In het Westen overheerst voorzichtig optimisme na de top in het Witte Huis. Maar vanuit Moskou klinkt geen enkel signaal van veiligheidsgaranties voor Oekraïne, laat staan van een mogelijke ontmoeting tussen Poetin en Zelensky. We bellen erover met Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Het Witte Huis verspreidde na afloop van de top een jubelend persbericht met de kop: Amerikaans leiderschap is terug onder president Trump. Wordt dit in Rusland ook zo ervaren?
‘Niet in dezelfde bewoordingen. In Rusland wordt momenteel de kat uit de boom gekeken. Vanuit het Kremlin is heel summier gereageerd op de top. Waar Amerika en Trump zeggen grote stappen te hebben gezet in de richting van een ontmoeting tussen de Russische president Poetin en de Oekraïense Zelensky, zie je daar aan Russische zijde geen duidelijke aanwijzingen voor.’
Europese leiders noemen de top ‘productief’. Zijn ze mogelijk te optimistisch?
‘Het ziet er van de buitenkant best indrukwekkend uit: zowel Trump als zijn belangrijkste onderhandelaar Steve Witkoff zeiden dat de Russen akkoord zijn met westerse veiligheidsgaranties voor Oekraïne. Maar daar is geen enkele indicatie voor. Sterker nog: het druist in tegen het Russische standpunt dat Oekraïne gedemilitariseerd moet worden. Rusland herhaalt al jaren dat het geen buitenlandse troepen of militaire assistentie op Oekraïens grondgebied accepteert. Dat standpunt is onveranderd.’
Hoe verklaar jij die discrepantie in uitlatingen? Speelt Trump blufpoker?
‘Het zou niet de eerste keer zijn dat Amerikanen de Russen verkeerd begrijpen. Vorige week nog beweerde Witkoff dat de Russen bereid zouden zijn zich terug te trekken uit Cherson en Zaporizja als Oekraïne de Donbas zou afstaan. Maar het was precies andersom: Rusland eist als voorheen dat Oekraïne zich uit Cherson en Zaporizja terugtrekt, want die geannexeerde provincies maken volgens de Russische grondwet deel uit van Rusland en dat staat voor Moskou niet ter discussie. Volgens de Duitse krant Bild had Witkoff de vertaling mogelijk verkeerd begrepen. Dergelijke verschillende interpretaties van hetzelfde gesprek zie je vaker. Naar de oorzaak blijft het gissen.’
Is er in Russische media veel aandacht voor de laatste top in het Witte Huis?
‘In de aanloop ernaartoe zeker. Op televisie was zelfs ergens een aftelklok in beeld tot het moment dat Trump en Zelensky elkaar zouden ontmoeten. Er werd steeds gezinspeeld op een herhaling van hun eerdere ontmoeting in februari, toen het zo faliekant misging in het Witte Huis. In de commentaren werd bijna handenwrijvend gehoopt dat ook deze top weer zou mislukken. Of er vrede zou komen in Oekraïne zou in zijn geheel afhangen van of Zelensky zich zou schikken of dat hij juist zijn kont tegen de krib zou gooien. En omdat afstand doen van bijvoorbeeld de Donbas onaanvaardbaar is voor Zelensky, leek dat laatste een reële mogelijkheid.’
De Duitse bondskanselier Merz zegt te betwijfelen of Poetin de moed heeft om Zelensky te ontmoeten. Heeft hij een punt?
‘Poetin heeft meermaals gezegd dat hij niet principieel tegen een ontmoeting met Zelensky is, maar dat er eerst een duidelijk vredesakkoord moet liggen. De weg daarnaartoe is volgens Poetin nog heel lang. Daaruit kun je opmaken dat hij er niet veel zin in heeft. Het is geen publiek geheim dat Zelensky en Poetin elkaar niet kunnen luchten. Daar komt bij dat het Kremlin geregeld suggereert dat Zelensky überhaupt geen legitieme president meer is, omdat zijn termijn is verlopen en verkiezingen door de staat van beleg zijn uitgesteld.
‘Als Poetin met Zelensky aan tafel zit, dan zal dat een erkenning zijn van zijn status als president. Dat willen ze vooralsnog niet.’
Trump zei in Washington dat hij niet meer gelooft in een wapenstilstand, maar alleen in een definitief akkoord. Sluit hij zich daarmee aan bij Poetin?
‘Poetin heeft altijd gezegd: géén staakt-het-vuren, want dat zou Oekraïne de kans geven zich te herbewapenen. Eerst moet er een definitief akkoord liggen, pas dan kan er gesproken worden over een wapenstilstand.
‘De Amerikanen wilden tot voor kort juist een wapenstilstand gebruiken als basis om verder te onderhandelen. Maar tijdens hun ontmoeting in Alaska op 15 augustus is Poetin er kennelijk in geslaagd Trump mee te laten gaan met dat Russische standpunt. In Washington herhaalde Trump steeds dat er geen sprake kan zijn van een wapenstilstand. Dat is koren op de molen van Rusland.’
Poetin zegt pas met Zelensky te willen praten als er een vredesakkoord ligt, maar hun ideeën daarover lopen sterk uiteen.
‘Volgens Russische voorstellen zou Oekraïne zich volledig moeten terugtrekken uit de Donbas. In ruil daarvoor zou Moskou de frontlijn bij Cherson-Zaporizja bevriezen, een gebied waar al lange tijd nauwelijks beweging is. Voor Oekraïne is dat onacceptabel: het zou betekenen dat ze officieel afstand doen van grondgebied dat Rusland sinds 2014 feitelijk nooit volledig onder controle heeft gekregen. Hooguit kan Kyiv constateren dat Rusland deze gebieden de facto bezet houdt.’
Tijdens de top, en ook kort daarna, vonden er nieuwe Russische drone- en raketaanvallen plaats in Oekraïne. Wat zegt dit?
‘Dat Moskou geen intentie heeft om de wapens te laten zwijgen, ook niet op het moment dat er wordt gepraat over vrede. Aan de frontlinie blijft Rusland druk zetten. Vorige week probeerde het Russische leger nog een doorbraak te forceren in de buurt van Pokrovsk, maar die werd duidelijk gestopt door Oekraïne. Alles wijst erop dat Poetin voor het einde van dit jaar zoveel mogelijk terrein wil veroveren, ook om zijn positie aan een toekomstige onderhandelingstafel te verstevigen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant