Even moest ze huilen bij leeggeplunderde vrachtwagens die melk naar de allerzwakste kinderen in Noord-Gaza probeerden te brengen. Daarna pakte Jean Gough, speciaal vertegenwoordiger van Unicef in de Palestijnse gebieden, weer door. ‘Wat mij betreft gaat de VN humanitaire konvooien in Gaza beschermen.’
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Met een nieuw militair offensief van Israël op komst staat Unicef-topvrouw Jean Gough voor een dilemma. Er komt weer een klein beetje hulp binnen en elke week halen kwetsbare gezinnen in Gaza-Stad bij de VN-organisatie voor kinderrechten een voedselpakketje op. Gough moet beslissen of de inhoud van zo’n doos wordt aangepast, zodat kinderen betere overlevingskansen hebben tijdens de komende, ongetwijfeld chaotische verplaatsing als het offensief losbarst. Israël heeft aangekondigd de miljoen inwoners van Gaza-Stad te verdrijven naar het zuiden om bezetting van het gebied mogelijk te maken.
‘Mensen hebben geen reserves meer. Ze moeten eerst aansterken voordat ze zich opnieuw gaan verplaatsen. De neiging is dus om meer voedsel te geven. Maar niet te veel, want ze zijn nog te zwak om een fors voedselpakket te dragen als ze onverwachts moeten vluchten’, zegt Gough.
Er liggen weliswaar weer voorraden in de Gazaanse magazijnen van Unicef, maar bij lange na niet genoeg. Naar schatting een miljoen Gazanen rond Gaza-Stad zullen moeten vluchten naar het zuiden van de Gazastrook als het Israëlische offensief op gang komt. Geconfronteerd met de schaarse voorraden besloot Gough slechts een klein extraatje te verstrekken. ‘Iets voor onderweg.’
Lastige knopen doorhakken is het dagelijks werk van de speciale vertegenwoordiger in de Palestijnse gebieden voor de VN-kinderorganisatie. In plaats van een rustig pensioen na een lange carrière bij de Verenigde Naties in onder meer Haïti en Afghanistan, werkt de 68-jarige Gough sinds anderhalf jaar weer in Gaza. Ook in 2013 was ze gestationeerd in de Palestijnse gebieden voor Unicef. Elke maand werkt ze twee weken in Gaza, ook in het noorden, waar nagenoeg geen hulporganisaties doordringen.
Gough spreekt met de Volkskrant op het Unicef-kantoor in Den Haag, waar ze vlak voor het Gaza-debat in de Tweede Kamer donderdag demissionair minister Caspar Veldkamp (Buitenlandse Zaken) bezoekt. Over de inhoud van dat gesprek wil Unicef niets kwijt, maar Goughs missie is glashelder. ‘De polarisatie over Israël is zo extreem dat de internationale gemeenschap niet eens in staat is om te zeggen: voedselhulp blokkeren, dat mag geen tweede keer voorkomen.’
Ze vreest echter dat het zo weer gaat gebeuren. Palestijnen die eind vorig jaar uit noord-Gaza zijn weggebombardeerd, hebben zich net een beetje geïnstalleerd bij Gaza-stad. De meesten willen niet naar het zuiden van de Gazastrook, naar gebieden die het Israëlische leger als ‘veilig’ heeft aangewezen.
Dan kan het op twee manieren gaan, zegt Gough. ‘Of mensen vluchten in paniek als de eerste tanks door de straten rijden, of de voedseltoevoer naar Gaza-stad wordt afgeknepen, zodat mensen vertrekken naar een plek waar wel voedsel is.’ Beide scenario’s leveren – opnieuw – afschuwelijk lijden op.
Vorige week donderdag was Gough nog aan het werk in Gaza, waar ze constateerde dat werkelijk iedere Palestijn in haar omgeving was vermagerd. ‘Ook mensen die geld hebben te besteden, kampen met dagelijks terugkerende stress om aan iets eetbaars voor hun kinderen te komen. Elke markt die ik bezocht, zat zonder voorraden.’
Vlak voordat ze naar Nederland vloog, kwamen de markten weer een beetje tot leven, tien dagen nadat Israël commerciële vrachtwagens toeliet tot Gaza. ‘Dat zijn vrachtwagens van handelaren die in Israël of Egypte suiker, meel en olie inkopen, om die goederen op markten door te verkopen’, aldus Gough. ‘Het is goed dat de commerciële sector weer op gang komt, want hulporganisaties kunnen extreme ondervoeding op de schaal zoals in Gaza niet in hun eentje oplossen.’
Goughs grootste kopzorg is het plunderen van konvooien met hulpgoederen nadat de vrachtwagens in het zuiden van Gaza de grens met Israël zijn gepasseerd. ‘Onderweg naar Noord-Gaza worden onze konvooien beroofd. Eerst waren dat wanhoopsacties, maar inmiddels is het georganiseerde criminaliteit. Bij gebrek aan normale werkgelegenheid is plunderen een manier van leven geworden.
‘In het noorden zag ik trucks vol mannen die naar VN-konvooien werden gereden. Iemand organiseert dit dus en geeft arme mensen een handjevol geld om bepaalde konvooien te overvallen. Ze pakken alleen voedsel, trucks met vaccins laten ze met rust.’
Plunderaars konden precies zien wat er in de vrachtwagens zat, omdat Israël tot voor kort slechts vervoer in open laadbakken toestond zodat leden van Hamas zich niet tussen hulpgoederen kunnen verstoppen. Sinds kort mag Unicef wel weer gesloten vrachtwagens gebruiken. Dat scheelt iets, zegt Gough, maar niet zoveel dat hulpkonvooien zonder te worden beroofd bij hun bestemming aankomen.
‘Eenzaam’ noemt Gough de positie van Unicef in Gaza. Zeker sinds de grootste hulpverlener daar, de VN-organisatie UNRWA, in de ban is gedaan door de Israëlische regering. Israël beschuldigt UNRWA, overigens zonder bewijs, van banden met Hamas. UNRWA, die namens de VN al sinds 1949 Palestijnse vluchtelingen helpt, is niet de enige organisatie die is weggevallen. Ook de Palestijnse politie en het openbaar bestuur in Gaza functioneren niet meer.
‘Van die wetteloosheid in Gaza dreigt Unicef onderdeel te worden als we het enorme verlies van hulpgoederen door plunderingen lijdzaam accepteren. Al is een bewapende escorte het allerlaatste redmiddel, wat mij betreft gaat de VN humanitaire konvooien beschermen’, aldus Gough.
Omdat ze niet verwacht dat de VN na haar noodkreet snel blauwhelmen inzet, onderzoekt Gough alternatieve mogelijkheden. Bijvoorbeeld samenwerken met zogeheten family escorts: gezaghebbende families in het zuiden van Gaza die konvooien begeleiden. In een gebied waar vrijwel iedereen bewapend is en de staat geen veiligheid garandeert, nemen clans die rol vaak op zich.
Voor elk stukje van de route van een humanitair konvooi zijn dan afspraken nodig met meerdere families. Een ingewikkelde operatie, maar deze obstakels moeten nu eenmaal overwonnen worden, aldus Gough. ‘Alleen zo lukt het ons kinderen te bereiken met levensreddende hulp.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant