Viering tachtig jaar onafhankelijkheid in Jakarta. Foto ADI WEDA / EPA
De rijkdom aan grondstoffen in West-Papoea zoals goud, koper, nikkel, gas en palmolie, vormt één van de belangrijkste pijlers onder de Indonesische economie. Multinationals en staatsbedrijven verdienen er miljarden aan. In NRC schreven Rizal Shidiq en Floris Harm dat Indonesië een onderschatte Aziatische reus is. Zij benadrukken de indrukwekkende economische groei van het land en pleiten voor meer Nederlandse investeringen. Maar hun analyse is onvolledig en misleidend, omdat een cruciaal element ontbreekt: West-Papoea.
Astrid Cornelisse is onderzoeksjournalist en onafhankelijk onderzoeker.
Julia Jouwe is activist en journalist.
Voor de oorspronkelijke bewoners betekent die enorme economische groei vooral verlies. Verlies van land, verlies van leefomgeving, verlies van zelfbeschikking. Intussen worden Papoea’s geconfronteerd met discriminatie, militarisering en structureel geweld. Academici, onderzoekers en mensenrechtenorganisaties noemen het een ‘slowmotion genocide’. Wie in dat licht spreekt van een „diverse en inclusieve samenleving” of van een „hecht verenigd” Indonesië, negeert deze realiteit. Papoea’s maken deel uit van Indonesië, maar niet vrijwillig en al helemaal niet op gelijke voet. Hun grondstoffen voeden de Indonesische economie, terwijl hun rechten worden geschonden.
Dit maakt de oproep in het opiniestuk voor méér Nederlandse investeringen in Indonesië zo problematisch. Want verantwoord ondernemen is in dit verband haast onmogelijk. Omdat West-Papoea formeel onder Indonesië valt, is het voor Nederlandse bedrijven nauwelijks vast te stellen wanneer hun investeringen bijdragen aan uitbuiting of mensenrechtenschendingen in het gebied. Bedrijven kunnen simpelweg beweren dat hun activiteiten in Indonesië plaatsvinden, terwijl ze in werkelijkheid afhankelijk zijn van grondstoffen uit West-Papoea.
Beweringen waar de steekproefsgewijze controle op de verplichte toets maatschappelijk verantwoord ondernemen van de Nederlandse overheid bij handelsmissies niet altijd doorheen prikt. De meest recente handelsmissie, onder leiding van directeur-generaal Buitenlandse Economische Betrekkingen Michiel Sweers, vond plaats tussen 15 en 19 juni.
De nauwe economische en diplomatieke relaties tussen Nederland en Indonesië zorgen ervoor dat West-Papoea in Den Haag vaak wordt weggemoffeld als een „gevoelig onderwerp”. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het verbod op de vlag van West-Papoea, ‘de Morgenster’, tijdens Veteranendag. Die vlag droegen Nieuw-Guinea-veteranen eerst steevast tijdens het defilé, tot het werd verboden in 2014. West-Papoea is een oud-kolonie van Nederland en heette destijds Nederlands Nieuw-Guinea. De Nieuw-Guinea-veteranen vochten onder de Nederlandse en Morgenstervlag om West-Papoea te beschermen tegen Indonesische overname. Die overname vond in 1963 alsnog plaats.
Handel en samenwerking krijgen prioriteit boven het benoemen van mensenrechtenschendingen. Dat leidt tot een gevaarlijke stilte die letterlijk dodelijk is voor de Papoea’s die dagelijks met geweld, armoede en uitsluiting te maken hebben. Samenwerking tussen Nederland en Indonesië in het verdedigen van de mondiale democratie, waar Shidiq en Harm voor pleiten, is een farce zolang democratische rechten niet aanwezig zijn in West-Papoea. Een opinie die deze aspecten negeert, versterkt die stilte. Het schetst een rooskleurig beeld dat comfortabel is voor beleidsmakers en bedrijven, maar destructief voor mensen die er de prijs voor betalen.
De reis die Indonesië sinds 1945 heeft afgelegd mag indrukwekkend zijn, maar een werkelijk eerlijk verhaal kan niet zonder West-Papoea. Zolang de uitbuiting daar verzwegen wordt, blijven pleidooien voor samenwerking en investeringen niet alleen onvolledig, maar ook gevaarlijk. Nederlandse onderzoekers, opiniemakers en politici dragen de verantwoordelijkheid om deze realiteit zichtbaar te maken. Want een debat over Indonesië’s positie in de wereld is pas geloofwaardig wanneer West-Papoea onderdeel van het verhaal wordt.
Source: NRC