodse kolonisten op de inheemse Palestijnse bevolking. Als aan dat fundamentele onrecht geen einde wordt gemaakt zal het nooit wat worden met die Joodse staat in Palestina.
Overigens ben ik net als Elshout van mening dat wij gezien ons verleden een ereschuld hebben tegenover de slachtoffers van Europese pogroms en Holocaust. Maar het inlossen van die schuld kan (en mag) toch niet de vorm aannemen van steun aan de overlevenden (en hun nazaten) bij het genocideren van een ander volk dat niets met die gruwelijkheden van doen had?
Frank Klok, Hilversum
Eén van de vele cliché’s, die Arie Elshout in zijn column uit de kast haalt, betreft het gezegde, dat Israël ‘de enige democratie in de regio is’. Wat moet een land (regering) wel niet uithalen, wil het die kwalificatie kwijt raken? Een apartheidsstaat zijn, zoals Zuid-Afrika destijds, is blijkbaar niet voldoende, terwijl één criterium volgens onze eigen grondwet al toereikend zou zijn, namelijk gelijke rechten voor iedere inwoner van dat land.
Zolang Israël, net als destijds Zuid-Afrika, geen grondwet kent met die gelijke rechten, is het geen democratie.
Curieus overigens, die fixatie op Israël. Alsof er geen sprake is van leed onder Palestijnen, die immers ook (20 procent) inwoners van Israël zijn!
Piet de Vries, Haarlem
In zijn column probeert Arie Elshout zijn liefde voor Israël te nuanceren en komt hij tot de conclusie dat de oorlog moet stoppen. Twee zaken vallen daarbij op en doen ernstig afbreuk aan zijn conclusie.
Allereerst is zijn belangrijkste overweging dat doorzetten van de oorlog leidt tot ‘nog meer kritiek in de wereldopinie’, en ‘de militaire overwinning [kan] doen verkeren in een moreel failliet’. Ik vind het verbijsterend dat het genocidale geweld dat Israël pleegt geen plaats krijgt in zijn conclusie en dat het Elshout vooral gaat om de beeldvorming.
En dan kom ik als tweede punt op zijn eerdere zin, waarin hij het heeft over ‘een land in oorlog dat hard van zich afslaat’. Met alle respect, maar zo’n eufemistische typering van op grote schaal gepleegde oorlogsmisdaden, genocidaal geweld en etnische zuiveringen is de schaamte voorbij. Kennelijk is Elshouts liefde voor het land, al poogt hij het tegendeel te verwoorden, nog steeds onvoorwaardelijk.
Jaco Rosenbach, Utrecht
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant