RECONSTRUCTIE
Als door de bliksem getroffen
De ondergang van zeiljacht Bayesian
Door Michiel Kruijt
Graphics Raymond van der Meij en Eleanor Mohren
19 augustus 2025, 05:00
Op de foto drijft de Bayesian nog. Het 56 meter lange zeiljacht ligt voor anker vlak bij de Siciliaanse havenstad Porticello. Het is een zwoele avond. Het dek en de lange mast zijn prachtig verlicht. Zo ziet een luxe zeiltrip op de Middellandse Zee eruit.
Naast het superjacht dobbert een klassieke tweemaster, ook geankerd, maar veel spaarzamer verlicht.
Fabio La Bianca vereeuwigt het scheepstafereel op zondag 18 augustus 2024, rond 22.00 uur. Hij is eigenaar van een bar in Porticello, gevestigd aan een pleintje met uitzicht op zee.
Zesenhalf uur later is de Bayesian vergaan en ligt de tweemaster – die veel ouder is en half zo lang – er nog steeds.
Door Michiel Kruijt
Graphics Raymond van der Meij en Eleanor Mohren
Foto: Fabio La Bianca via AFP
Uit beelden van een beveiligingscamera die La Bianca later op Facebook zet, blijkt dat het weer ’s nachts is omgeslagen. Om 04.05.25 uur, de tijd loopt boven in beeld mee, blaast een opeens sterk toegenomen wind het meubilair op het terras van zijn bar weg, in de richting van de ankerplek van de Bayesian. Het zicht verdwijnt bijna compleet. Veertig seconden later houdt de heksenketel plotsklaps op.
Camerabeelden van Baia Santa Nicolicchia, de bar van Fabio La Bianca, tijdens de storm.
Bron: Fabio La Bianca. *De video is bijgesneden en ingekort.
De teloorgang van het jacht is meteen groot nieuws. Van de 22 opvarenden worden er zeven vermist. Tot hen behoort de eigenaar, die de ‘Britse Bill Gates’ wordt genoemd. Mike Lynch had in 2011 zijn bedrijf Autonomy, dat software ontwikkelde voor het vinden van waardevolle informatie in grote databestanden, verkocht voor een miljardenbedrag. Hij stond daarna in de Verenigde Staten terecht voor fraude. Na twaalf jaar was hij vrijgesproken. Die overwinning werd gevierd met een meerdaagse zeiltocht. In de laatste nacht sloeg het noodlot toe.
Mike Lynch in 2019.
Dominic Lipinski / Getty
De Bayesian is, zo wordt snel duidelijk, omgeslagen en daarna gezonken. Van de tienkoppige bemanning mist de scheepskok. Van de twaalf mensen die zij het naar de zin moesten maken, ontbreekt de helft: Lynch, zijn dochter en vier gasten. Er wordt volop gespeculeerd over de oorzaak van het ongeval.
Dinsdag is het een jaar geleden dat de boot in de golven verdween. Wat weten we nu?
Karsten Börner twijfelt niet als journalisten hem uren na het ongeluk vragen hoe het superjacht kon omslaan. Hij is de Duits-Nederlandse kapitein van de tweemaster die naast de Bayesian lag, de Sir Robert Baden Powell. Daarmee vaart hij al decennia betalende gasten rond op de Middellandse Zee. ‘Naar mijn mening is er iets mis met de stabiliteit’, antwoordt hij. ‘Het zwaartepunt ligt te hoog met deze extreme mast.’ De Bayesian heeft de langste aluminium mast ter wereld. Die steekt 72 meter boven het water uit.
Börner was vroeg opgestaan. ‘De weersverwachting was onder meer onweersbuien en dat pakt in de Middellandse Zee soms raar uit’, verklaart hij aan Omrop Fryslân (de Volkskrant slaagde er niet in hem te bereiken voor dit artikel). Nadat het onweer was losgebarsten, ging het anker krabben – het raakte los, de tweemaster dreef achteruit door de harde wind. De kapitein schat dat die orkaankracht bereikte. ‘We hadden alle moeite om het schip met motor erbij en anker op zijn plek te houden’, zegt hij tegen de Financial Times. Hij had nog nooit zoveel water naar beneden zien komen. Hij meldt een windhoos, een tornado op zee.
Na de onweersbui werd in de lucht een rode vuurpijl waargenomen – een teken van nood. Met een rubberboot gingen Börner en een bemanningslid op onderzoek uit. Ze troffen een reddingsvlot aan met vijftien mensen, onder wie een baby.
Omdat de Bayesian onder Britse vlag voer, stelt de Marine Accident Investigation Branch (MAIB) een onderzoek in. In mei van dit jaar brengt het onafhankelijke overheidsorgaan een ‘interim-rapport’ uit, waarin een korte reconstructie is opgenomen van wat zich aan boord heeft afgespeeld.
Het jacht gaat op zondagavond 18 augustus voor anker op een halve kilometer afstand van de havenpier van Porticello. Twee matrozen zullen ’s nachts om beurten de wacht houden. De Nieuw-Zeelandse schipper geeft de opdracht hem te wekken bij windkracht 6 of meer. Er is onweer voorspeld, waarin veel wind kan zitten.
Om 03.55 uur plaatst een van de twee matrozen een filmpje op Instagram waarop het rond het schip veelvuldig bliksemt. Hij heeft de video voorzien van muziek: Thunderstruck van de hardrockband AC/DC.
Bliksem rond het jacht. De mast van de Bayesian is links zichtbaar.
Bron: Instagram gebruiker matthew.griffs, via Agenzia DIRE. *De video is bijgesneden en ingekort.
Vlak daarna gaat het regenen en flink waaien. Rond 04.00 uur wekt de matroos de schipper. De hoofdmachinist wordt door de bewegingen van het schip zelf wakker en start de motoren. Het anker is dan al aan het krabben. Als de schipper wil gaan manoeuvreren, neemt de wind toe tot orkaankracht. De Bayesian kapseist naar stuurboord (rechts). Het is 04.06 uur – een halve minuut eerder is het terrasmeubilair van bareigenaar La Bianca weggeblazen (wat niet expliciet in het MAIB-rapport staat vermeld).
Camerabeelden van de bar Baia Santa Nicolicchia tijdens de storm
Door het omslaan van het jacht ontstaat chaos. Mensen en meubels vallen naar de lage kant, een bemanningslid wordt in zee geslingerd. Normale looproutes worden zo goed als onbegaanbaar. Twee gasten ontsnappen uit hun hut op het benedendek door een ladder te maken met laden uit een kast. Water stroomt de boot in. De eerste stuurman – een Nederlander – verricht reddingen, weet zich ternauwernood te bevrijden uit een vollopende salon en activeert rond 04.24 uur een reddingsvlot. Kort daarna zinkt de boot.
Een zoekactie komt op gang. De scheepskok wordt een dag later levenloos in het water aangetroffen. De Bayesian blijkt op zijn rechterzij in 50 meter diep water te liggen. In de romp worden later de lichamen aangetroffen van de overige vermisten.
De grote diepte maakt een berging van het schip complex. Toch wordt daartoe besloten, in het belang van het onderzoek. In mei van dit jaar komt een Nederlandse duiker om bij voorbereidende werkzaamheden onder water. In Italië liep al een strafrechtelijk onderzoek naar de dood van de zeven opvarenden. Dat wordt uitgebreid. In juni wordt de romp uit zee gelicht.
De in juni geborgen Bayesian wordt op de wal aan nader onderzoek onderworpen. De mast werd verwijderd voordat het jacht van de zeebodem werd gelicht.
Foto TMC Marine
De Bayesian heette voorheen Salute. Met die naam tooide de Brabantse vastgoedondernemer John Groenewoud het jacht dat hij door de Italiaanse scheepswerf Perini Navi had laten bouwen. In 2008 werd het opgeleverd. De luxe druipt ervan af, bewijst een promotievideo.
Beelden uit de promotievideo (hier te zien) die scheepsbouwer Perini Navi in 2009 maakte, een jaar na de oplevering van de Bayesian, toen nog Salute geheten.
Bron: Perini Navi.
In 2010 zette Groenewoud de Salute te koop, voor 35 miljoen dollar. Volgens een bericht in Quote wilde hij na jaren van varen op de Middellandse Zee wat anders. Pas in 2014 wist de Brabander het jacht van de hand te doen, aan Mike Lynch. Die vernoemde het naar een 18de-eeuwse kansberekeningsmethode, een inspiratiebron voor de zoeksoftware van zijn bedrijf.
Na het ongeluk is Karsten Börner niet de enige die bedenkingen heeft bij de lange mast. De zusterjachten die Perini Navi eerder bouwde, werden allemaal uitgerust met twee masten. Die zijn korter, waardoor de kans op omslaan kleiner is. Groenewoud wil geen toelichting geven op de ontwerpkeuzes: ‘Het is een enorme tragedie en speculeren over de toedracht lijkt me niet in het belang van de nabestaanden van de slachtoffers.’
Duidelijk is wel dat de enkele, grensverleggende mast jarenlang ‘structurele uitdagingen’ had opgeleverd. Dat staat in een notitie die Stephen Edwards, schipper van de Bayesian in 2015-2020, opstelde omdat hij werd bestookt met vragen. Vanwege de enkele mast was, aldus Edwards, extra ballast aangebracht in de vaste kiel.
Die steekt bewust niet ver het water in, 4 meter, zodat relatief ondiepe havens ook nog kunnen worden aangedaan. De nadelen: het jacht heeft daardoor substantieel minder stabiliteit en het wordt tijdens het zeilen flink opzijgedrukt door de wind. Om dit te verhelpen, is in de vaste kiel een zwenkkiel geïnstalleerd. Als die wordt uitgeklapt, neemt de diepgang toe tot bijna 10 meter. Bij superjachten is dit een veelgebruikte constructie.
De zwenkkiel van de Bayesian stond ten tijde van het ongeluk omhoog, zo is vast komen te staan. Waarom was die niet neergelaten – de ankerplek was diep genoeg – zodat de stabiliteit veel beter zou zijn? Bouwers van superjachten hebben een vermoeden: een uitgeklapte zwenkkiel kan rammelen, wat de nachtrust van de gasten niet ten goede komt.
Op verzoek van onderzoeksinstantie MAIB berekent een universiteit de stabiliteit van de Bayesian als die op de motor vaart met een ingeklapte zwenkkiel. De uitkomst is opzienbarend: als het jacht een vlaag van orkaankracht dwars op de romp krijgt, zou het ‘waarschijnlijk’ omslaan.
Edwards wijst in zijn notitie op iets dat zo mogelijk nog gevaarlijker is: bij een helling van 40 tot 45 graden – stukken minder dan de hoek waarbij het schip kapseist – kan zonder voorzorgsmaatregelen al zeewater in de romp lopen, ‘meestal via de ventilatiekanalen van de machinekamer of de accommodatie’.
Hebben de bemanningsleden goed gehandeld? De Italiaanse justitie heeft drie van hen als verdachte aangemerkt: de schipper, de hoofdmachinist en de matroos die het filmpje postte en daarna pas alarm sloeg. Aan boord van de Sir Robert Baden Powell was men beter voorbereid op de potentiële donderbuien. Kapitein Karsten Börner wist dat die waterhozen kunnen veroorzaken, wat volgens hem ook is gebeurd.
Zeven Italiaanse experts betwijfelen dat. De weersomstandigheden wijzen op wat anders, stellen zij afgelopen april in een wetenschappelijk blad van de Royal Meteorological Society. Volgens hen trok een complex van samengeklonterde onweersbuien langs Porticello waarin zich valwinden konden ontwikkelen: koude lucht met neerslag die van grote hoogte naar beneden stort. Als zo’n luchtbom het aardoppervlak bereikt, spat die uiteen naar alle kanten. Daarbij kan grote schade ontstaan. Valwinden worden vaak aangezien voor windhozen. Volgens de Italiaanse deskundigen is op de camerabeelden van bareigenaar La Bianca ‘waarschijnlijk’ een valwind te zien.
Valwind: koude wind met neerslag stort naar beneden en verspreidt zich in alle richtingen over het aardoppervlak.
*Diagram niet op schaal weergegeven
Ongevallen op zee zijn niet zelden het gevolg van een samenloop van omstandigheden. Dat is ook denkbaar in het geval van de onfortuinlijke Bayesian: een onweerscomplex trok voorbij, dat een valwind veroorzaakte; die trof het jacht op de zijkant, waardoor het omsloeg; met een minder hoge mast of uitgeklapte zwenkkiel was dit misschien niet gebeurd; doordat zeewater de romp kon binnendringen, zonk de boot; als de bemanning beter voorbereid was geweest, had de Bayesian de beproeving mogelijk doorstaan zonder verlies van mensenlevens.
Zoals de buurboot. De schade die de Sir Robert Baden Powell opliep volgens kapitein Börner: ‘Een paar kleine dingetjes en een zonnetent was kapot, verder niets.’
Bronnen voor graphics: NOAA, BBC, Financial Times, GraphicNews, The New York Times
De nabestaanden en voormalige partner van techondernemer Mike Lynch moeten 700 miljoen pond betalen aan het Amerikaanse bedrijf Hewlett Packard Enterprise. Dat heeft de Britse rechter bevolen. Lynch kwam vorig jaar om toen zijn luxejacht zonk voor de Italiaanse kust.
Het enorme en uiterst luxe zeiljacht Bayesian is zaterdag eindelijk uit de zee voor de kust van Sicilië getakeld. Het 56 meter lange schip verging vorig jaar augustus, ogenschijnlijk uit het niets. De oorzaak van de schipbreuk is nog steeds niet opgehelderd.
Autonomy werd lang gezien als Engelands techparel. Het bedrijf ging in 2012 kopje onder onder na een Amerikaanse overname, oprichter Mike Lynch verdween maandag in een storm voor de kust van Sicilië. Welke geheimen neemt hij mee in zijn graf?
Source: Volkskrant