Stryder (36) stapte van rappen over naar spoken word, en gebruikt die kunstvorm nu om zijn woede over het lot van Gaza te uiten. De Volkskrant sprak hem op Lowlands, waarvoor hij een nieuwe tekst schreef: Hada hoon? (‘Is hier iemand?’).
is kunstverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over kunstpolitiek, subsidiebeleid en wat zich afspeelt op het snijvlak van kunst en samenleving.
Als de door airco gekoelde Echo-tent op Lowlands ’s middag om twee uur volloopt met een paar honderd nog frisse festivalgangers, meldt het liveblog van nieuwszender Al Jazeera dat er die ochtend in de Gazastrook alweer 21 Palestijnen zijn gedood door Israëlische beschietingen en bombardementen; zeven van hen waren volgens hun bronnen in het ziekenhuis aan het wachten bij voedseluitdelingen.
Het is vrijdag, het festival is nog maar net begonnen en de Rotterdamse spokenwordartiest Stryder loopt in de Echo naar de microfoon op het podium en begint zijn voordracht.
‘Als een school wordt gebombardeerd,
rent een man het brandende gebouw in en schreeuwt bij elk klaslokaal
Is hier iemand?
Hada hoon?
Niemand reageert, en de stilte lijkt symbool te staan voor de rest van de wereld’
Stryder (36), geboren als derde kind van Palestijnse vluchtelingen in Libanon, bracht in mei het hiphopnummer Genocide uit. ‘Wat ze drijft, dat is genocide/ Geen term te zwaar, het is genocide’, luidt het refrein.
De uitgesprokenheid raakte de kern van de woede van de groeiende schare Palestina-betogers, die maar bleven horen hoe de Nederlandse regering begrip hield voor de Israëlische bombardementen op Gaza. De videoclip van Genocide, waar iedereen inclusief actrice Carice van Houten belangeloos aan meewerkte, is 450 duizend keer bekeken op Instagram. Aan het eind van de tweede Rode Lijn-demonstratie bracht Stryder het in juni op het Malieveld in Den Haag ten gehore voor 150 duizend betogers.
Maar nu er ook hongersnood in Gaza is, heeft hij voor Lowlands een nieuwe tekst geschreven, uitgeprint op drie vellen A4. Als titel dacht hij eerst aan: Wat valt er nog te dichten nu?. Maar hij is uitgekomen op het Arabische Hada hoon?. Het staat in grote letters achter hem geprojecteerd. ‘Is hier iemand?’
De rijen stoelen in de tent zitten vol twintigers, meer gehuld in zomerse festivalkleding dan in demonstratie-outfit. Velen horen Stryder voor het eerst. Enkelen dragen een Palestina-sjaal. Met een flow die hij zich bijna twintig jaar geleden als straatrapper eigen maakte in Rotterdam-Zuid, vertolkt Stryder tegen het eind zijn wanhoop.
‘Op wie moet ik me richten nu, de wereld ziet ons liever dood
Dus stop ik gevoelens steeds verder in isolatie, ik zou niet weten hoe anders’
Na het applaus vraagt de presentator Stryder hoe het voelt om op Lowlands op te treden. Hij is uitgenodigd om met zijn voordracht een talkshow over Gaza af te trappen: het festival maakt al jaren ruimte voor informatieve programma’s over politieke onderwerpen.
Het is een ‘mijlpaal’, zegt hij. Maar het brengt hem ‘geen geluksgevoel’. Op het Lowlands-festival zijn 65 duizend bezoekers. Bijna net zoveel als de meer dan 61 duizend Palestijnen die sinds 7 oktober 2023 in de Gazastrook zijn gedood door het genocidale geweld van het Israëlische leger.
In de auto op de terugweg naar Rotterdam zegt Stryder dat hij zich tijdens een optreden verdoofd voelt. ‘Als ik mijn emoties helemaal toelaat, ben ik daar dagen door van slag.’
Zijn echte naam houdt Stryder al buiten de publiciteit sinds hij in 2010 een eerste mixtape uitbracht. De verzameling raps, getiteld De confrontatie, bereikte het publiek via het indertijd toonaangevende onlinehiphopplatform 101Barz. Zijn broer deed ook mee, onder de artiestennaam Gaza. ‘Zijn collega’s in de spoelkeuken noemden hem zo toen ze hoorden dat hij Palestijn was: ‘Hé, Gaza!’ Hij koos het als artiestennaam zodat de Palestijnen daar niet vergeten raakten.’
Stryder en Gaza. De jonge twintigers traden op met bivakmutsen. Provocerend inderdaad, maar ook bedoeld om nadruk te leggen op de teksten, op hun verslag van wat ze op straat en in de wereld zagen gebeuren. Wie ze zelf waren deed er niet toe.
Hun maatschappelijke ernst in de geest van de doodgeschoten Amerikaanse hiphopgrootheid 2Pac sloeg aan onder de jonge fanschare van 101Barz, die zo divers van afkomst was als het Nederland van de 21ste eeuw. In hun tirades tegen de ophitserij van Geert Wilders en het kapitalistische systeem buitelden de verwijzingen naar de Amerikaanse burgerrechtenactivist Malcolm X en de Zuid-Afrikaanse strijd tegen apartheid over elkaar heen.
Hun tweede mixtape verscheen in 2012: De stem van. ‘Voor iedereen met grootspraak: we prikken door je leugens heen/ Wees wijzer dan je praatjes/ Het gaat om kennis.’ In de in briefvorm opgestelde rap Lieve Palestina legde Stryder de geschiedenis van het onderdrukte Palestijnse volk uit aan de hand van zijn familie, die tot een vluchtelingenbestaan is veroordeeld. De videoclip maakte hij er vol ambitie zelf bij in een verpauperd Palestijns kamp in Libanon.
Maar toen begon zijn stem te haperen. ‘Ik schreeuwde altijd in de microfoon. We dachten dat je zo je emoties het best kon overbrengen. Niemand had ons nog uitgelegd dat je dat ook op een andere manier kon doen. Mijn stembanden waren beschadigd.’
Geen carrière als rapper dus. In plaats daarvan haalde hij diploma’s als jongerenwerker en docent maatschappijleer.
Na stemoefeningen van een logopedist ontdekte Stryder het spoken word, een literair genre dat zich beweegt tussen poëzie, hiphop en theatermonoloog. Het bood hem de ruimte om zijn gedachten over de wereld te blijven delen en bracht hem later onder meer in een uitverkocht Carré in Amsterdam in een voorstelling met acteur Nasrdin Dchar. In de zaal zat koningin Máxima.
Hij lacht. ‘Carré zei me niks, tot Nasrdin zei: dude, alle acteurs willen daar een keer hebben gespeeld!’
De bivakmuts is al jaren af, maar de rest van zijn anonimiteit bewaakt Stryder nog steeds. Over de baan die hij momenteel heeft, wil hij in de krant niets zeggen; ook blijft hier onbenoemd in welk deel van Rotterdam hij met zijn vrouw woont. Stryder is op zijn hoede: te veel mensen die zich over Palestina of Israël hebben uitgesproken zijn daarna op hun werk of in hun privéleven lastiggevallen.
Wel wil Stryder voor het eerst in een kranteninterview vertellen over de manier waarop hiphop en spoken word hem helpen om te gaan met woede. Want ‘iedereen met pijn zou dat middel moeten omarmen’, zegt hij een paar weken voor het optreden op Lowlands. Hij ontvangt in een eenvoudig ingerichte woonkamer, waar de boekenkast op kleur is ingedeeld, en schenkt er ijskoud gemberbier.
‘Ik wist heel lang niet dat ik Palestijns ben. Mijn ouders vertrokken met ons naar Nederland toen ik 4 jaar was. Toen ik op de basisschool zat, vertelden zij me niets over Palestina. Alsof ze ons daarvoor wilden beschermen.
‘Onder zwarte ouders in Amerika bestaat de uitdrukking the talk: het gesprek waarin ze hun kind voorbereiden op het racisme dat ze in hun leven zullen tegenkomen. Maar zo ging het bij ons niet. Op school zei ik altijd dat ik uit Libanon kwam, want daar ben ik in 1989 geboren, in Rashidiyya, een Palestijns vluchtelingenkamp niet ver van de Israëlische grens.
‘In groep 8 ben ik voor het eerst teruggeweest. We hadden toen rond 2000 net de Nederlandse nationaliteit gekregen. Eerst gingen we naar Jordanië, waar de familie van mijn vader naartoe was verdreven en nog woonde, en daarna naar Libanon, waar de ouders van mijn moeder tijdens de Nakba van 1948 heen waren gevlucht.
‘Mijn broer kocht in Jordanië cassettebandje van 2Pac. Illegale kopieën van zijn albums Until the End of Time en Greatest Hits. Op die reis luisterde ik er op een walkman eindeloos naar. Ik begreep er nog weinig van, maar het voelde alsof het over mij ging.
‘Na 11 september raakte ik me meer bewust van mijn identiteit. Ineens was het: ‘Hé, moslim.’ Mensen maakten grappen: ‘Heb je een bom bij je?’ Op het vmbo kreeg ik voortdurend conflicten met docenten.
‘We woonden in IJsselmonde, op Zuid, en daar was ik vaak op straat. Mijn droom was om drugsdealer te worden, net als de jongens om mij heen. Hun gesprekken voelden echt. Met hen had ik het ook over de maatschappij. Ook dat kwam door 2Pac. Iedereen had het altijd over zijn gettoleven. Maar ik had oude interviews ontdekt, waarin hij het systeem bekritiseerde en vertelde dat zijn moeder lid was geweest van de Black Panther-beweging, die was opgericht na de moord op Malcolm X.
‘In Rotterdam kwam Leefbaar, de partij van Pim Fortuyn, op en die gaf moslims over de schuld van. Op televisie stond de islam de hele tijd ter discussie. Wij waren het probleem. Het had een radicaliserend effect op me. Als ik in de tram zat en om me heen keek, dan dacht ik bij alle Nederlanders: ‘Jij bent een racist en jij bent een racist en jij bent een racist.’
‘Na de moord op Theo van Gogh in 2004 ging de gemeente islamdebatten organiseren, waar Leefbaar heel aanwezig was. Met mijn oudere zus liep ik er in de bibliotheek toevallig binnen. Ik betwijfel of het gezond was als puber, maar ik bleef er heen gaan en op een keer ben ik naar de microfoon gelopen. Ik weet nog precies wat ik zei: ‘Jullie zijn het probleem. Niet wij. Jullie zijn het probleem. Donder op!’ En toen liep ik weg. Later stond in een verslag dat de avond rustig verliep, tot een tiener het woord nam en de vlam in de pan sloeg.
‘Ik worstelde met veel woede. Mijn blik op de samenleving was erg vertroebeld. Als de burgeroorlog in Syrië toen al was begonnen, zou ik misschien wel vatbaar zijn geweest voor de rekruteerders die hier strijders ronselden. Ze bespelen je brein: ze moeten ons hier niet, jouw plek is niet hier.
‘Met mijn ouders ging ik in de derde klas van het vmbo weer naar Libanon. Langzaam ging ik meer van onze Palestijnse geschiedenis begrijpen. Mijn broer rapt er over op onze eerste mixtape: ‘Kijken naar het fotoboek zegt meer dan genoeg/ Te veel mensen dood, weinig die nog leven/ En dit zijn de basisstenen van mijn eigen leven.’
‘Toen we weer in ons vluchtelingenkamp waren, zag ik dat vrienden van mijn vader daar uitzichtloos vuilnis aan het rapen waren. Hij vertelde dat dit ook mijn lot zou zijn geweest als we waren gebleven. Dat schokte me enorm, weet ik nog, en daarna ben ik op school beter mijn best gaan doen. Ik was al van twee scholen gestuurd. Het hielp ook dat de volgende school me meteen een hele week blokrooster gaf voor straf, omdat ik de eerste dag drie uur te laat was.
‘Op het mbo koos ik de opleiding sociaal werk en daar moesten we debatten organiseren. Ik pakte zo vaak de microfoon op om in discussie te gaan dat iemand een keer zei: deze gast is een strijder. Zelfs mijn docent begon me zo te noemen. Toen koos ik dat als mijn artiestennaam.
‘In een winkel op de Meent in het centrum van Rotterdam liet ik Strijder met garen op de rug van mijn jas stikken. Een meisje uit de klas had haar naam zo op een broekspijp laten zetten, en dat wilde ik ook. Toen ik mijn jas ophaalde stond er Stryder. Wat is dit nou, dacht ik. Maar daarna besefte ik dat het uniek was.
‘Mijn broer was er de motor achter dat we steeds meer tijd in hiphop gingen steken. Het was zijn idee om ons spaargeld bij elkaar te leggen en een microfoon en een recorder te kopen. We wisten eerst helemaal niet hoe je een raptekst moest maken, en zaten eindeloos lettergrepen te tellen. Tot we begrepen dat je het ritme van je zinnen op de beat moet schrijven. Het was ook zijn idee om naar 101Barz te gaan en om ons in te schrijven voor de competitie om de Helderheid-bokaal.
‘Helderheid was een rapper die net als wij uit Rotterdam-Zuid kwam. Ik was fan van hem. Hij overleed in 2004 in zijn slaap. Zijn moeder, Joany Muskiet, was daarna overdonderd door de vele jongeren uit de buurt die haar kwamen vertellen hoeveel de nummers van Helderheid hadden betekend. Ze richtte toen een welzijnsstichting op voor jongeren, met onder meer een jaarlijkse hiphopwedstrijd.
‘We wonnen de bokaal. Na afloop zei Joany: ik zie jullie pijn, maar als je wilt dat jullie boodschap ook mensen bereikt die niet hetzelfde denken, dan moeten jullie kijken of je zachtere vormen kunt vinden voor je woede. Toen deden we de bivakmuts af. Ze nam ons onder haar vleugels en we gingen mee als de stichting rapworkshops gaf in gevangenissen. Tegen die gasten zei ze: ‘Als je weer vrij bent, kom dan nog een keer langs.’
‘Met dat werk kun je zoveel betekenen. Ik vergeet nooit de sessie van een jongen uit Twente. Hij rapte een tekst voor zijn moeder en een voor zijn vader. Zijn moeder was erbij en hij had de andere jongens gevraagd om haar heen te gaan zitten in de vorm van een hart. Toen vertelde hij hoe belangrijk ze voor hem was. Daarna deed hij de tekst voor zijn vader, die al lang uit zijn leven was verdwenen. De tranen liepen over zijn wangen. Ik filmde het, en nadat zijn vader de video had gezien, nam hij weer contact met hem op.
‘Het is de kracht van hiphop. Als je de moed hebt om je verhaal te vertellen, de werkelijkheid van je leven te delen, dan heb je ook de kans dat er iemand naar je luistert.’
Backstage bij de Echo-tent op Lowlands staat de koelkast vol Coca-Cola, de exclusieve frisdrankleverancier van het festival – het zijn sponsorovereenkomsten die volgens organisator Mojo nodig zijn om de ticketprijs niet verder te laten stijgen.
Maar Stryder laat na afloop van zijn optreden de blikjes staan. Net als veel Palestina-activisten boycot hij Coca-Cola, omdat de Israëlische franchise van de Amerikaanse multinational een distributiecentrum runt vanuit een illegale Joodse nederzetting op de bezette Palestijnse Westoever.
‘Had een hart vol idealen, maar dit alles heeft mij onomkeerbaar veranderd’, droeg hij net nog voor in Hada hoon?. ‘Slachting in een laatste fase, onvoorstelbaar dat er niet wordt gehandeld.’
Het is moeilijk om nog ergens hoop uit te putten, zegt Stryder. ‘Maar ik zie hoop hebben als een verplichting. Ondanks dat de wereld naar de kloten gaat, hebben wij als volwassenen de taak om kinderen het gevoel te geven dat verandering mogelijk is. De pedagogiek van de hoop, noemde hoogleraar Micha de Winter dat. Als de nieuwe generatie niet hoopvol is, dan doet het leven er niet meer toe.’
Na afloop van de tweede Rode Lijn-demonstratie kwam er uit de menigte een onbekende op hem af. ‘Hij begint zo een oud nummer van me te rappen en zegt: gast, ik luister al zo lang naar jouw muziek!’ Zijn zoontje had zelfs een tekening voor Stryder gemaakt: een man, gedrapeerd in de Palestijnse vlag, die met de handen voor zijn gezicht staat te huilen.
Stryder was nooit eerder als bezoeker op Lowlands. Maar zijn hoofd staat er niet naar om een rondje over het terrein te maken. Liever gaat hij naar huis. Zijn vrouw heeft hem een paar jaar geleden laten kennismaken met paardrijden, en dat helpt hem de laatste tijd het best om te dealen met alle verwarrende gevoelens. Misschien is er nog tijd om langs de stal te gaan. Op zijn profielfoto op Instagram galoppeert hij over een strand, met een wapperende Palestijnse vlag in de hand.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant