Een groep Afghanen die jarenlang de Nederlandse ambassade in Kabul bewaakte, heeft een kort geding aangespannen tegen de staat. Ze hopen alsnog in aanmerking te komen voor evacuatie, al draaide het kabinet-Schoof een besluit daartoe terug.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De rechtbank in Den Haag is gebouwd als een moderne kerk, met hoge plafonds en grootse ruimtes die ontzag inboezemen voor Vrouwe Justitia. De zaal waar vandaag het kort geding tegen de staat wordt behandeld, oogt steriel en proper. Als de landsadvocaat met Latijnse termen strooit, waarvan ze houdt ‘als classicus’, krijgt ze een begripvolle glimlach van de rechter. Geen vuiltje aan de lucht.
Maar in de hoek van de rechtszaal, links van de landsadvocaat, staat een scherm waardoor de harde, wrede buitenwereld tot deze goed beveiligde juridische tempel doordringt. Daarop zijn Afghaanse mannen te zien die vanuit een verre wereld toekijken via een videoverbinding hoe de dames en heren in zwarte gewaden over hun lot gaan oordelen. Meer dan dertig kijken er mee vandaag, van de 42 oud-bewakers die het kort geding hebben aangespannen, geholpen door het Amsterdamse advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek.
Vanaf het moment dat Kabul werd overlopen door de Taliban, in augustus 2021, smeken ze om met hun gezinnen naar Nederland geëvacueerd te worden, net als andere Afghaanse medewerkers van de ambassade. Ze vragen het niet alleen aan hun Nederlandse superieuren in Kabul, maar sturen direct na de val van Kabul, als er een chaotische evacuatie op gang komt, ook een smeekbede aan Nederlandse Kamerleden. Die nemen ‘bewakers’ later inderdaad mee in hun opsomming van Afghanen die Nederland hebben geholpen. Een meerderheid vindt dat ze ‘zo snel mogelijk’ naar Nederland moeten worden geëvacueerd.
Sommige bewakers helpen zelfs nog bij de evacuatie van ander personeel, maar vallen zelf buiten de boot. Als toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Ben Knapen in het najaar van 2021 per brief aan de Kamer meldt wie nog worden overgebracht, zitten de ambassadebewakers er niet bij.
Een maand later onthult de Volkskrant dat het departement worstelde met deze groep en heeft gevraagd om een lijst van bewakers die langer dan tien jaar de ambassade veilig hielden. De onthulling was gebaseerd op correspondentie tussen het bedrijf waarbij de bewakers in dienst waren (Asman Abi) en het ministerie. Maar dan is het al te laat. Bewakers die al weken wachten op een verlossend oordeel van het departement, krijgen nu te horen dat het definitief nee is.
Opeenvolgende ministers gebruiken het argument dat de bewakers niet in Nederlandse loondienst waren. En hun werk zou niet zo gevaarlijk zijn geweest, omdat de bewaking van ambassades eigenlijk een taak is voor het gastland – ook nu de Taliban regeren staan er immers nog bewakers bij de overgebleven buitenlandse ambassades in Kabul.
Minister Caspar Veldkamp (NSC) draait het besluit van zijn voorganger om de bewakers toch hierheen te halen terug in het najaar van 2024. Hij beweert daarbij dat er geen gevallen bekend zijn van geweld tegen de bewakers.
Maar nu, op een zonnige dinsdagmiddag, ligt de zaak alsnog voor de rechter. Dit werd mogelijk dankzij de vasthoudendheid van oud-AFMP-vakbondsvoorzitter Anne-Marie Snels en het advocatenkantoor dat onder leiding van Kees Saarloos veel tijd heeft gestoken in het onderzoek naar het werkelijke lot van deze bewakers.
In het onderzoek wordt gehakt gemaakt van de claims van opeenvolgende ministers dat er ‘geen concrete aanwijzingen’ waren dat de bewakers gevaar liepen. Ook de bezweringen van de ministers dat ze van niets wisten, worden onderuitgehaald. Immers: ‘Verschillende bewakers hebben de staat rechtstreeks geïnformeerd’ over de risico’s die zij lopen als gevolg van hun werk voor de staat.
De eisers hebben een dossier samengesteld van de intimidatie, dreigementen en het geweld, inclusief marteling, waarmee meerdere bewakers de afgelopen jaren te maken kregen. Het dossier bevat dreigbrieven die rechtstreeks verwijzen naar hun verleden als ambassadebewaker, en getuigenissen waarin de mishandeling of marteling van bewakers in verband stond met hun ‘werk voor westerse mensen’. Dat maakte van hen ‘verraders’, of ‘een bastaard en erger dan een ongelovige’.
Tot nu toe sneuvelden vele ‘Afghaanse zaken’ voor de civiele rechter. Maar dit kort geding wordt anders aangevlogen, als arbeidsrechtelijk conflict. De eisers zeggen dat er – ondanks hun formele contract met een tussenbedrijf – wel degelijk een werkgever-werknemer-relatie bestond, met de daarbij horende zorgplicht. Om dat te bewijzen sommen ze op hoe nauw betrokken de ambassade, en eigenlijk vooral de BSB (de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten van Defensie) was bij de werving, aansturing en controle van de bewakers.
In haar verweer ontkent de landsadvocaat dit stellig en herhaalt ze dat de staat geen gevallen kende van bewakers met ernstige problemen. Ook betwist ze, in weerwil van de oude en nieuwe bewijsstukken, ‘dat er enige verwachting is gewekt’ dat ambassadebewakers geëvacueerd zouden worden.
De rechter merkt tenslotte op dat er ‘te veel bomen in dit bos staan’, en dat je ‘door veel hoepels heen moet springen’ om tot een veroordeling van de staat te komen. Hij verbaast zich erover hoe een besluit van het laatste kabinet-Rutte om deze bewakers toch naar Nederland te halen, is teruggedraaid door het kabinet-Schoof ‘als een soort toverformule, zonder erbij te zeggen wat de afwegingen zijn geweest’.
Ondanks de complexiteit van de zaak, probeert hij over twee weken uitspraak te doen. De Afghaanse bewakers worden via de videoverbinding bedankt voor hun aanwezigheid, de zwarte gewaden ruisen de zaal uit.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant